Περί αδικίας (Blaise Pascal)

§ 295.  

Το δικό μου, το δικό σου. Αυτό το σκυλί είναι δικό μου, 

έλεγαν εκείνα τα φτωχά παιδιά· αυτή είναι η θέση μου υπό τον ήλιο.

Ιδού η αρχή και η εικόνα της αρπαγής σ' όλη την γη.

§ 293. 

Γιατί με σκοτώνετε;

Μα δε μένετε στην άλλη πλευρά της θάλασσας;

Φίλε μου, αν μένατε σε τούτη την πλευρά, θα ήμουνα δολοφόνος,

και θα ήταν άδικο να σε σκότωνα μ' έναν τέτοιο τρόπο.

Αλλά μια και μένετε στην άλλη πλευρά είμαι ένας γενναίος,

και τούτο είναι δίκαιο.

- Πασκάλ

§ 294.

Πάνω σε τι θα θεμελιώσει κανείς την οικονομία του κόσμου, τον οποίο θέλει να κυβερνήσει; Άραγε είναι η ιδιοτροπία του καθενός χωριστά; Τι σύγχυση! Άραγε είναι η δικαιοσύνη; Την αγνοεί.

Σίγουρα αν την γνώριζε, δεν θα είχε καθιερώσει αυτό το αξίωμα, το πιο γενικό απ' όλα τα αξιώματα που υπάρχουν μεταξύ των ανθρώπων: Ότι ο καθένας ακολουθεί τα ήθη της χώρας του. Η λάμψη της αληθινής ισότητας θα είχε κυριαρχήσει σ' όλους τους λαούς, και οι νομοθέτες δεν θα είχαν πάρει για πρότυπο, αντί γι' αυτή τη σταθερή δικαιοσύνη, τις φαντασίες και τις ιδιοτροπίες των Περσών και των Γερμανών. Θα την έβλεπαν να φυτεύεται σ' όλα τα κράτη του κόσμου και σ' όλες τις εποχές, ενώ δεν βλέπουν τίποτα το δίκαιο ή το άδικο, που να μην αλλάζει ουσιαστικά καθώς αλλάζει το κλίμα. Τρεις διαβαθμίσεις προς το βόρειο πόλο ανατρέπουν ολόκληρη την νομολογία, ένας μεσημβρινός αποφασίζει για την αλήθεια, λίγα χρόνια κατοχής, και οι βασικοί νόμοι αλλάζουν· το δίκαιο έχει τις εποχές του, η είσοδος του Κρόνου στον ζωδιακό του Λέοντα¹ μας βάζει το σπέρμα ενός εγκλήματος. Αστεία δικαιοσύνη που την χωρίζει το όριο ενός ποταμού! Αλήθεια πριν από τα Πυρηναία, πλάνη πέρα από αυτά.

Ομολογούν ότι η δικαιοσύνη δεν βρίσκεται σε αυτές τις συνήθειες, αλλά διαμένει σε φυσικούς νόμους, γνωστούς σ' όλες τις χώρες. Σίγουρα θα υποστήριζαν την άποψη αυτή επίμονα, αν η αυθαιρεσία της τύχης, που έσπειρε τους ανθρώπινους νόμους, είχε συναντήσει έστω και ένα που να ήταν παγκόσμιος. Αλλά το αστείο είναι τέτοιο, ώστε η ιδιοτροπία των ανθρώπων είναι τόσο βασικά διαφοροποιημένη, που να μην υπάρχει ούτε ένας.

Η κλοπή, η αιμομιξία, ο φόνος των παιδιών και των πατεράδων, όλα αυτά έχουν θέση ανάμεσα στην ηθική ζωή. Δεν υπάρχει πιο αστείο πράγμα από το να έχει δίκαιο ένας άνθρωπος να με σκοτώσει, επειδή κατοικεί πέρα από την θάλασσα, και ο βασιλιάς του έχει διαφορές με τον δικό μου, ενώ εγώ δεν έχω απολύτως καμιά διαφορά μαζί του.

