Jacques le fataliste en son maitre

Denis Diderot (1713-1784)

(...) -Που; -Που; Αναγνώστη, έχετε μια περιέργεια πολύ ενοχλητική! (...) Αν επιμένετε, θα σας έλεγα ότι κατευθύνονται προς...Ναι, γιατί όχι;...προς μια μεγαλοπρεπή έπαυλη με τεράστια πρόσοψη στην οποία έγραφε: "Δεν ανήκω σε κανένα και ανήκω σε όλο τον κόσμο. Θα είστε προτού εισέλθετε, και θα είστε ακόμα και όταν θα φεύγετε." -Εισέρχονται σε αυτή την έπαυλη; -Όχι διότι η επιγραφή ήταν ψεύτικη, ή ήταν μέσα προτού εισέλθουν. -Αλλά τουλάχιστον θα εξέλθουν; -Όχι, διότι η επιγραφή ήταν ψεύτικη, ή ήταν μέσα όταν έφευγαν. -Και τι έκαναν εκεί; -Ο Jacques είπε, αυτό που είναι γραμμένο "εκεί ψηλά"· ο αφέντης του, αυτό που ήθελαν, και είχαν και οι δυο δίκιο, -Τι παρέα βρήκανε εκεί; -Ανάμικτη. - Τι λέγανε; -Μερικές αλήθειες και πολλά ψέμματα. -Υπήρχαν άνθρωποι του πνεύματος; -Και που δεν υπάρχουν; καθώς και ενοχλητικοί που θέτουν ερωτήσεις τους οποίους οι άνθρωποι αποφεύγουν σαν αρρώστια. Αυτό που δυσαρέστησε  περισσότερο τον Jacques και τον αφέντη του κατά την διάρκεια της βόλτας τους... -Οι άνθρωποι λοιπόν κάνουν βόλτες; Δεν κάνουν και τίποτα άλλο εκτός αν είναι καθισμένοι ή κοιμούνται. Αυτό λοιπόν το οποίο τους δυσαρέστησε περισσότερο ήταν που βρήκαν καμιά εικοσαριά κατεργάρηδες, οι οποίοι είχαν καταλάβει τα πιο όμορφα διαμερίσματα τα οποία έβρισκαν σχεδόν πάντα πολύ μικρά, και οι οποίοι υποστήριζαν, ενάντια στην κοινή λογική και την πραγματική έννοια της επιγραφής, ότι η έπαυλη τους κληροδοτήθηκε ως πλήρη ιδιοκτησία· και οι οποίοι με την βοήθεια από ένα ορισμένο αριθμό ανήθικων μισθωτών είχανε πείσει ένα μεγάλο αριθμό άλλων ανήθικων μισθωτών, να είναι εντελώς διατεθειμένοι για ένα μικρό χρηματικό αντίτιμο να κρεμάνε ή να δολοφονούν το πρώτο που θα τολμούσε να τους αντιταχθεί, ωστόσο τον καιρό του Jacques και του αφέντη του, οι άνθρωποι τολμούσαν μερικές φορές. -Ατιμώρητοι; -Αυτό εξαρτάται.     

Απόσπασμα του βιβλίου Jacques ο φαταλιστής και ο αφέντής του, του Denis Diderot (δημοσιευμένο μετά τον θάνατο του, 1796). Τα μεταφραστικά λάθη, δικά μου.

Το εξώφυλλο της έκδοσης του 1797 με την αρχή του μυθιστορήματος: "Πως γνωρίστηκαν; Τυχαία όπως όλος ο κόσμος. Πως ονομάζονται; Τι σας ενδιαφέρει; Από που έρχονται; Απ' το πιο κοντινό μέρος. Που πάνε; Ξέρει ο άνθρωπος που πάει; Τι λένε; Ο αφέντης δεν λέει τίποτα, και ο Jacques λέει ότι ο λοχαγός του έλεγε ότι όλα αυτά που μας συμβαίνουν, καλά και άσχημα, εδώ κάτω, ήταν γραμμένα εκεί ψηλά."

Ελεύθερος άνθρωπος

(...) Ελάτε τώρα, υπήρχε κανένας που ο Διογένης δεν αγαπούσε, ένας άνθρωπος τόσο ευγενικός και καλόκαρδος που ευχαρίστως έπαιρνε πάνω του όλα τα προβλήματα για το κοινό καλό; Αλλά ποιος ήταν ο τρόπος της αγάπης του; Όπως έγινε υπηρέτης του Δία, νοιαζόταν για τους συνανθρώπους του, αλλά ταυτόχρονα ήταν υποταγμένος στο Θεό. Αυτός ήταν ο λόγος που μόνο γι' αυτόν όλος ο κόσμος και όχι κάποιο συγκεκριμένο μέρος ήταν η πατρίδα του· και όταν τον φυλάκισαν δεν ποθούσε την Αθήνα, ούτε λαχταρούσε να ξαναδεί τους φίλους του και τους γνωστούς του εκεί, αλλά έγινε καλός φίλος με τους πειρατές (που τον φυλάκισαν) και επειράτο* (=προσπαθούσε) να τους φέρει στον ίσιο δρόμο.  Έτσι κατακτάται η ελευθερία. Γι' αυτό έλεγε: "Από τότε που ο Αντισθένης (διάσημος φιλόσοφος, δάσκαλος του Διογένη) με ελευθέρωσε, ποτέ μου δεν έγινα σκλάβος." Πως τον ελευθέρωσε ο Αντισθένης; Ακούστε τι λέει ο Διογένης. "Μου έμαθε τι ήταν δικό μου, και τι δεν ήταν δικό μου. Η ιδιοκτησία δεν είναι δική μου· συγγενείς, οικείοι, φίλοι, φήμη, συνήθεις τόποι, η συζήτηση με άλλους - όλα αυτά δεν είναι δικά μου. 'Τι είναι λοιπόν δικό σου;' Η δύναμη να χρησιμοποιώ τις εξωτερικές εντυπώσεις. Μου έδειξε ότι την διαθέτω πέρα από κάθε εμπόδιο ή εξαναγκασμό· κανένας δεν μπορεί να με εμποδίσει· κανένας δεν μπορεί να με αναγκάσει να την χρησιμοποιήσω με άλλο τρόπο από αυτό που θέλω. Ποιος έχει λοιπόν πάνω μου εξουσία; Ο Φίλιππος, ή ο Αλέξανδρος, ή ο Περδίκκας ή ο Μέγας Βασιλέας; (ο βασιλιάς των Περσών) Από που μπορούν να την έχουν; Γιατί ο άνθρωπος που ήταν η μοίρα του να υποδουλωθεί από άλλον άνθρωπο πρέπει να είχε ήδη πρωτύτερα  υποδουλωθεί από πράγματα."

Επομένως, ο άνθρωπος που πάνω στον οποίο η απόλαυση δεν έχει καμία δύναμη, ούτε ο πόνος, ούτε η δόξα, ούτε ο πλούτος, και ο οποίος, όποτε του φαίνεται πρέπων, μπορεί να φτύσει όλο του το σώμα στο πρόσωπο κάποιου** και να αναχωρήσει από αυτή τη ζωή - ποιανού δούλος είναι, ποιανού υποτακτικός;(...)

* δεν μπορούσα να μην αφήσω την όμορφη αυτή πινελιά της αρχαίας Ελληνικής που δεν αποδίδεται εύκολα στο νεοελληνικό κείμενο.

** πιθανή αναφορά στον Ανάξαρχο ο οποίος όταν ο τύραννος της Κύπρου Νικοκρέων διέταξε να του κόψουν τη γλώσσα, λένε πως ο ίδιος ο φιλόσοφος την έκοψε με τα δόντια του και την έφτυσε στο πρόσωπο του τυράννου. 

Το κείμενο είναι απόσπασμα από το βιβλίο του Αρριανού: "Ομιλίες του Επίκτητου" (Βιβλίο ΙΙΙ, κεφ. ΧΧΙV, 64-72, κδ'. "Περί τού μή δείν προσπάσχειν τοίς ούκ έφ' ημίν"). Η μετάφραση και τα λάθη της, δικά μου. 

Και ένα ποίημα για όποιον θέλει εδώ.

Ο χώρος όπου δεν υπάρχει τίποτα*

"Η φαντασία δεν είναι μια εμπειρική ή επίκτητη ιδιότητα της συνείδησης 

αλλά είναι η ολότητα της συνείδησης

την ώρα που συνειδητοποιεί την ελευθερία της."

- Σάρτρ

Τριάντα ακτίνες μοιράζονται στον άξονα του τροχού·

Η χρησιμότητα του κάρου

βρίσκεται στο χώρο όπου δεν υπάρχει τίποτα.

Πηλός πλάθεται για να φτιαχτεί ένα αγγείο

Η χρησιμότητα του αγγείου

βρίσκεται στο χώρο όπου δεν υπάρχει τίποτα.

Ένα δωμάτιο φτιάχνεται αποκόπτοντας πόρτες και παράθυρα

Η χρησιμότητα του δωματίου

βρίσκεται στο χώρο όπου δεν υπάρχει τίποτα.

Ως εκ τούτου, η χρησιμότητα των πραγμάτων 

βρίσκεται στο χώρο όπου δεν υπάρχει τίποτα.

* Από το βιβλίο του Λόγου και της Φύσης, Κεφάλαιο 11. (Λάο Τσε Τάο Τε Κινγκ)

Tao Te Ching: Chapter 11

Thirty spokes share a hub;

The usefulness of the cart

lies in the space where there is nothing.

Clay is kneaded into a vessel;

The usefulness of the vessel

lies in the space where there is nothing.

A room is created by cutting out doors and windows;

The usefulness of the room

lies in the space where there is nothing.

Therefore, the usefulness of things

lies in the space where there is nothing.