Υπάρχουν δίχως αμφιβολία φυσικοί νόμοι, αλλά αυτός ο εκφυλισμένος λόγος (λογική) έχει διαφθείρει τα πάντα. Τίποτα δεν υπάρχει δικό μας· ό,τι λέμε δικό μας, είναι έργο τέχνης². Από τις αποφάνσεις της συγκλήτου και του δήμου γίνονται τα εγκλήματα³. Κάποτε από τα ελαττώματά μας, τώρα υποφέρουμε από τους νόμους⁴. 

Από τούτη την σύγχυση φτάνουμε στο σημείο ο ένας να λέει ότι η ουσία της δικαιοσύνης είναι η αυθεντία του νομοθέτη, ο άλλος αυτό που ταιριάζει στο μονάρχη, και ο άλλος η παρούσα συνήθεια, πράμα που φαίνεται και το πιο σωστό. Τίποτα, ακολουθώντας το μοναδικό λόγο, δεν είναι δίκαιο καθεαυτό. Όλα κλονίζονται με τον χρόνο. Η συνήθεια δημιουργεί την κάθε ισότητα, με την μοναδική δικαίωση που έχει δεχτεί· είναι το μυστικό θεμέλιο της αυθεντίας της. Όποιος την οδηγήσει πίσω στην αρχή της την εξουδετερώνει. Τίποτα δεν είναι πιο απατηλό από τους νόμους που διορθώνουν τα λάθη. Όποιος υπακούει σ' αυτούς, γιατί είναι δίκαιοι, υπακούει σε μια φανταστική δικαιοσύνη, και όχι στην ουσία του νόμου: συγκεντρώνεται όλος στον εαυτό του· είναι νόμος και τίποτα περισσότερο. Όποιος θελήσει να εξετάσει το κίνητρο του, θα το βρει τόσο αδύνατο και ελαφρό, ώστε αν δεν είναι συνηθισμένος να θεάται τα παράδοξα της ανθρώπινης φαντασίας, θα παραξενευτεί από το γεγονός ότι ένας αιώνας του έδωσε τόση μεγαλοπρέπεια και τόσο σεβασμό. Η τέχνη της κριτικής, της ανατροπής των κρατών, αποβλέπει στον κλονισμό των καθιερωμένων συνηθειών, εισχωρώντας βαθιά ως την πηγή τους, για να αποδείξει την έλλειψη αυθεντίας και δικαιοσύνης. Πρέπει, όπως λένε, να προσφύγουμε στους θεμελιακούς και πρωταρχικούς νόμους του κράτους, τους οποίους μια άδικη συνήθεια έχει καταργήσει⁵. Είναι ένα σίγουρο παιχνίδι για να τα χάσουμε όλα. Τίποτα δεν θα είναι δίκαιο, σε τούτη την αμφιταλάντευση. Εντούτοις ο λαός ευχαρίστως προσέχει τέτοια λόγια. Τινάζουν το ζυγό από την στιγμή που τον αναγνωρίζουν. Και οι Μεγάλοι εκμεταλλεύονται την καταστροφή του και την ανατροπή που δημιουργούν αυτοί οι περίεργοι εξεταστές των υπαρχουσών συνηθειών. Γι' αυτό και ο πιο σοφός νομοθέτης⁶ έλεγε για το καλό των ανθρώπων, πρέπει κανείς να τους εξαπατά. Και ένας άλλος καλός πολιτικός⁷: αφού αγνοεί την αλήθεια που λυτρώνει, αποδέχεται αυτό που τον εξαπατά⁸. Δεν πρέπει ο άνθρωπος να καταλαβαίνει την αλήθεια της αρπαγής· κάποτε κυριάρχησε παράλογα, άλλα εντωμεταξύ έγινε λογική. Πρέπει να την δέχεται ως αυθεντική, αιώνια, και να κρύβει την αρχή της, αν δεν θέλει να πάρει αμέσως τέλος.

§ 298.

Δικαιοσύνη, ισχύς

Είναι δίκαιο αυτό που είναι δίκαιο να ακολουθείται· είναι αναγκαίο αυτό που είναι το ισχυρό να ακολουθείται. Η δικαιοσύνη δίχως την δύναμη είναι ανίκανη· η δύναμη δίχως την δικαιοσύνη είναι τυραννική. Η δικαιοσύνη δίχως δύναμη είναι αντιφατική, γιατί υπάρχουν πάντοτε κακοί· η δύναμη δίχως τη δικαιοσύνη είναι κατακριτέα. Πρέπει λοιπόν να βάλουμε μαζί τη δικαιοσύνη και τη δύναμη. Και για να το κάνουμε αυτό, πρέπει αυτό που είναι δίκαιο να είναι και ισχυρό, ή αυτό που είναι ισχυρό να είναι δίκαιο.

Η δικαιοσύνη αμφισβητείται· η δύναμη είναι πολύ λογική και αναμφισβήτητη. Έτσι δεν μπόρεσαν να δώσουν τη δύναμη στη δικαιοσύνη, γιατί η δύναμη αντιμάχεται τη δικαιοσύνη, και έχει πει ότι αυτή (δικαιοσύνη) ήταν άδικη και έχει πει επίσης ότι αυτή (δύναμη) ήταν εκείνη που ήταν δίκαιη. Και έτσι μη μπορώντας να κάνει αυτό που είναι δίκαιο να γίνει ισχυρό, έκανε αυτό που είναι ισχυρό να γίνει δίκαιο.

1. 12 Αυγούστου 1654 (πιθανόν να εννοεί το νέο βασιλιά της Γαλλίας που είχε στεφτεί μόλις ένα μήνα πριν).

2. Το πρωτότυπο στη λατινική, ειλημμένο από τον Κικέρωνα.

3. Το πρωτότυπο στη λατινική, ειλημμένο από τον Σέννεκα.

4. Το πρωτότυπο στη λατινική, ειλημμένο από τον Τάκιτο.

5. Η πολιτική φιλοσοφία της εποχής εκείνης, κυρίως στα πλαίσια ενός επαναστατικού "λαϊκισμού" και "κοινοβουλευτισμού"

6. Πλάτωνας (βλ. Πολιτεία)

7. Αυγουστίνος

8. Το πρωτότυπο στη λατινική, ειλημμένο από το έργο του Αυγουστίνου "Περί της Πολιτείας του Θεού". Το χωρίο όπως και πολλές από τις σκέψεις του Πασκάλ είναι αναφορές στο έργο του Μονταίνιου (Montagne - Essais).

Σχόλιο: H Πασκαλική ειρωνεία. Είναι κοφτερή και πολλές φορές ανεπαίσθητη. Η αρπαγή και ο σφετερισμός των περισσοτέρων ή όλων των αγαθών από τους κατά συνθήκην ισχυρούς και προνομιούχους προξενεί το μεγάλο κακό στην ανθρωπότητα, τον αλληλοσπαραγμό της. Η αρπαγή γίνεται με ηθικά και νομικά θεσπίσματα που σιγά-σιγά γίνονται συνήθεια.

Μετάφραση, σχόλια και υποσημειώσεις είναι του Ν. Α. Ματσούκα από το βιβλίο Στοχασμοί (Blaise Pascal) εκδόσεις Π. Πουρνάρα Θεσ/νίκη 1999.

Κακιστοκρατία.

Μια χαρά τα είπε ο Τζιμάκος στην βράβευση για τον άντρα της χρονιάς που μας πέρασε. Δεν έχουμε δημοκρατία αγαπημένε μου ακροατή, κομματική χούντα έχουμε, είπε επί λέξη. Βασισμένοι και οργανωμένοι πάνω σε αυτήν έχουμε καταφέρει να κάνουμε το πολίτευμά μας κακιστοκρατία*. Οι κάκιστοι μας κυβερνούν και αποφασίζουν για εμάς οδηγώντας το καράβι που λέγεται ψωροκώσταινα σε επικίνδυνες θύελλες. Πότε θα καταλάβουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν κάνουν για καμιά δουλειά γιατί απλούστατα δεν έχουν δουλέψει ούτε μια μέρα στη ζωή τους;