Για τον πίνακα: Shōrin-zu byōbu — left side of a diptych by Hasegawa Tōhaku

Ma (間) (αρνητικός χώρος/μη-χώρος): γιαπωνέζικη λέξη που μπορεί να μεταφραστεί σαν "κενό", "χώρος", "παύση" ή ο χώρος ανάμεσα σε δύο δομημένα μέρη.  Στα ιαπωνικά υπονοεί το διάστημα. Η έννοια του χώρου βιώνεται σταδιακά μέσω των διαστημάτων του χωρικού προσδιορισμού. Περιγράφεται καλύτερα ως τη συνείδηση ενός μέρους, όχι με την έννοια μιας κλειστής τρισδιάστατης οντότητας, αλλά μάλλον σαν την ταυτόχρονη επίγνωση της μορφής και της μη-μορφής που προκύπτει από την εντατικοποίηση της όρασης. Δεν είναι κάτι που δημιουργείται από σύνθεση στοιχείων· είναι αυτό που γίνεται στην φαντασία του ανθρώπου που έχει την εμπειρία αυτών των στοιχείων. Συνεπώς μπορεί να οριστεί ως τόπος  βιωματικός  που γίνεται κατανοητός με έμφαση στο διάστημα.  (από τη wikipedia)

Ma (間) is a Japanese word which can be roughly translated as "gap", "space", "pause" or "the space between two structural parts."^[1][2][3][4] The spatial concept is experienced progressively through intervals of spatial designation. In Japanese, ma, the word for space, suggests interval. It is best described as a consciousness of place, not in the sense of an enclosed three-dimensional entity, but rather the simultaneous awareness of form and non-form deriving from an intensification of vision.

Ma is not something that is created by compositional elements; it is the thing that takes place in the imagination of the human who experiences these elements. Therefore ma can be defined as experiential place understood with emphasis on interval.^[5]

 

Η παραβολή των Τρωγλοδυτών* (Μοντεσκιού**)

Το έχω ξαναπεί. Είναι ορισμένα πράγματα που δεν μπορούν να ειπωθούν. Κι όμως υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μπορούν να τα περιγράψουν με μια ιστορία. Τέτοια είναι και η παρακάτω ιστορία, που όμως αξίζει τον κόπο να διαβαστεί απ' όλους μας και που κατά την δική μου άποψη θα έπρεπε να γίνεται αντικείμενο μελέτης στα σχολεία.

* Τρωγλοδύτες, αποκαλούνταν από τους αρχαίους Έλληνες εκείνοι οι λαοί που η κοινωνική τους ανάπτυξη ήταν πολύ χαμηλή και ζούσαν μέσα σε σπηλιές. Υπάρχουν αναφορές γι' αυτούς στον Ηρόδοτο.

** Μοντεσκιού: Γάλλος συγγραφέας - πολιτικός φιλόσοφος κυρίως γνωστός για τον διαχωρισμό των τριών εξουσιών. Το απόσπασμα που μεταφράζω είναι από το βιβλίο του Περσικές Επιστολές. (Το συγκεκριμένο απόσπασμα είναι κάποιες από τις επιστολές που στάλθηκαν ανάμεσα σε δύο Πέρσες φίλους)

ΕΠΙΣΤΟΛΗ X

Ο Mirza στον φίλο του Usbek, στο Erzeroum

Μόνο εσύ θα μπορούσες να με αποζημιώσεις για την απουσία του Rica, και μόνο ο Rica θα μπορούσε να με παρηγορήσει για την δικιά σου. (Ο Usbek εγκατέλειψε την Περσία για να γυρίσει τον κόσμο και ο φίλος του Rica, τον ακολούθησε.) Μας λείπεις, Usbek. Ήσουν η ψυχή της παρέας μας. Πόση βία χρειάζεται για να απαλλαγούμε από την προσκόλληση που δημιούργησε τόσο η καρδιά όσο και το μυαλό!

Συζητάμε πολύ εδώ· οι συζητήσεις μας είναι συνήθως γύρω από ηθικά ζητήματα. Χθες το αντικείμενο της συζήτησης ήταν αν οι άνθρωποι γίνονται ευτυχισμένοι με την απόλαυση και την ικανοποίηση των αισθήσεων ή με την άσκηση της αρετής. Σ' έχω ακούσει συχνά να λες ότι οι άνθρωποι γεννιούνται για να είναι ενάρετοι, και ότι η δικαιοσύνη είναι εξίσου απαραίτητη για την ύπαρξη όπως και η ίδια η ζωή. Σε παρακαλώ εξήγησε μου τι εννοείς με αυτό.

Ρώτησα γι` αυτό τους μουλάδες μας, αλλά με οδηγούν σε απόγνωση με τα ρητά τους από το Κοράνι: γιατί δεν τα συμβουλεύομαι ως γνήσιος πιστός, αλλά ως άνθρωπος, ως πολίτης, και ως πατέρας.

Σε χαιρετώ.

Isaphan, την τελευταία ημέρα της σελήνης του Saphar, 1711.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XI

Usbek στον Mirza, στο Ispahan

Παραιτείσαι από τις δικές σου δυνάμεις της λογικής για να δοκιμάσεις τη δική μου· καταδέχεσαι να με συμβουλευτείς· πιστεύεις ότι είμαι ικανός να σε διδάξω. Αγαπητέ μου Mirza, υπάρχει ένα πράγμα που με κολακεύει περισσότερο από την καλή γνώμη που έχεις σχηματίσει για εμένα: είναι η φιλία σου, στην οποία την οφείλω.

Για να εκπληρώσω την επιθυμία σου, δεν νομίζω ότι υπάρχει ανάγκη να χρησιμοποιήσω κάποια πολύ αφηρημένα επιχειρήματα. Ορισμένες αλήθειες δεν αρκεί να τις κάνεις να φαίνονται πειστικές: πρέπει να κάνεις τον άλλο να τις αισθανθεί. Τέτοιες είναι οι αλήθειες της ηθικής. Ίσως το παρακάτω απόσπασμα σου κάνει βαθύτερη εντύπωση από φιλοσοφικά επιχειρήματα.

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν στην Αραβία μια μικρή φυλή που ονομάζονταν Τρωγλοδύτες, απόγονοι των αρχαίων αυτών Τρωγλοδυτών, οι οποίοι, αν πιστεύαμε τους ιστορικούς, μοιάζανε περισσότερο με θηρία απ' ότι με ανθρώπους. Οι δικοί μας δεν ήταν τόσο παραμορφωμένοι όσο οι παλιοί: δεν ήταν τριχωτοί σαν αρκούδες, δεν σφυρίζανε σαν ερπετά και είχαν δύο μάτια· αλλά ήταν τόσο κακόβουλοι και κτηνώδεις, που τους έλειπε κάθε έννοια δικαιοσύνης και ισότητας.

Είχαν έναν αλλοδαπό βασιλιά, ο οποίος, στην προσπάθεια του να διορθώσει την φυσική τους κακία, τους αντιμετώπιζε με σκληρότητα· αλλά συνωμότησαν εναντίον του, τον σκότωσαν, και εξόντωσαν όλη τη βασιλική οικογένεια.

Στη συνέχεια κάνανε μια συνέλευση για να διορίσουν κυβέρνηση και μετά από πολλές διαφωνίες εξέλεξαν υπουργούς. Αλλά μόλις τους επιλέξανε άρχισαν να τους βρίσκουν ανυπόφορους· και έτσι τους δολοφόνησαν και αυτούς.

Απελευθερωμένοι από αυτό το νέο ζυγό, το έθνος αφέθηκε να κυβερνιέται μόνο από την φυσική του αγριότητα. Κάθε άνθρωπος συμφώνησε ότι δεν θα υπακούει κανέναν άλλο πια, και θα κοιτούσε αποκλειστικά το δικό του συμφέρον, χωρίς να σκέφτεται αυτό των άλλων.

Αυτή η ομόφωνη απόφαση έφερε καθολική ικανοποίηση σε όλους τους Τρωγλοδύτες. Έλεγαν: "Τι δουλειά έχω εγώ να σκοτώνομαι στη δούλεψη ανθρώπων που δεν μου είναι τίποτα; Θα σκέφτομαι μοναχά τον εαυτό μου· θα είμαι ευτυχισμένος, τι μ' ενδιαφέρει αν οι άλλοι δεν είναι; Θα παίρνω ότι χρειάζομαι και εφόσον το κάνω, δεν θα νοιάζομαι αν όλοι οι άλλοι Τρωγλοδύτες είναι δυστυχισμένοι."

Ήταν η εποχή της σποράς. Όλοι είπαν: "Θα οργώσω τόση γη για να φυτρώσει το σιτάρι που είναι απαραίτητο για την διατροφή μου. Δεν θα χρειαστώ περισσότερο· δεν θα εξαντλήσω τον εαυτό μου χωρίς λόγο."

Η γη σε αυτό το μικρό βασίλειο δεν ήταν όλη της ίδιας ποιότητας. Υπήρχαν άγονες, ορεινές περιοχές, και άλλες που βρίσκονταν σε πεδιάδα που αρδευόντουσαν από κάποια ποτάμια. Εκείνο το χρόνο έτυχε μια μεγάλη ξηρασία και όλα τα χωράφια που ήταν ψηλά δεν δώσανε καρπούς, ενώ εκείνα που μπορούσαν να ποτιστούν ήταν πολύ γόνιμα: έτσι σχεδόν όλος ο ορεινός πληθυσμός πέθανε από την πείνα εξαιτίας της σκληρότητας των άλλων, που αρνήθηκαν να μοιραστούν τη σοδειά τους.

Το επόμενο έτος έριξε πολλές βροχές. Τα ορεινά είχαν ασυνήθιστες αποδόσεις, και τα πεδινά πλημμύρισαν. Για δεύτερη φορά λοιμοκτόνησε ο μισός πληθυσμός· αλλά οι άμοιροι φουκαράδες ανακάλυψαν ότι οι άλλοι ήταν τόσο σκληροί όσο οι ίδιοι την προηγούμενη χρονιά.

Ένας από τους επιφανείς πολίτες της χώρας είχε μια πολύ όμορφη γυναίκα. Ο γείτονάς του την ερωτεύτηκε και την απήγαγε. Αυτό προκάλεσε μεγάλη διαμάχη, και μετά από πολλές προσβολές και μάχες συμφώνησαν να τηρήσουν την απόφαση ενός Τρωγλοδύτη ο οποίος, όσο είχε διαρκέσει η Δημοκρατία, είχε μια σημαντική επιρροή. Πήγαν σε αυτόν θέλοντας να παρουσιάσουν τα επιχειρήματα τους. "Τι με νοιάζει εμένα," είπε, "αν αυτή η γυναίκα ανήκει σε εσένα ή στον άλλο; Πρέπει να οργώσω την γη μου· Δεν πρόκειται να χάσω τον καιρό μου με τις φιλονικίες σας, και κοιτάζοντας τις υποθέσεις σας ενώ παραμελώ τις δικές μου. Παρακαλώ αφήστε με στην ησυχία μου και μην με προβληματίζετε άλλο με τους καυγάδες σας." Και αφήνοντας τους πήγε να εργαστεί στο χωράφι του. Ο απαγωγέας, που ήταν και δυνατότερος, ορκίστηκε ότι θα προτιμούσε να πεθάνει παρά να παραδώσει την γυναίκα, και ο άλλος νικημένος από την αδικία του γείτονα και την σκληρή συμπεριφορά του επιδιαιτητή, επέστρεφε απελπισμένος στο σπίτι του όταν συνάντησε μια ωραία νέα γυναίκα που επέστρεφε από την πηγή. Δεν είχε πλέον γυναίκα· την βρήκε όμορφη, και ακόμα ομορφότερη όταν έμαθε ότι ήταν η γυναίκα του ανθρώπου που είχε προτείνει ως επιδιαιτητή, και που αποδείχτηκε τόσο αναίσθητος στην δυστυχία του. Την πήρε λοιπόν μαζί του στο σπίτι του.

Υπήρχε ένας άλλος άνθρωπος, που είχε ένα αρκετά παραγωγικό κομμάτι γης, το οποίο με κόπο είχε καλλιεργήσει.  Δύο από τους γείτονες ένωσαν τις δυνάμεις τους, τον έδιωξαν από το σπίτι, και πήραν την γη του. Κάνανε μια συμμαχία να βοηθάει ο ένας τον άλλο ενάντια σε κάθε επίδοξο σφετεριστή, και κατάφεραν πράγματι να δώσουν αμοιβαία προστασία για αρκετούς μήνες. Αλλά ο ένας από τους δύο, βαρέθηκε να μοιράζεται κάτι που θα μπορούσε να το έχει ολόκληρο ο ίδιος, σκότωσε τον άλλο, και έγινε ο μοναδικός ιδιοκτήτης του χωραφιού. Η βασιλεία του ήταν σύντομη: δύο άλλοι Τρωγλοδύτες ήρθαν και του επιτέθηκαν. Ανακάλυψε ότι μόνος του ήταν πολύ αδύναμος για να αμυνθεί, και δολοφονήθηκε.

Ένας άλλος Τρωγλοδύτης που δεν είχε σχεδόν τίποτα να φορέσει είδε κάποιον να πουλάει μαλλί. Ζήτησε να μάθει την τιμή του. Ο πωλητής είπε στον εαυτό του: "Κανονικά θα περίμενα να πάρω γι' αυτό το μαλλί περίπου όσα θα χρειαζόμουν για να αγοράσω δύο οκάδες σιτάρι· αλλά θα το πουλήσω τέσσερις φορές παραπάνω, ώστε να πάρω οκτώ." Δεν υπήρχε εναλλακτική, και η τιμή πληρώθηκε. "Ωραία", είπε ο πωλητής, "τώρα θα αγοράσω σιτάρι."

"Τι είπες;" ανταπάντησε ο αγοραστής, "Θέλεις σιτάρι; Έχω λίγο να σου πουλήσω. Αλλά η τιμή μάλλον θα σε εκπλήξει. Πρέπει να γνωρίζετε ότι είναι πολύ ακριβό, και υπάρχει λιμός σχεδόν παντού. Αν μου επιστρέψεις τα λεφτά μου, θα σου δώσω μια οκά: αλλιώς δεν θα σου δώσω ακόμα και αν πέθαινες από την πείνα."

Εν τω μεταξύ μια τρομερή ασθένεια εξαπλώθηκε στην περιοχή. Ένας ειδικευμένος γιατρός ήρθε από μια γειτονική χώρα, και κούραρε με τέτοια ικανότητα που θεράπευσε όλους τους ασθενείς που πήγαν σ`αυτόν. Όταν η επιδημία σταμάτησε, πήγε σε όλους τους πρώην ασθενείς του για να ζητήσει την αμοιβή του, αλλά δεν εισέπραξε παρά μόνο αρνήσεις. Επέστρεψε στην χώρα του κουρασμένος από το μεγάλη του προσπάθεια και το ταξίδι. Αλλά σύντομα άκουσε ότι η ίδια ασθένεια ξαναχτύπησε , και ότι ο αριθμός των θυμάτων ήταν ακόμα μεγαλύτερος στον αχάριστο αυτό λαό. Αυτή τη φορά ήταν οι Τρωγλοδύτες που πήγαν σ' αυτόν. "Φύγετε!" τους είπε, "γιατί είστε άδικοι. Στις ψυχές σας υπάρχει ένα δηλητήριο το οποίο είναι πιο θανατηφόρο από αυτό που χρειάζεστε θεραπεία. Δεν αξίζετε να έχετε θέση σ' αυτή τη γη, επειδή δεν έχετε ανθρωπιά, και οι κανόνες τις ισότητας σάς είναι άγνωστοι. Νομίζω ότι θα προσέβαλα τους θεούς, που σας τιμωρούν, αν αντιστεκόμουν στο δίκαιο θυμό τους."

Erzeroum, την 3η του δεύτερου φεγγαριού  της Jomada, 1711.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XII

Usbek στον ίδιο, στο Ispahan

Είδες, αγαπητέ μου Mirza, πώς οι Τρωγλοδύτες εξαφανίστηκαν από την κακία τους, και πέσανε θύματα της ίδιας τους της αδικίας. Απ' όλες τις οικογένειες που υπήρχαν, μόνο δύο παρέμειναν, και ξέφυγαν την εθνική συμφορά. Υπήρξαν δύο πολύ αξιόλογοι άνδρες σ' αυτή τη χώρα. Ήταν ανθρώπινοι· καταλάβαιναν τι είναι η δικαιοσύνη· και ήταν λάτρεις της αρετής. Ενωμένοι τόσο από την ακεραιότητα της καρδιάς τους όσο και από τη διαφθορά των άλλων, είδαν την γενική ερήμωση και αισθάνθηκαν μόνο οίκτο: ο οποίος ήταν ακόμα ένας δεσμός ανάμεσα τους.  Δούλεψαν με την ίδια φροντίδα για το κοινό όφελος· δεν είχαν διαφωνίες εκτός από εκείνες που οφείλονταν στην τρυφερή και στοργική φιλία τους· και σε ένα απομονωμένο τμήμα της χώρας, απομονωμένοι από τους συμπατριώτες τους, που ήταν ανάξιοι για παρέα τους, ζήσανε μια ήσυχη και ευτυχισμένη ζωή. Η γη φαινόταν να αποδίδει καρπούς από μόνη της, καλλιεργούμενη από αυτά τα ενάρετα χέρια.

Αγαπούσαν τις γυναίκες τους, οι οποίες τους λάτρευαν. Η μόνη τους φροντίδα δόθηκε στην ενάρετη εκπαίδευση των παιδιών τους. Περιέγραφαν στα παιδιά τους συνεχώς τις δυστυχίες των συμπατριωτών τους, αφήνοντας την αθλιότητα τους να είναι ένα παράδειγμα γι 'αυτά. Πάνω απ' όλα, τους έκαναν να διαπιστώσουν ότι το συμφέρον του ατόμου μπορούσε πάντα να βρεθεί στο κοινό συμφέρον· ότι η επιθυμία να αποκοπείς από αυτό είναι το ίδιο με το να θέλεις να καταστρέψεις τον εαυτό σου· ότι η αρετή δεν είναι κάτι που μας κοστίζει τα πάντα, και δεν θα έπρεπε να μας φαίνεται σαν μια κοπιαστική εξάσκηση· και ότι η δικαιοσύνη στους άλλους είναι φιλανθρωπία στους εαυτούς μας.

Σύντομα απολάμβαναν την ανταμοιβή των ενάρετων γονέων, η οποία συνίσταται στο να έχουν παιδιά που τους μοιάζουν. Η νέα γενιά που μεγάλωσε μπροστά στα μάτια τους αυξήθηκε μέσω ευτυχισμένων γάμων. Και καθώς μεγάλωναν οι αριθμοί τους παρέμειναν στενά συνδεδεμένοι, και η αρετή, αντί να γίνεται ασθενέστερη ανάμεσα στο πλήθος, ενισχύονταν από τον μεγαλύτερο αριθμό των παραδειγμάτων. 

Ποιος μπορεί τώρα να περιγράψει την ευτυχία αυτών των Τρωγλοδυτών; Μια τέτοια φυλή ανθρώπων είναι βέβαιο ότι θα λατρευόταν από τους θεούς. Μόλις άνοιξαν τα μάτια τους και γνώρισαν τους θεούς, έμαθαν να τους φοβούνται, και η θρησκεία εμφανίστηκε, για να απαλύνει κάθε τραχύτητα στους τρόπους που είχε περισσέψει από την φύση.

Εγκαθίδρυσαν γιορτές για την τιμή των θεών. Οι νέοι και τα κορίτσια, στολισμένα με λουλούδια, τους τιμούσαν με χορό και μουσική. Ακολουθούσαν τα συμπόσια, και η χαρά κυβερνούσε ισότιμα με την λιτότητα. Ήταν σε αυτές τις συναθροίσεις που η αθωότητα του χαρακτήρα εκδηλωνόταν. Εκεί οι νέοι ανακάλυπταν πως να δώσουν τις καρδιές τους, και πως να λαμβάνουν το δώρο· εκεί η παρθενική λεπτότητα, το κοκκίνισμα, έκανε μια εξομολόγηση με την δύναμη της έκπληξης, αλλά γρήγορα επικυρωνόταν από την συναίνεση των γονιών· και εκεί οι στοργικές μητέρες έπαιρναν ευχαρίστηση προβλέποντας μια τρυφερή και πιστή ένωση από μακρυά.

Πηγαίναν στο ναό να ζητήσουν τη χάρη των θεών: όχι τα βάρη του πλούτου και του πλεονασμού, γιατί τέτοιες επιθυμίες ήταν ανάξιες για τους ευτυχισμένους Τρωγλοδύτες· ήταν ανίκανοι να τα επιθυμήσουν εκτός αν ήταν για τους συμπατριώτες τους. Ερχόντουσαν στο ναό μόνο για να ζητήσουν την υγεία του πατέρα τους, την ενότητα στα αδέλφια τους, την στοργή των γυναικών τους, την αγάπη και την υπακοή των παιδιών τους. Τα νεαρά κορίτσια πρόσφεραν την τρυφερή θυσία των καρδιών τους, και δεν ζητούσαν καμιά χάρη πλην του να είναι ικανές να κάνουν έναν Τρωγλοδύτη ευτυχισμένο.