Όλη η ιστορία της ανθρωπότητας μπορεί να αποδοθεί με μία πρόταση: Δίψα για δύναμη. Η δημοκρατία που μας λένε ότι έχουμε υπάρχει μόνο κατά φαντασία. Δημοκρατία χωρίς δικαιοσύνη δεν υπάρχει. Στο παρακάτω απόσπασμα (§298 από τους Στοχασμούς του Πασκάλ) μια σύντομη εξήγηση της ιστορίας μας:

Δικαιοσύνη, ισχύς. Είναι δίκαιο αυτό που είναι δίκαιο να ακολουθείται. Είναι αναγκαίο αυτό που είναι το πιο ισχυρό να ακολουθείται. Η δικαιοσύνη δίχως τη δύναμη είναι ανίκανη. Η δύναμη χωρίς τη δικαιοσύνη είναι τυραννική. Η δικαιοσύνη δίχως δύναμη είναι αντιφατική, γιατί υπάρχουν πάντοτε οι κακοί. Η δύναμη χωρίς τη δικαιοσύνη είναι κατακριτέα. Πρέπει λοιπόν να βάλουμε μαζί τη δικαιοσύνη και τη δύναμη. Και για να το κάνουμε αυτό, πρέπει αυτό που είναι δίκαιο να είναι ισχυρό, ή αυτό που είναι ισχυρό να είναι δίκαιο.

Η δικαιοσύνη αμφισβητείται. Η δύναμη είναι πολύ λογική και αναμφισβήτητη. Έτσι δεν μπόρεσαν να δώσουν τη δύναμη στη δικαιοσύνη, γιατί η δύναμη αντιμάχεται τη δικαιοσύνη, και έχει πει ότι αυτή ήταν άδικη και έχει πει επίσης ότι αυτή ήταν εκείνη που ήταν δίκαιη. Και έτσι μη μπορώντας να κάνει αυτό που είναι δίκαιο να γίνει ισχυρό, έκανε αυτό που είναι ισχυρό να γίνει δίκαιο.

Και κάτι ακόμα. Οι αρχαίοι Έλληνες δεν έτρεφαν ελπίδες. Με τον μύθο της Πανδώρας είχανε ελευθερωθεί όλα τα κακά εκτός από την ελπίδα που έμεινε μέσα στο κουτί. Η ελπίδα για αυτούς, αντίθετα με ότι πιστεύουμε σήμερα, σήμαινε παραίτηση και ζω σημαίνει δεν παραιτούμαι. Εμείς έχουμε καταφέρει να βγάλουμε από το κουτί ότι οι αρχαίοι θεωρούσαν το χειρότερο από όλα τα κακά. Πότε θα καταλάβουμε ότι η ελπίδα είναι μια ψευδαίσθηση που απλά μας κάνει να είμαστε πιο ευτυχισμένοι για όσο αγωνιζόμαστε;

Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει, μόνο να, τώρα τελευταία δεν αισθάνεται και πολύ καλά. Χαιρετίσματα στην εξουσία αδέλφια...

* Ο όρος κακιστοκρατία κλάπηκε από το πολύ ενδιαφέρον και πρωτότυπα σκηνοθετημένο Lucky People Center International.

"Δεντρο-εξολοθρευτής" ("Tree-terminator")

Ξεκίνησα να γράψω μια ανάρτηση για το παρακάτω βίντεο. Αλλά είναι τόσες οι ηθικο-τεχνολογικο-οικονομικο-κοινωνικο-περιβαντολλογικές προεκτάσεις όπως και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους όταν το εξετάζεις ως προς τη συμπεριφορά μας ως είδος που αυτοαποκαλείται νοήμον.. που χάθηκα στην...απεραντότητά τους!