Το βράδυ, καθώς τα κοπάδια επέστρεφαν από τα λιβάδια και τα κουρασμένα βόδια έφερναν πίσω τα υνιά, μαζευόντουσαν όλοι μαζί και κατά τη διάρκεια ενός απλού γεύματος θα τραγουδούσαν για τις αδικίες των πρώτων Τρωγλοδυτών, την θλιβερή τους μοίρα, την αναγέννηση της αρετής με την νέα γενιά και την ευτυχία της. Γιόρταζαν το μεγαλείο των θεών, την σταθερότητα με την οποία απένειμαν την χάρη τους σε αυτούς που προσεύχονται, και το αναπόφευκτο της οργής τους προς αυτούς που δεν τους φοβούνται. Περιέγραφαν της χαρές της βουκολικής ζωής και την ευτυχία που έδινε μια κατάσταση η οποία ήταν πάντα στολισμένη με αθωότητα. Λίγο μετά θα εγκατέλειπαν τους εαυτούς τους σε έναν ύπνο που δεν διακοπτόταν ποτέ από φροντίδες ή άγχη. 

Η φύση προμήθευε με αφθονία τόσο τις επιθυμίες όσο και τις ανάγκες τους. Σε αυτή την χαρούμενη χώρα, η απληστία ήταν κάτι άγνωστο. Έδιναν ο ένας στον άλλο δώρα, και αυτός που έδινε σκεφτόταν ότι αυτός είχε το πλεονέκτημα. Το έθνος των Τρωγλοδυτών θεωρούσε τους εαυτούς τους ως μέλη μιας οικογένειας· τα κοπάδια ήταν πάντα αναμεμιγμένα μεταξύ τους, και  το μόνο που δεν τους απασχολούσε ήταν να τα ξεχωρίσουν.

Erzeroum, την 6η του δεύτερου φεγγάρι της Jomada, 1711

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XIII

Usbek στον ίδιο

Δεν θα μπορέσω ποτέ να σου πω ένα αρκετά σχετικά με την αρετή των Τρωγλοδυτών. Ένας από αυτούς είπε μια μέρα, "Αύριο είναι η σειρά του πατέρα μου να οργώσει το χωράφι· θα ξυπνήσω δύο ώρες πριν από αυτόν, και όταν έρθει θα το βρει οργωμένο."

Ένας άλλος είπε στον εαυτό του, "Νομίζω ότι στην αδελφή μου αρέσει ένας νεαρός Τρωγλοδύτης. Θα πρέπει να μιλήσω με τον πατέρα μου γι 'αυτό, να τον πείσω να κανονίσει το γάμο."

Ένας άλλος, έφερε την είδηση ότι ληστές είχαν κλέψει ζώα απ' το κοπάδι του. "Θυμώνω, γιατί ανάμεσα στα ζώα ήταν και μια λευκή αγελαδίτσα που ήθελα να προσφέρω στους θεούς."

Έναν άλλο τον άκουσαν να λέει ότι είχε δεσμευθεί να πάει στο ναό να ευχαριστήσει τους θεούς γιατί ο αδελφός του, το οποίο αγαπούσε ο πατέρας του και ο ίδιος πολύ, είχε ανανήψει από βαριά ασθένεια.

Ή πάλι: "Σ' ένα χωράφι από αυτά που γειτνιάζουν με του πατέρα μου, οι καλλιεργητές του όλη την ημέρα εκτίθενται σε θερμότητα του ήλιου. Θα πάω να φυτέψω μερικά δέντρα εκεί έτσι ώστε αυτοί οι φτωχοί άνθρωποι να μπορούν να ξαποστάσουν στη σκιά."

Κάποια μέρα, όταν κάποιοι Τρωγλοδύτες ήταν μαζεμένοι, κάποιος από τους παλιούς ανέφερε κάποιον νεαρό τον οποίο υποπτευόταν ότι είχε κάνει κάτι κακό, και τον μέμφθηκε. "Δεν πιστεύουμε ότι έκανε τέτοιο πράγμα", είπαν οι νεαρότεροι, "αλλά αν το έκανε, είθε να είναι ο τελευταίος από την οικογένεια του που θα πεθάνει!"

Σε κάποιον έφεραν την άσχημη είδηση ότι ξένοι είχαν ληστέψει το σπίτι του και πήραν τα πάντα μαζί τους. "Αν δεν ήταν άδικοι," απάντησε, "εύχομαι οι θεοί να τους αφήσουν να τα χρησιμοποιήσουν για περισσότερο καιρό απ' όσο το έκανα εγώ."

Όλη αυτή η καλή τύχη παρατηρήθηκε με ζήλεια. Οι γείτονες λαοί συναντήθηκαν και αποφάσισαν, με προφάσεις να τους κλέψουν τα ζώα. Μόλις μάθανε οι Τρωγλοδύτες τα σχέδια τους στείλανε αντιπροσωπεία να τους συναντήσει για να τους δώσει το παρακάτω μήνυμα:

"Τι σας κάναμε; Κλέψαμε μήπως τις γυναίκες σας, τα γελάδια σας, ή μήπως λεηλατήσαμε τις χώρες σας; Όχι: είμαστε δίκαιοι, και φοβόμαστε τους θεούς. Τότε τι θέλετε από εμάς; Θέλετε μαλλί για να φτιάξετε ρούχα; Θέλετε γάλα ή μήπως τα φρούτα που παράγουμε; Αφήστε τα όπλα σας και εμείς θα σας τα δώσουμε. Αλλά ορκιζόμαστε, σε ότι πιο ιερό, ότι αν εισβάλετε στη γη μας με εχθρικές διαθέσεις, θα σας θεωρήσουμε άδικους, και θα σας φερθούμε όπως στα άγρια θηρία."

Αυτή η ομιλία έγινε δεκτή με περιφρόνηση. Και, πιστεύοντας ότι οι Τρωγλοδύτες δεν είχαν κανένα μέσο άμυνας εκτός από την αθωότητά τους, οι βάρβαροι εισέβαλαν στην επικράτειά τους.

Αλλά οι Τρωγλοδύτες ήταν καλά προετοιμασμένοι για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους. Έβαλαν τις συζύγους και τα παιδιά στο κέντρο. Η φρίκη τους προέρχονταν από την αδικία των εχθρών τους, και όχι από τον αριθμό τους. Μια νέα μορφή πάθους κυρίευσε την καρδιά τους: ένας ήθελε να πεθάνει για τον πατέρα του, άλλος για την γυναίκα του και τα παιδιά του· κάποιος για τα αδέλφια του, άλλος για τους φίλους του· και όλοι τους για το έθνος των Τρωγλοδυτών. Μόλις κάποιος έπεφτε νεκρός, την θέση του έπαιρνε κάποιος άλλος, που εκτός από τον κοινό αγώνα, είχε έναν επιπλέον λόγο να πολεμήσει· για να εκδικηθεί και το θάνατο του συμπατριώτη του.

Τέτοια ήταν η μάχη ανάμεσα στην αδικία και την αρετή. Αυτοί οι δειλοί που δεν ήθελαν τίποτα άλλο παρά λεηλασία, δεν ντραπήκανε να υποχωρήσουν τρέχοντας, και νικήθηκαν από την αρετή των Τρωγλοδυτών που δεν τους άγγιξε καθόλου.

Erzeroum, την 9η του δεύτερου φεγγαριού της Jomada, 1711

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XIV

Usbek στον ίδιο

Καθώς το έθνος  τους αυξάνονταν καθημερινά, οι Τρωγλοδύτες σκέφτηκαν ότι θα ήταν σωστό να διαλέξουν κάποιον για βασιλιά. Συμφώνησαν ότι το στέμμα θα έπρεπε να δοθεί στον πιο δίκαιο ανάμεσα τους. Η επιλογή τους ήταν ομόφωνη και έπεσε σ' έναν ηλικιωμένο που τα χρόνια του και η αρετή του τον έκαναν σεβαστό. Δεν είχε θελήσει να παρευρεθεί στη συγκέντρωση· είχε αποσυρθεί στο σπίτι του με την καρδιά σφιγμένη από θλίψη.

Έστειλαν αντιπροσώπους για να τον πληροφορήσουν ότι ήταν η επιλογή τους. "Θεός φυλάξει," απάντησε, "που θα κάνω τέτοιο κακό στους Τρωγλοδύτες, και ότι σκεφτήκανε ότι δεν υπάρχει δικαιότερος ανάμεσα τους από εμένα! Μου φέρνετε το στέμμα, και αν επιμείνετε απολύτως να το φορέσω θα το κάνω. Αλλά να είστε σίγουροι ότι θα πεθάνω από θλίψη, έχοντας δει όταν γεννήθηκα τους Τρωγλοδύτες ελεύθερους, και τώρα να τους βλέπω υπηκόους." Καθώς μιλούσε δάκρυα άρχισαν να κυλούν στα μάγουλα του. "Δυστυχισμένη μέρα!" είπε, "και γιατί έζησα τόσο πολύ;" Και μετά φώναξε με αυστηρή φωνή: "Καταλαβαίνω αρκετά καλά τι συμβαίνει Τρωγλοδύτες! Η αρετή σας άρχισε να σας γίνεται βάρος. Στην τωρινή κατάσταση σας, χωρίς κυβερνήτη, είναι απαραίτητο για εσάς να είστε ενάρετοι σε πείσμα του εαυτού σας. Αλλιώς δεν θα μπορούσατε να συνεχίσετε να ζείτε, και θα πέφτατε στις δυστυχίες των προγόνων σας. Αλλά αυτή η επιβολή σας μοιάζει πολύ σκληρή. Θα προτιμούσατε να είστε υπήκοοι σε ένα βασιλιά, και να υπακούτε τους νόμους του, πράγμα που θα ήταν λιγότερο άκαμπτο από τα έθιμα σας. Ξέρετε ότι μετά θα είστε σε θέση να ικανοποιήσετε τις φιλοδοξίες σας, να συγκεντρώσετε πλούτο, και να ζήσετε τεμπέλικα μέσα σε εξευτελιστικές ανέσεις· ώστε, εφόσον δεν πέσετε στα χειρότερα εγκλήματα, να μην έχετε ανάγκη την αρετή." Σταμάτησε για λίγο, και τα δάκρυα του τώρα έτρεχαν ποτάμι. "Και τι είναι αυτό που περιμένετε από εμένα; Πως μπορώ εγώ να διατάξω έναν Τρωγλοδύτη να κάνει οτιδήποτε; Θα προτιμούσατε να κάνει μια ενάρετη πράξη επειδή θα του το πω εγώ, ενώ θα μπορούσε να την κάνει χωρίς εμένα, εξαιτίας της φυσικής του κλίσης; Ω Τρωγλοδύτες! Βρίσκομαι στο τέλος της ζωής μου, το αίμα μου έχει παγώσει στις φλέβες μου, σύντομα θα δω τους ευλογημένους σας προγόνους: γιατί θέλετε να τους λυπήσω, και να είμαι αναγκασμένος να τους φέρω τη θλιβερή είδηση ότι έχετε υποταχθεί σε άλλο δίκαιο από εκείνο της αρετής;"

Erzeroum, τη 10η του δεύτερου φεγγαριού της Jomada, 1711.

ΥΓ. Η πρώτη φωτογραφία είναι πίνακας του Κορεάτη ζωγράφου Lee Jeong , 16ος αιώνας, με τίτλο “Pungjuk” ("Μπαμπού ταλαντευόμενο στον αέρα") ενώ η επόμενη είναι τρεις πίνακες: Kim Jeong-hee,  “Yeomhwachwisil” , Kim Hong-do, “Baekmae”  και Shim Sa-jeong, “Ohsanggojeol”

Από εδώ όπου μεταξύ των άλλων αναφέρεται: "Αυτά τα τέσσερα 'ευγενή' φυτά (Χρυσάνθεμο, μπαμπού, ορχιδέα και άνθος δαμασκηνιάς) και τα χαρακτηριστικά τους λέγεται ότι έχουν κάτι κοινό με την ανθρώπινη αρετή: δικαιοσύνη, δύναμη, αγνότητα και σεμνότητα."

Για όποιον έχει την όρεξη ένα ποίημα εδώ και μια ταινία εδώ.  

Guy de Maupassant - Le Horla (απόσπασμα)

12 Μαΐου.

Έχω λίγο πυρετό εδώ και κάποιες μέρες· υποφέρω ή καλύτερα αισθάνομαι λυπημένος. 

Από που έρχονται αυτές οι μυστήριες επιδράσεις που αλλάζουν αποθαρρύνοντας την ευτυχία και την αυτοπεποίθηση μας σε θλίψη; Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο αέρας, ο αόρατος αέρας είναι γεμάτος από άγνωστες Δυνάμεις, στων οποίων την μυστήρια παρουσία υποτασσόμαστε. Ξυπνάω γεμάτος ευθυμία, με διάθεση μέσα απ' την καρδιά μου να τραγουδήσω. -Γιατί;- Κατεβαίνω προς την όχθη του ποταμού· και ξαφνικά, μετά από μια μικρή βόλτα, επιστρέφω λυπημένος, σαν κάποια συμφορά να με περίμενε στο σπίτι. -Γιατί;- Είναι ένα κρύο αεράκι που, αγγίζοντας το δέρμα μου, έχει κλονίσει τα νεύρα μου και συσκοτίσει την ψυχή μου; Είναι το σχήμα των συννεφών, ή το χρώμα του ουρανού, το χρώμα των γύρω πραγμάτων, τόσο ευμετάβλητο, που, περνώντας μπρος από τα μάτια μου, προβληματίζει την σκέψη μου; Ποιος ξέρει; Όλα αυτά που μας περιτριγυρίζουν, όλα αυτά που βλέπουμε χωρίς να κοιτάμε, όλα αυτά που μας αγγίζουν χωρίς να το ξέρουμε, όλα αυτά που αγγίζουμε χωρίς να τα ψηλαφίζουμε, όλα αυτά που συναντούμε χωρίς να τα ξεχωρίζουμε, έχουν πάνω μας, πάνω στα όργανα μας και, μέσω αυτών, πάνω στις ιδέες μας, πάνω στην ίδια την καρδιά μας, γρήγορες, αιφνίδιες και ανεξήγητες επιδράσεις; 

Πόσο δύσκολο να κατανοηθεί είναι αυτό το μυστήριο του Αοράτου! Δεν μπορούμε να το εξερευνήσουμε με τις αξιολύπητες αισθήσεις μας· με τα μάτια μας που δεν ξέρουν να αντιληφθούν ούτε το πολύ μικρό, ούτε το πολύ μεγάλο, ούτε το πολύ μακρινό, ούτε τους κατοίκους ενός αστεριού, ούτε τους κατοίκους μιας σταγόνας νερού... με τα αυτιά μας που μας πλανεύουν, διότι μας αναμεταδίδουν τις δονήσεις του αέρα σε ηχηρές νότες. Είναι οι νεράιδες που κάνουν το θαύμα της αλλαγής σε ήχο αυτής της κίνησης και με αυτή τη μεταμόρφωση δίνουν γέννηση στη μουσική που αποδίδει μελωδικά την βουβή ταραχή της φύσης... με τη γεύση μας, η οποία μόλις και μετά βίας μπορεί να διακρίνει την ηλικία ενός κρασιού!

Αχ, αν είχαμε άλλα όργανα που θα εκπλήρωναν προς όφελος μας άλλα θαύματα, πόσα άλλα πράγματα θα μπορούσαμε να ανακαλύψουμε γύρω μας!

Μετάφραση: Ιπτάμενος Ολλανδός

Chandogya Upanishad 7.16-25

Όταν ένας άνθρωπος λέει λόγια αλήθειας, λέει λόγια μεγαλείου: 

μάθε τη φύση της αλήθειας.

Όταν ένας άνθρωπος ξέρει, μπορεί να πει αλήθεια. Αυτός που δεν ξέρει δεν μπορεί να πει αλήθεια:

μάθε τη φύση της γνώσης.

Όταν ένας άνθρωπος σκέφτεται τότε μπορεί να μάθει. Αυτός που δεν σκέφτεται δεν ξέρει: 

μάθε τη φύση της σκέψης.

Όταν ένας άνθρωπος έχει πίστη τότε σκέφτεται. Όποιος δεν έχει πίστη δεν σκέφτεται: 

μάθε τη φύση της πίστης.

Εκεί που υπάρχει πρόοδος κάποιος βλέπει και έχει πίστη. Εκεί που δεν υπάρχει πρόοδος, δεν υπάρχει πίστη:

μάθε τη φύση της προόδου.

Εκεί που υπάρχει δημιουργία, υπάρχει πρόοδος. Εκεί που δεν υπάρχει δημιουργία δεν υπάρχει πρόοδος:

μάθε τη φύση της δημιουργίας.

Εκεί που υπάρχει χαρά υπάρχει δημιουργία. Εκεί που δεν υπάρχει χαρά δεν υπάρχει δημιουργία:

μάθε τη φύση της χαράς.

Εκεί που υπάρχει το Άπειρο εκεί υπάρχει χαρά. Δεν υπάρχει χαρά στο πεπερασμένο. Μόνο στο Άπειρο υπάρχει χαρά: 

μάθε τη φύση του Απείρου.

Εκεί που τίποτα άλλο δεν έχει ιδωθεί, ή ακουστεί ή μαθευτεί, υπάρχει το Άπειρο. Εκεί όπου κάτι άλλο έχει ιδωθεί, ή ακουστεί, ή μαθευτεί, υπάρχει το πεπερασμένο. Το Άπειρο είναι αθάνατο· αλλά το πεπερασμένο είναι θνητό.

"Που στηρίζεται το Άπειρο;" Πάνω στο μεγαλείο του, ή ούτε πάνω στο ίδιο του το μεγαλείο.

Σε αυτό τον κόσμο αποκαλούν μεγαλείο την ιδιοκτησία βοοειδών και αλόγων, ελεφάντων και χρυσού, υπηρετών και γυναικών, γης και σπιτιών. Αλλά εγώ δεν τα αποκαλώ αυτά μεγαλείο, γιατί το ένα πράγμα εξαρτάται από το άλλο.

Αλλά,
το Άπειρο είναι πάνω και κάτω, Βόρεια και Νότια και Ανατολικά και Δυτικά. 
Το Άπειρο είναι όλο το σύμπαν.

Εγώ είμαι πάνω και κάτω, Βόρεια και Νότια και Ανατολικά και Δυτικά. 
Εγώ είμαι όλο το σύμπαν.

Το Άτμαν** είναι πάνω και κάτω, Βόρεια και Νότια και Ανατολικά και Δυτικά. 
Το Άτμαν είναι όλο το σύμπαν.

Αυτός που το βλέπει, το ξέρει και το καταλαβαίνει, αυτός που βρίσκει στο Άτμαν, το Πνεύμα, την αγάπη του και την ευτυχία του και την ενότητα του και την χαρά του, γίνεται Κύριος του εαυτού του. Η ελευθερία του πλέον είναι άπειρη.

Αλλά αυτοί που δε το βλέπουν αυτό, γίνονται οι υπηρέτες άλλων κυρίων και στους κόσμους που περνούν δεν επιτυγχάνουν την απελευθέρωση τους.

Chandogya Upanishad* 7.16-25

* Chandogya Upanishad: Η παλαιότερη από τις Ουπανισάδες. Οι ουπανισάδες είναι αρχαία Ινδικά φιλοσοφικά κείμενα.  Είμαι της άποψης ότι είναι απίστευτης νοημοσύνης -αν και δεν είμαι σίγουρος ότι αυτή είναι η κατάλληλη λέξη.

** Άτμαν: 

- Εν συντομία για εμάς τους Δυτικούς: η ψυχή. ο εαυτός, η ουσία μας.

- Μεταφορικά: ότι είναι η σταγόνα στη θάλασσα. Είναι μέρος του νερού, αλλά και νερό. 

- Φιλοσοφικά: Πανενθεϊσμός (διαφορά με τον πανθεϊσμό)

Όπως σχεδόν πάντα τελευταία, δείτε αν θέλετε ένα ποίημα εδώ (ευχαριστώ, ξέρεις εσύ) και μία ταινία εδώ. 