Σκέφτηκα, για να δικαιολογήσω την αδυναμία μου να το περιγράψω, ότι είναι μια από αυτές τις εικόνες που τα πολλά λόγια είναι φτώχεια ή...ίσως πάλι, να μην υπάρχουν αρκετά λόγια!

Το είχα δει πριν λίγο καιρό στο Discovery Channel όπου εκθειάζονταν [λόγ. < ελνστ. ἐκθειάζω 'λατρεύω σαν θεό'] ` οι δυνατότητες (ταχύτητα και η δύναμη φυσικά) καθώς και η τεχνολογία του "Δεντρο-εξολοθρευτή". Λίγο από την δύναμη ήταν βεβαίως και η "δύναμη" του ανθρώπινου μυαλού!

Εγώ με την σειρά μου, προσπαθώ να αντιστέκομαι και να μην προσκυνάω είδωλα. Ίσως έτσι, βλέποντας το απογυμνωμένο, μόνο από αυτές τις τέσσερις θεότητες, θέλω ειλικρινά να ζητήσω προκαταβολικά συγνώμη που σας υποβάλλω σε τέτοιο θέαμα...

Δύναμη και διάνοια - μια φιλοσοφική προσέγγιση

Αγαπημένε αναγνώστη,

Αν θέσουμε το ερώτημα τι είναι δύναμη στον εαυτό μας και διαχωρίσουμε την σωματική δύναμη από την πνευματική μπορούμε ευκολότερα να κατανοήσουμε ότι η πρώτη ανήκει σε έναν ορατό κόσμο ενώ η δεύτερη σ'ένα αόρατο. Η πρώτη γίνεται αντιληπτή με τις αισθήσεις, ενώ η δεύτερη με τον Νου. Γίνεται αντιληπτή με τον νου, δηλαδή μπορεί να δια-νοη-θεί αφού στο κάτω-κάτω συζητάμε γιαυτήν. Εξάλλου "από όσα υπάρχουν στο σύμπαν, ελάχιστο μόνο μέρος έχουμε την δυνατότητα να δούμε, ψηλαφίσουμε ή αντιληφθούμε με τις σωματικές αισθήσεις. Το μεγαλύτερο μέρος από όσα υπάρχουν και έχουν μορφή, σχήμα και χρώμα δεν είναι ούτε ορατό ούτε ψηλαφητό ούτε με άλλο τρόπο αισθητό". - (Πλάτων Δρακούλης)

Τα παραπάνω μας οδηγούν στην παραδοχή ενός "Αόρατου Κόσμου" αυτό που ίσως ο Πλάτωνας ονόμαζε κόσμο των Ιδεών. Η Ομορφιά, η Αγάπη, ο Έρωτας μαζί με την Δύναμη αποτελούν στοιχεία αυτού του κόσμου. Η ιδέα που έχουμε διαμορφώσει για όλα αυτά τα στοιχεία αποτελεί την "ματιά" μας στον κόσμο αυτό.

Η "ματιά" αυτή πολλές φορές είναι στατική - διαμορφωμένη. Είναι οι σκιές στην σπηλιά του Πλάτωνα. Είναι συνήθως προϊόν μνήμης και ως εκτούτου προβάλλει το παρελθόν. Μια εμπειρία μας ίσως ή μια επίκτητη γνώμη. Δεν λέω ότι είναι "λάθος" ματιά αλλά περιοριστική αφού δεν μας αφήνει να αντικρίσουμε την μαγεία του Όλου. Παρόλα αυτά η εξέταση πολλών τέτοιων εμπειριών από διάφορα άτομα βοηθάει, γιατί είναι σαν να συναρμολογείς ένα πάζλ. Κάθε κομματάκι είναι μέρος της συνολικής εικόνας.