Ο κόσμος κοιτάζει τον κόσμο

Σαν αποτέλεσμα μιας σειράς διανοητικών περιπετειών που δεν αξίζει τον κόπο να θυμάται κανείς, ο κύριος Παλομάρ αποφάσισε ότι η βασική του ασχολία από δω και πέρα θα είναι να κοιτάζει τα πράγματα απ' έξω. Λίγο μύωπας, αφηρημένος και εσωστρεφής, ο Παλομάρ δε μοιάζει -από ταμπεραμέντο- μ' εκείνο τον ανθρώπινο χαρακτήρα που συνήθως ορίζουμε σαν παρατηρητή. Κι όμως συχνά ορισμένα πράγματα -ένας πέτρινος τοίχος, ένα κοχύλι, ένα φύλλο, μια τσαγιέρα- εμφανίζονται μπροστά του σαν να αποζητούν την αδιάλειπτη προσοχή του: κάθεται και αρχίζει να τα παρατηρεί -σχεδόν χωρίς να το συνειδητοποιηθεί ούτε ο ίδιος- και το βλέμμα του διατρέχει όλες τις λεπτομέρειες, και δεν καταφέρνει να ξεφύγει από αυτές. Τώρα ο κύριος Παλομάρ αποφάσισε πως θα διπλασιάσει την προσοχή του: πρώτον, δεν θ' αφήνει να του ξεφεύγουν οι φωνές που βγάζουν τα πράγματα και φτάνουν ως αυτόν· δεύτερον, θα δώσει στη λειτουργία της παρατήρησης τη σπουδαιότητα που της αξίζει.

Σ' αυτό το σημείο επέρχεται η πρώτη κρίση: σίγουρος ότι από εδώ και στο εξής ο κόσμος θα του αποκαλύπτει έναν ατέλειωτο πλούτο πραγμάτων άξιων να δει κανείς, ο κύριος Παλομάρ δοκιμάζει να παρατηρήσει οτιδήποτε πέφτει στην αντίληψη του: δε νοιώθει όμως καμιά ευχαρίστηση και σταματά. Ακολουθεί μια δεύτερη φάση, στην οποία ο ίδιος πείθει τον εαυτό του ότι τα πράγματα που αξίζει να παρατηρεί κανείς είναι μονάχα μερικά και όχι άλλα, και ότι πρέπει να ψάξει να τα εντοπίσει· για να επιχειρήσει όμως κάτι τέτοιο, πρέπει κάθε φορά ν' αντιμετωπίζει προβλήματα επιλογών, αποκλεισμών, ιεραρχιών προτίμησης· γρήγορα συνειδητοποιεί ότι έτσι καταστρέφει το καθετί, όπως του συμβαίνει πάντα όταν βάζει στη μέση το εγώ του και μαζί όλα τα άλλα προβλήματα που έχει με το εγώ του.

Πώς, λοιπόν, μπορεί κανείς να κοιτάζει τα πράγματα αφήνοντας στην άκρη το εγώ του; Ποιανού είναι τα μάτια που κοιτάζουν; Συνήθως σκεφτόμαστε ότι το εγώ είναι κάποιος που στέκεται μπροστά στα μάτια μας, όπως στο περβάζι ενός παραθύρου, και βλέπει τον κόσμο που απλώνεται σε όλου του το εύρος εκεί, μπροστά του. Άρα υπάρχει κάποιο παράθυρο που βλέπει τον κόσμο. Εντάξει: από εκεί είναι ο κόσμος· και από εδώ; Πάντα ο κόσμος· τι άλλο θέλετε να υπάρχει; Με μια μικρή προσπάθεια αυτοσυγκέντρωσης ο Παλομάρ καταφέρνει να μετακινήσει τον κόσμο από εκεί μπροστά, και να τον φέρει στο περβάζι. Τότε όμως τι μένει έξω από το παράθυρο; Πάλι ο κόσμος, που για την περίπτωση διχάζεται στον κόσμο που κοιτάζει και στον κόσμο που τον κοιτάζουν. Κι αυτός, ο επιλεγόμενος και "εγώ", δηλαδή ο κύριος Παλομάρ; Μήπως δεν είναι και αυτός ένα κομμάτι του κόσμου; Ίσως, λοιπόν -αφού ο κόσμος υπάρχει και στις δύο πλευρές του παραθύρου- το εγώ να μην είναι τίποτα άλλο παρά το παράθυρο από το οποίο ο κόσμος κοιτάζει τον κόσμο. Για να κοιτάζει τον εαυτό του, ο κόσμος έχει ανάγκη από τα μάτια (και τα γυαλιά) του κυρίου Παλομάρ.

Άρα, από εδώ και μπρος ο Παλομάρ θα κοιτάζει τα πράγματα απ' έξω και όχι από μέσα· αυτό όμως δεν αρκεί: θα τα κοιτάζει με ένα βλέμμα που έρχεται απ' έξω και όχι από μέσα του. Προσπαθεί να κάνει αμέσως το πείραμα: τώρα δεν είναι αυτός που κοιτάζει αλλά ο έξω κόσμος που κοιτάζει έξω. Αφού κανονίστηκε και αυτό, τώρα στρέφει το βλέμμα του ψάχνοντας μια γενική μεταμόρφωση. Τίποτα όμως. Τον περικυκλώνει η συνηθισμένη άχρωμη καθημερινότητα. Πρέπει να ξαναμελετήσει την κατάσταση από την αρχή. Το ότι το έξω κοιτάζει έξω, δεν αρκεί: είναι από το υπό παρατήρηση αντικείμενο που πρέπει να ξεκινήσει η τροχιά που θα το συνδέσει με το αντικείμενο που κοιτάζει. 

Από την βουβή έκταση των πραγμάτων πρέπει να υπάρξει μια ένδειξη, ένα κάλεσμα, ένα νεύμα: ένα αντικείμενο αποσπάται από τα άλλα με την πρόθεση να σημάνει κάτι... τι να σημάνει; Μάλλον τον εαυτό του: ένα πράγμα θέλει να το κοιτάζουν τα άλλα πράγματα μονάχα όταν είναι πεπεισμένο ότι σημαίνει τον εαυτό του και τίποτα άλλο, ανάμεσα σε πράγματα που σημαίνουν τον εαυτό τους και τίποτα άλλο.

Οι ευκαιρίες αυτού του είδους δεν είναι βέβαια συχνές, αλλά αργά ή γρήγορα θα πρέπει να εμφανιστούν: αρκεί να περιμένει κανείς τις ευτυχείς συγκυρίες, όταν ο κόσμος θέλει να κοιτάζει και να τον κοιτάζουν την ίδια στιγμή, ενώ ταυτόχρονα ο κύριος Παλομάρ θα τύχει να περνά κάπου εκεί ανάμεσα. Με άλλα λόγια, ο κύριος Παλομάρ δεν πρέπει καν να περιμένει, γιατί αυτά τα πράγματα συμβαίνουν μονάχα όταν δεν τα περιμένει κανείς.

Ένα κεφάλαιο (Διαλογισμοί 3.3.1) από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο με τον τίτλο Παλομάρ. 

ΥΓ. Δέστε αν θέλετε ένα ποίημα εδώ και μια ταινία εδώ. 

ΝΙΡΒΑΝΑ: Ο Καταρράκτης

 Αν πάτε στην Ιαπωνία και επισκεφτείτε το μοναστήρι του Eiheiji λίγο πριν την είσοδο θα δείτε μια μικρή γέφυρα που ονομάζεται Hanshaku-kyo, που σημαίνει "γέφυρα μισής κουτάλας."

Όποτε ο δάσκαλος Dogen έπαιρνε νερό από το ποτάμι, χρησιμοποιούσε μια μισογεμάτη κουτάλα, επιστρέφοντας το υπόλοιπο στο ποτάμι, χωρίς να το πετάει. Γι' αυτό ονομάζουμε την γέφυρα Hanshaku-kyo, " Γέφυρα μισής Κουτάλας." Στο μοναστήρι όταν πλένουμε το πρόσωπο μας, γεμίζουμε την λεκάνη κατά το 70% της χωρητικότητας. Και αφού πλυθούμε αδειάζουμε το νερό αντί για μακριά , προς  το σώμα μας. Αυτό εκφράζει σεβασμό για το νερό.

Αυτού του είδους η άσκηση δεν βασίζεται πάνω στην ιδέα του να είσαι οικονομικός. Μπορεί να είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί ο Dogen γυρνούσε το μισό νερό που έπαιρνε στο ποτάμι. Αυτού του είδους η πράξη είναι πέρα από την σκέψη μας.

Όταν αισθανόμαστε την ομορφιά του ποταμού, όταν είμαστε ένα με το νερό, το κάνουμε διαισθητικά με τον τρόπο του Dogen. Είναι η αληθινή μας φύση να το κάνουμε έτσι. Αλλά αν η αληθινή σου φύση είναι καλυμμένη από ιδέες οικονομίας ή αποτελεσματικότητας, o τρόπος του Dogen δεν γίνεται κατανοητός.

Πήγα στο εθνικό πάρκο Yosemite (Αμερική), και είδα κάτι τεράστιους καταρράκτες. Ο μεγαλύτερος είχε περίπου 400 μέτρα ύψος, και από αυτό το ύψος το νερό πέφτει σαν μια κουρτίνα που ρίχνεται από την κορυφή του βουνού. Δεν μοιάζει να πέφτει γρήγορα, όπως θα περιμένατε· μοιάζει να πέφτει πολύ αργά λόγω της απόστασης. Και το νερό δεν πέφτει σαν ένα ρεύμα, αλλά διαχωρίζεται σε πολλά μικρά ρεύματα. Από μακριά μοιάζει με κουρτίνα. Και σκέφτηκα ότι θα πρέπει να είναι μια πολύ δύσκολη εμπειρία για κάθε σταγόνα νερού να πέφτει από την κορυφή

ενός τόσο ψηλού βουνού. Παίρνει χρόνο, ξέρετε, πολύ χρόνο, ώστε το νερό τελικά να φτάσει στο κάτω μέρος του καταρράκτη.

Και μου φαίνεται ότι η ζωή μας μπορεί να μοιάζει με αυτό. Έχουμε πολλές δύσκολες εμπειρίες στη ζωή μας. Αλλά την ίδια στιγμή, σκέφτηκα, το νερό δεν ήταν αρχικά χωρισμένο, αλλά ήταν ένας ολόκληρος ποταμός. Μόνο όταν είναι χωρισμένο έχει μια δυσκολία στο να πέσει. Είναι σαν το νερό να μην έχει καθόλου αισθήσεις όταν είναι ένας ολόκληρος ποταμός. Μόνο όταν έχει χωριστεί σε πολλές σταγόνες μπορεί να έχει ή να εκφράζει κάποιο συναίσθημα. Όταν βλέπουμε ένα ολόκληρο ποταμό δεν νιώθουμε την ζωντανή δραστηριότητα του νερού, αλλά όταν πιάσουμε ένα μέρος του νερού με την κουτάλα, έχουμε την εμπειρία κάποιας αίσθησης του νερού, και επίσης νιώθουμε την αξία του ατόμου που χρησιμοποιεί το νερό. Νιώθοντας τον εαυτό μας και το νερό με αυτόν τον τρόπο, δεν μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε μόνο με υλιστικό τρόπο. Είναι ζωντανό. 

Πριν γεννηθούμε δεν είχαμε κανένα συναίσθημα· είμασταν ένα με το σύμπαν. Αυτό ονομάζεται "μοναδικός νους", ή "ουσία του νου," ή "μεγάλος νους." Αφού έχουμε χωριστεί με τη γέννηση μας από αυτήν την μοναδικότητα, όπως το νερό που πέφτει από τον καταρράκτη χωρίζεται από τον αέρα και τους βράχους, αποκτούμε συναίσθηση. Έχετε δυσκολία επειδή έχετε συναίσθημα. Ταυτίζεστε με το συναίσθημα που έχετε χωρίς να ξέρετε πως αυτού του είδους το συναίσθημα δημιουργείται. Όταν δεν συνειδητοποιείτε ότι είστε ένα με τον ποταμό, ή ένα με το σύμπαν, τότε νιώθετε πόνο. Είτε είναι χωρισμένος σε σταγόνες είτε όχι, το νερό είναι νερό.

Η ζωή μας και ο θάνατος είναι το ίδιο πράγμα. Όταν συνειδητοποιήσουμε αυτό το γεγονός,

δεν έχουμε πλέον φόβο για το θάνατο, και δεν έχουμε πλέον πραγματική δυσκολία στη ζωή μας.

Όταν ο ποταμός ξαναγυρνά στην αρχική του ενότητα, δεν έχει πια ατομικό συναίσθημα· ξαναπαίρνει την φύση του, και βρίσκει ηρεμία. Πόσο χαρούμενο πρέπει να είναι το νερό που ξαναγύρισε στον αρχικό ποταμό! Αν έχουν έτσι τα πράγματα, τι συναίσθημα θα έχουμε όταν πεθαίνουμε; Νομίζω ότι είμαστε σαν το νερό στην κουτάλα. Θα έχουμε ηρεμία τότε, τέλεια ηρεμία.

Μπορεί να είναι πολύ τέλεια για εμάς ακόμα, επειδή ταυτιζόμαστε τόσο πολύ με το συναίσθημα μας, στην ατομική μας ύπαρξη. Εμείς, τώρα, έχουμε κάποιο φόβο θανάτου, αλλά αφού ξαναβρούμε την αυθεντική μας φύση, υπάρχει Νιρβάνα. Γι' αυτό λέμε, "Για να αποκτήσεις Νιρβάνα πρέπει να πεθάνεις." "Να πεθάνεις" δεν είναι μια τόσο επαρκής έκφραση. Ίσως "να περάσεις" ή "να συνεχίσεις", ή "να ενωθείς" θα ήταν καλύτερη. 

Θα προσπαθήσετε να βρείτε κάποια καλύτερη έκφραση για το θάνατο; Όταν θα την βρείτε, θα έχετε μια καινούργια ερμηνεία στη ζωή σας. Θα είναι σαν την εμπειρία μου όταν είδα το νερό στο μεγάλο καταρράκτη. Φανταστείτε! Είχε 400 μέτρα ύψος! 

Λέμε, "Όλα προέρχονται από την κενότητα." Ένας ενιαίος ποταμός ή ένα ενιαίο μυαλό είναι κενότητα. Όταν φτάσουμε αυτή την κατανόηση βρίσκουμε την αληθινή σημασία της ζωής μας. Όταν φτάσουμε αυτήν την κατανόηση μπορούμε να δούμε την ομορφιά στην ανθρώπινη ζωή. Προτού συνειδητοποιήσουμε αυτό το γεγονός, όλα αυτά που βλέπουμε είναι απλά πλάνη. Μερικές φορές υπερτιμούμε την ομορφιά· μερικές φορές υποτιμούμε ή αγνοούμε την ομορφιά επειδή ο μικρός νους μας δεν βρίσκεται σε συμφωνία με την  πραγματικότητα. Το να μιλάμε για αυτό με αυτόν τον τρόπο είναι εύκολο, αλλά το να έχουμε το πραγματικό συναίσθημα δεν είναι τόσο εύκολο. Αλλά με την εξάσκηση στο ζαζέν μπορείτε να καλλιεργήσετε αυτό το αίσθημα. Όταν μπορέσετε να "καθίσετε" με ολόκληρο το σώμα και τον νου, και με την ενότητα σώματος και νου υπό τον έλεγχο του συμπαντικού νου, μπορείτε εύκολα να αποκτήσετε αυτού του είδους την σωστή κατανόηση. Η καθημερινή σας ζωή θα ανανεωθεί χωρίς να ταυτίζεστε με μια λανθασμένη ερμηνεία της ζωής. Όταν συνειδητοποιήσετε αυτό το γεγονός, θα ανακαλύψετε πόσο χωρίς νόημα ήταν η παλιά σας ερμηνεία, και πόσο πολύ άχρηστη προσπάθεια είχατε καταβάλλει. Θα βρείτε το αληθινό νόημα της ζωής, και ακόμα και αν έχετε δυσκολία κατά την πτώση από την κορυφή του καταρράκτη στο κάτω μέρος του βουνού, θα χαίρεστε την ζωή σας. 

- Shunryu Suzuki 
(original text in english)

ΝΙΡΒΑΝΑ: Ο Καταρράκτης from Iptamenos Ollandos on Vimeo.

Suzuki from Iptamenos Ollandos on Vimeo.

Quotations

• "Strictly speaking, there are no enlightened people, there is only enlightened activity."
• "Our tendency is to be interested in something that is growing in the garden, not in the bare soil itself. But if you want to have a good harvest, the most important thing is to make the soil rich and cultivate it well."
• "So the secret is just to say 'Yes!' and jump off from here. Then there is no problem. It means to be yourself, always yourself, without sticking to an old self."
• "When you do something, you should burn yourself completely, like a good bonfire, leaving no trace of yourself."
• "Zazen practice is the direct expression of our true nature. Strictly speaking, for a human being, there is no other practice than this practice; there is no other way of life than this way of life."
• "Take care of things, and they will take care of you."
• "In the beginner's mind there are many possibilities, in the expert's mind there are few." - Shunryu Suzuki
• "Life and death are the same thing. When we realize this fact, we have no fear of death anymore, nor actual difficulty in our life."
• "As soon as you see something, you already start to intellectualize it. As soon as you intellectualize something, it is no longer what you saw."
• "The way that helps will not be the same; it changes according to the situation."
• “That bird is free – you owe me a bird.”
• "Without accepting the fact that everything changes, we cannot find perfect composure. But unfortunately, although it is true, it is difficult for us to accept it. Because we cannot accept the truth of transience, we suffer."

Για τις Σπουδές*

*ένα δοκίμιο του Φράνσις Μπαίηκον (Francis Bacon 1561-1626 μΧ.) από το βιβλίο Δοκίμια εκδ. Ζήτρος

Οι σπουδές προσφέρουν ευχαρίστηση, χάρη και ικανότητες. Η ευχαρίστηση γίνεται αισθητή κυρίως στη μοναξιά και την απομόνωση· η χάρη, στη συζήτηση με τους άλλους· και οι ικανότητες, στην κρίση και την διεκπεραίωση των υποθέσεων. Διότι άνθρωποι που οι γνώσεις τους προέρχονται μόνον από την πείρα, μπορούν να είναι καλά εκτελεστικά όργανα, και ίσως ικανοί να κρίνουν τα επιμέρους, ένα ένα· αλλά η συνολική καθοδήγηση, και τα σχέδια και ο συντονισμός των υποθέσεων είναι καλύτερα να αναλαμβάνονται από εκείνους που είναι μορφωμένοι. 

Να ξοδεύεις πάρα πολύ χρόνο στις σπουδές είναι νωθρότητα· να τις χρησιμοποιείς επιδεικτικά είναι επιτήδευση· να κρίνεις καθ'ολοκληρία με βάση τους κανόνες τους είναι σχολαστικότητα. Οι σπουδές τελειοποιούν τη φύση, και τελειοποιούνται από την εμπειρία, διότι τα φυσικά ταλέντα είναι όπως τα φυτά, και χρειάζονται την περιποίηση της μελέτης· και οι ίδιες οι σπουδές προσφέρουν πάρα πολλές και διαφορετικές κατευθύνσεις, αν δεν περιορίζονται από την εμπειρία. 

Οι πρακτικοί και πανούργοι άνθρωποι περιφρονούν τις σπουδές, οι απλοί άνθρωποι τις θαυμάζουν, και οι σοφοί τις χρησιμοποιούν· διότι οι ίδιες δεν διδάσκουν τη χρήση τους· αυτή είναι μια σοφία έξω και πάνω από αυτές, που αποκτάται με την παρατήρηση. Μην διαβάζετε για να διαφωνείτε και να αντικρούετε· ούτε να πιστεύετε και να αποδέχεστε τυφλά· ούτε για να βρίσκετε υλικό για ομιλίες και συζητήσεις· αλλά για να μαθαίνετε, να σκέπτεστε και να κρίνετε. 

Μερικά βιβλία είναι για να δοκιμάζονται, άλλα για να καταπίνονται, και λίγα για να μασώνται και να αφομιώνονται· δηλαδή μερικά βιβλία είναι για να διαβάζονται μόνο αποσπασματικά· άλλα για να διαβάζονται, αλλά όχι πολύ προσεκτικά· και λίγα για να διαβάζονται ολόκληρα, και μάλιστα με επιμέλεια και προσοχή. Μερικά βιβλία μπορούν επίσης να διαβαστούν δι' αντιπροσώπου, και συνόψεις τους να γίνουν από άλλους· αλλά αυτό μόνο για τα λιγότερο σημαντικά θέματα, και τα λιγότερο καλά βιβλία· αλλιώς τα απεσταγμένα βιβλία είναι σαν τα κοινά απεσταγμένα νερά, ανούσια πράγματα. 

Το διάβασμα κάνει τον πολυμαθή· η συζήτηση των ετοιμόλογο· και η συγγραφή τον ακριβολόγο άνθρωπο. Και γι' αυτό, αν γράφει κανείς λίγο, χρειάζεται να έχει γερή μνήμη· αν συζητεί λίγο, χρειάζεται μεγάλη ετοιμότητα πνεύματος· και αν διαβάζει λίγο, χρειάζεται να διαθέτη πολλή πανουργία, ώστε να φαίνεται πως ξέρει και εκείνα που αγνοεί. Η μελέτη της ιστορίας κάνει τον άνθρωπο σοφό, η ποίηση του δίνει ευστροφία, τα μαθηματικά τον κάνουν λεπτολόγο, η φυσική φιλοσοφία βαθυστόχαστο, η ηθική σοβαρό, η λογική και η ρητορική ικανό να ανταγωνίζεται. Abeunt studia in mores¹. 