Αν συμφωνούμε ως εδώ θεωρώ ότι όλοι μας έχουμε δει κάποιες φορές αυτή την Αόρατη Πραγματικότητα και ως προς την Ιδέα Δύναμη έχει ρίξει ο καθένας μας τις "ματιές" του. Στοχαζόμενοι λοιπόν πάνω στο κίνητρο ή την επιθυμία μας για δύναμη ο καθένας με το προσωπικό του κίνητρο έχει αντιληφθεί μια όψη ή ένα κομμάτι του συνόλου. Η κάθε επιθυμία όμως και επομένως και αυτή για δύναμη, μας περιορίζει την όραση. Επειδή λοιπόν η επιθυμία είναι δική μας επιλογή φέρουμε ευθύνη γιαυτή. Γιαυτό πρέπει λοιπόν να εξετάζουμε σχολαστικά και ειλικρινά το οποιαδήποτε ελατηρίο μας. Και αν το κάνουμε σωστά, θα παραδεχτούμε ότι δεν γνωρίζουμε τι είναι η δύναμη, άρα το κίνητρο μας βασίζεται σε μια φανταστική ιδέα της δύναμης, που γέννησε η σκέψη μας. Και αυτή είναι μια θεμελιώδης αρχή της δύναμης που ψάχνουμε. Δεν μπορείς να έχεις κίνητρο για να την βρεις. Δεν βρίσκεται με την σκέψη. Το κάθε κίνητρο σε τυφλώνει. Είναι τοίχος που σου εμποδίζει την "οπτική" επαφή με αυτήν.

Αν όμως προσπαθώντας να απελευθερωθούμε από εγωιστικές επιθυμίες με ανιδιοτέλεια και αποβλέποντας μόνο στο διαρκές καλό σε εμάς και τους συνανθρώπους μας, κάνοντας έτσι τις έννοιες της βίας και της εξουσίας αταίριαστες με την δύναμη, ψάξουμε όχι με την σκέψη που είναι μνήμη (που είναι παθητική και ετεροχρονισμένη) αλλά με το πνεύμα, την διάνοια, την αντίληψη εκείνη που είναι ενέργεια του νου, τότε το "μάτι" μας εντελώς "τυχαία και συμπτωματικά" μπορεί να πέσει σε κάτι που θα μας βοηθήσει να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπάνω. Το δικό μου έπεσε σ'ένα ρητό του Αριστοτέλη: "Η γαρ του νου ενέργεια ζωή". "Και ζωή δε γε υπάρχει τω Θεώ. Η γαρ νού ενέργεια ζωή, εκείνος δε ενέργεια. Ενέργεια δε η καθ αυτή εκείνου ζωή αρίστη και ο ίδιος. Φαμέν δε τον Θεόν είναι ζώον (ζών όν) αΐδιον (αιώνιο) και άριστον, ώστε ζωή και αιών συνεχής υπάρχει τω Θεώ" (μετ.:" Και αποτελεί βεβαίως την πηγή της ζωής. Διότι η ενέργεια του νου είναι ζωή, ο δε Θεός είναι η ενέργεια. Ενέργεια είναι δε η καθαυτή άριστη ζωή εκείνου και ο ίδιος. Αποφαινόμεθα ακόμη ότι ο Θεός είναι ον, που εμφορείται από ζωή αιώνια και αρίστην. Ώστε ο Θεός έχει ζωή και αιωνιότητα συνεχή").

Δεν έχει δίκιο ο Αριστοτέλης σύμφωνα μ'αυτά που ειπώθηκαν; Η ενέργεια του νου λέει για να διαχωρίσει από την σκέψη, είναι ζωή. Είναι όμως ζωή; Ζωή δεν είναι μόνο η Ορατή Πραγματικότητα (ότι γίνεται αντιληπτό με τις αισθήσεις μας) αφού παραδεχτήκαμε ότι υπάρχει και η Αόρατη Πραγματικότητα. Συνεπώς η ενέργεια του νου είναι μέρος της Ζωής. Και είναι λογικό ότι η μόνη Δύναμη που μπορεί να ανακαλύψει, είναι η Δύναμη της Ζωής - το Πνεύμα.

Μετά από ένα τέτοιο συμπέρασμα πολλά ξεκαθαρίζουν σχετικά με την δύναμη.