Και όχι μόνο αυτό· δεν υπάρχει φραγμός ή εμπόδιο για το νου, που να μην μπορεί να απομακρυνθεί με τις κατάλληλες σπουδές· όπως, με τον ίδιο τρόπο, για τις ασθένειες του σώματος μπορούν να υπάρχουν οι κατάλληλες θεραπείες. Έτσι αν το μυαλό του ανθρώπου δεν συγκεντρώνεται, ας μελετήσει μαθηματικά· διότι στις αποδείξεις, αν το μυαλό του αποσπαστεί έστω και λίγο, πρέπει να ξαναρχίσει από την αρχή. Αν το μυαλό του δεν έχει την τάση να διακρίνει ή να εντοπίζει τις διαφορές, ας μελετήσει τους Σχολαστικούς, διότι αυτοί είναι cymini sectores². Αν τείνει να μην είναι διεξοδικός, και, ενώ ζητεί να αποδείξει το ένα πράγμα, φέρνει παραδείγματα για ένα άλλο, ας μελετήσει τις υποθέσεις των δικηγόρων. Έτσι, κάθε ελάττωμα του νου μπορεί να έχει ένα ιδιαίτερο φάρμακο.

¹ Οι σπουδές διακρίνονται στα ήθη. Οβίδιος, Ηρωίδες, ΧV.83

² Ικανοί να κόβουν την τρίχα στα δύο.

Francis Bacon Quotes

Από τον πολύ ενδιαφέρον ιστότοπο space and motion

• A wise man will make more opportunities than he finds.
• Anger makes dull men witty, but it keeps them poor.
• As the births of living creatures are at first ill-shapen, so are all innovations, which are the births of time.
• Beauty itself is but the sensible image of the Infinite.
• Choose the life that is most useful, and habit will make it the most agreeable.
• Fashion is only the attempt to realize art in living forms and social intercourse.
• Fortitude is the marshal of thought, the armor of the will, and the fort of reason.
• Friends are thieves of time.
• Friendship increases in visiting friends, but in visiting them seldom.
• He that hath knowledge spareth his words.
• Histories make men wise; poets, witty; the mathematics, subtle; natural philosophy, deep; moral, grave; logic and rhetoric, able to contend.
• If a man be gracious and courteous to strangers, it shows he is a citizen of the world.
• If a man will begin with certainties, he shall end in doubts, but if he will content to begin with doubts, he shall end in certainties.
• Imagination was given to man to compensate him for what he is not; a sense of humor to console him for what he is.
• In order for the light to shine so brightly, the darkness must be present.
• Knowledge is power.
• Little do men perceive what solitude is, and how far it extendeth. For a crowd is not company, and faces are but a gallery of pictures, and talk but a tinkling cymbal, where there is no love.
• Nature, to be commanded, must be obeyed.
• Nothing is pleasant that is not spiced with variety.
• Read not to contradict and confute, nor to believe and take for granted ... but to weigh and consider.
• Science is but an image of the truth.
• The correlative to loving our neighbours as ourselves is hating ourselves as we hate our neighbours.
• Travel, in the younger sort, is a part of education; in the elder, a part of experience.
• Write down the thoughts of the moment. Those that come unsought for are commonly the most valuable.
• Young people are fitter to invent than to judge; fitter for execution than for counsel; and more fit for new projects than for settled business.
• A bachelor's life is a fine breakfast, a flat lunch, and a miserable dinner.

Δικαιοσύνη - Μοντεσκιού

Τα Περσικά Γράμματα είναι ένα βιβλίο του Γάλλου συγραφέα Μοντεσκιού. Εκδόθηκε πρώτη φορά το 1721 και υποτίθεται ότι είναι συγκεντρωμένα γράμματα μεταξύ Περσών οι οποίοι ταξίδεψαν στην Ευρώπη (κυρίως Γαλλία) και έβλεπαν αυτόν τον νέο παράξενο κόσμο μέσα από τα δικά τους μάτια. Στην ουσία είναι οι απόψεις του Μοντεσκιού ο οποίος εκτός του ότι έγραφε με ψευδόνυμο, πρωτοέκδοσε το βιβλίο όχι στη γενέτειρα του αλλά στην Ολλανδία. Παρακάτω η μετάφραση του γράμματος 83.

Γράμμα 83
Usbek προς Rhedi, στη Βενετία

Αν υπάρχει Θεός, αγαπητέ μου Rhedi, πρέπει αναγκαστικά να είναι δίκαιος. Γιατί αν δεν ήταν, τότε θα ήταν το χειρότερο και πιο ατελές ον απ'όλα.
Η δικαιοσύνη είναι μια πραγματική σχέση, η οποία υπάρχει μεταξύ δύο πραγμάτων. Αυτή η σχέση είναι πάντα η ίδια, απ'όποιο ον και αν γίνεται αντιληπτή, είτε από τον Θεό, είτε από άγγελο, είτε από τον άνθρωπο.
Είναι αλήθεια ότι οι άνθρωποι δεν βλέπουν αυτές τις σχέσεις πάντα. Συχνά, αληθώς, όταν τις βλέπουν, στρέφουν το βλέμμα τους από την άλλη και βλέπουν πάντοτε καλύτερα το συμφέρον τους. Η δικαιοσύνη υψώνει τη φωνή της, αλλά έχει δυσκολίες στο να ακουστεί εν μέσω του θορύβου των παθών.
Οι άνθρωποι είναι ικανοί να κάνουν άδικες πράξεις επειδή είναι συμφέρον τους να τις κάνουν και προτιμούν να ικανοποιούν τους εαυτούς τους από τους άλλους. Πάντα πράττουν με γνώμονα τους εαυτούς τους - κανένας δεν είναι αδικαιολόγητα κακός. Πρέπει να υπάρχει κάποιος καθοριστικός λόγος και αυτός ο λόγος είναι πάντα η ιδιοτέλεια.
Αλλά δεν είναι δυνατόν ποτέ ο Θεός να μπορεί να κάνει κάτι άδικο. Άπαξ και δεχθούμε ότι αντιλαμβάνεται τι είναι δίκαιο, θα πρέπει να δρα σε συμφωνία μ' αυτό, γιατί αφού δεν έχει ανάγκη από τίποτα και επαρκεί στον Εαυτό του, θα ήταν το χείριστο απ' όλα τα όντα αν ήταν άδικος χωρίς ιδιοτέλεια.
Συνεπώς, ακόμα και αν δεν υπήρχε Θεός, θα έπρεπε να αγαπάμε την δικαιοσύνη, στην ουσία δηλαδή, να κάνουμε προσπάθεια να μοιάσουμε σ' αυτό το ον του οποίου τόσο έχουμε εκθειάσει την σύλληψη του, και ο οποίος αν υπάρχει θα έπρεπε να είναι αναγκαστικά δίκαιος. Ακόμα και αν μπορούσαμε να ελευθερωθούμε από τους περιορισμούς της θρησκείας , δεν θα έπρεπε να ελευθερωθούμε από αυτούς που επιβάλλονται από την δικαιοσύνη.
Αυτό με οδήγησε, Rhedi, να σκεφτώ ότι η δικαιοσύνη είναι αιώνια και δεν μπορεί να εξαρτάται από κοινωνικές συμβάσεις. Ακόμα και αν έπρεπε να εξαρτάται από αυτές, αυτή η αλήθεια θα ήταν απαίσια, και θα έπρεπε να την κρύβουμε από τους εαυτούς μας.
Είμαστε περιτριγυρισμένοι από ανθρώπους οι οποίοι είνα δυνατότεροι από εμάς. Μπορούν να μας βλαψουν με χιλιάδες διαφορετικούς τρόπους, και τα τρία τέταρτα των περιπτώσεων μπορούν να το κάνουν παραμένοντας ατιμώρητοι. Τι γαλήνη για το μυαλό μας θα είναι να γνωρίζουμε ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι έχουν στις καρδιές τους μια εσωτερική αρχή η οποία είναι με το μέρος μας, και μας προστατεύει από κάθε πράξη την οποία μπορεί να αναλάβουν εναντίον μας!
Αλλά γι' αυτό, θα πρέπει να φοβόμαστε συνεχώς. Θα πρέπει να περπατάμε ανάμεσα σε ανθρώπους σαν να είναι άγρια θηρία, και ποτέ δεν πρέπει να είμαστε σίγουροι ούτε ένα λεπτό για την ιδιοκτησία μας, την ευτυχία μας ή τις ζωές μας.
Όλοι αυτοί οι στοχασμοί με κάνουν ν' αγανακτώ με τους θεολόγους που παρουσιάζουν τον Θεό σαν ένα όν που χρησιμοποιεί τη δύναμη του τυρρανικά, κάνοντας τον να συμπεριφέρεται μ' ένα τρόπο που δεν θα έπρεπε να θέλουμε εμείς οι ίδιοι να συμπεριφερόμαστε από τον φόβο μήπως Τον προσβάλλουμε. Του αποδίδουν όλες τις ατέλειες τις οποίες τιμωρεί σ' εμάς, και αντιφατικά Τον παρουσιάζουν μερικές φορές σαν ένα κακό ον, μερικές φορές σαν ένα ον που μισεί το κακό και το τιμωρεί.
Όταν κάποιος εξετάζει τον εαυτό του, πόσο ικανοποίηση μπορεί να αντλήσει από την διαπίστωση ότι έχει δικαιοσύνη στην καρδιά του! - μπορεί να είναι μια λιτή ευχαρίστηση, αλλά είναι σίγουρο ότι θα του προκαλέσει χαρά, καθώς θα αντιλαμβάνεται ότι η κατάσταση του είναι τόσο ανώτερη από αυτούς χωρίς δικαιοσύνη όσο ανώτερη είναι από τις τίγρεις και τις αρκούδες. Αληθώς, Rhedi, αν ήμουν σίγουρος ότι θα μπορούσα να ασκώ ανελλιπώς και χωρίς σφάλματα αυτή τη δικαιοσύνη που μπορώ να οραματιστώ, θα θεωρούσα τον εαυτό μου ως τον υπέρτατο ανάμεσα στους ανθρώπους.

Από το Παρίσι, την πρώτη του πρώτου φεγγαριού της Jomada, 1715