- Η δύναμη δεν είναι ιδιοκτησία μας. Την έχουμε δανεική, όπως ακριβώς και το σώμα μας. Άρα πρέπει να τη χειριστούμε σωστά , αρμονικά και άψογα.

- Όση παραπάνω δύναμη διαθέτουμε τόσο καλύτερα ζούμε γιατί αντιλαμβανόμαστε καλύτερα την Αόρατη Πραγματικότητα.

- Δεν είμαστε όντα τα οποία απλώς βρίσκονται πάνω στη γη αλλά είμαστε συμπαντικά όντα με ένα ανεξερεύνητο αλλά απεριόριστο δυναμικό.

- Αποτελούμε μέρος της δύναμης και η ζωή που κάνουμε είναι δείκτης του πως την χρησιμοποιούμε.

- Ο καθένας έχει μια ποσότητα δύναμης και είναι στο χέρι του με την ζωή που κάνει να την αυξήσει ή να την μειώσει.

- Που έχεις στραμμένο τον νου σου; Εκεί βρίσκεσαι την ίδια στιγμή. Αν δεν στοχάζεσαι αυτό που κάνεις τότε η δύναμη σου διασπάται.

- Από την στιγμή που κάποιος ανακαλύψει αυτή τη δύναμη καθώς και τους κανόνες που τη διέπουν, σταματά να στοχάζεται άσχημα και μη ωφέλημα πράγματα. Σπάει τις πλάκες που είχαν γραμμένα όλα τα πιστεύω του. Πιστεύει πια στη ζωή αντί στο θάνατο.

- Ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει με το πνεύμα του. Πιστεύοντας στη ζωή δημιουργεί. Δίνει ο ίδιος ζωή σε όλους και σε όλα γύρω του.

Θέλω εδώ να κάνω αναφορά στο εκπληκτικό βιβλίο του Πλάτωνα Δρακούλη "Στοιχεία Βιονομίας" όπου σε επίρρωση του Αριστοτέλη που υποστηρίζει ότι "η γαρ του νου ενέργεια ζωή" γράφει:
"Η διάνοια έχει δύναμη ελκτική και αναλόγως της διαθέσεως στην οποία βρίσκεται, αντλεί και φέρνει σε εμάς, πράγματα καλά ή κακά, ωφέλιμα ή επιζήμια, ευάρεστα ή δυσάρεστα. Μπορείς να ρυθμίσεις την διάνοια σου κατά τέτοιο τρόπο ώστε, εάν μονίμως την διατηρείς έτσι, να σου φέρει πλούτο, δύναμη, υγεία, ολβιότητα."

και αλλού: "Το λεγόμενο κενό είναι μεστό πραγματικοτήτων. Κενός χώρος στην φύση δεν υπάρχει. Οι πραγματικότητες αυτές θα ήσαν φανερές σε εμάς εάν ήμασταν περισσότερο ανεπτυγμένοι. Με αυτές τις πραγματικότητες η διάνοια έχει συγγένεια και γι αυτό τις έλκει. Όσο οι λεπτότερες μας αισθήσεις αναπτύσσονται τόσο οι πραγματικότητες αυτές γίνονται λίγο ή πολύ φανερές σε εμάς......"

Και στον "Ερωτικό" του Δημοσθένη: "Πάντων των εν ανθρώποις ευρήσομεν διάνοιαν ηγεμονεύουσαν, ταύτην δε (την διάνοια) μόνην φιλοσοφίαν δυνάμενην παιδεύσαι τε ορθώς και γυμνάσαι". (μετ.: Σε όλους τους ανθρώπους βρίσκουμε διάνοια που κυβερνά. Μόνο η φιλοσοφία μπορεί να την εκπαιδεύσει και να τη γυμνάσει σωστά.)


Τα παραπάνω αποτελούν όπως πάντα τροφή για σκέψη και συζήτηση. Καλείστε, όπως πάντα, να σχολιάσετε πάνω σε ασάφειες του κειμένου, λάθη, παραλήψεις ή να ξετυλίξετε κιάλλο το κουβάρι της συζήτησης για τη δύναμη ή την διάνοια...