Η σχέση του ανθρώπου με την φύση

Όλη η ιστορία του ανθρώπου και η σχέση του με την φύση σε 4 λεπτά...

’Αστοιχείωτοι είμεθα όλοι...

’Αστοιχείωτοι είμεθα όλοι, είτε γράφοντες, είτε πολιτευόμενοι, είτε έπιστήμονες, είτε άλλως οπωσδήποτε δρώντες σήμερον έν Έλλάδι υπό πάσαν έποψιν.

Αστοι­χείωτοι πνευματικώς, άστοιχείωτοι ήθικώς, άστοιχείωτοι ψυχικώς, άστοιχείωτοι κοινωνικώς.

Ό νέος ελλην, ό εισερχόμενος σήμερον εις τήν ζωήν, εισέρχεται άπαράλλακτα όπως το νεογέννητον γατί ή τό άρτίτοκον κουτάβι. Οι γονείς του τον γεννούν διά νά τον γεννήσουν, ομοίως όπως οι σκύλοι ή οι αίλουροι.

Καί έκπληρούν ομοίως, επίσης εύσυνειδήτως, όλα τά φυσιολογικά των πρός αύτόν καθήκοντα. Άλλ’ άν τούς έλεγε τυχόν κανείς ότι έκτος αύτών έχουν καί άλλα, πολύ θά τούς έξέπληττε βεβαίως.

Άπό τήν οικογένειαν λοιπόν δεν έχει νά περιμένη καμμίαν προπαρασκευήν διά τίποτε άπολύτως.

Τά σχο­λεία εις τά όποια άρχίζει νά φοιτά, εάν δεν τού στρεβλώνουν καί τό πνεύμα του-καί τήν ψυχήν του καί τό σώμα του καί τον χαρακτήρα του, δέν τον παρασκευάζουν βέβαια καί αύτά διά τίποτε άλλο, ή τό πολύ-πολύ νά γίνη φοιτητής.

Τό πανεπιστήμιον, άν ύπάγη εις αύτό, καί έννενήντα έπί τοΐς έκατόν θα πάγη, δεν τον παρασκευάζει παρά διά νά γίνη δικηγόρος, ιατρός ή δάσκαλος, ύφ’ ήν έννοιαν έννοήθησαν αί έπιστήμαι αύται εις τον τόπον μας, απλά τούτέστι και χυδαία βιοποριστικά επαγγέλματα.

Καί ή κοινωνία, όταν θά έβγη εις αύτήν, άμόρφωτος καί αύτή καί άκατάρτιστος καί άνερμάτιστος εντελώς, ώς μόνον καθήκον της νομίζει ν’ άρχίση νά τον κυλίη εις τά θολά της κύματα, φούσκαν κενήν, μηδενικόν μεταξύ μηδενικών, χάος εντός χάους.

Κανείς καί τίποτε δεν τον έδίδαξε νά βλέπη, κανείς καί τίποτε δέν τον έδίδαξε ν’ άκούη, κανείς καί τίποτε νά σκέπτεται, τίποτε καί κανείς νά έννοή, κανείς καί τίποτε νά ένεργή, τίποτε καί κανείς νά εργάζεται, κανείς καί τίποτε νά ύπάρχη ώς άνθρωπος εν γένει.

Τόρα, αν εχη ιδιοφυίαν τινά, αν ή άργιλλος άπό τήν όποίαν έγινε δέν είνε πολύ κοινή, άν ή φύσις τον έπροίκισε μέ κάποιαν πρωτοτυπίαν χαρακτήρος, μέ κάποιαν δύναμιν πνεύματος, με κάποιαν ίσχύν ψυ­χής, με συστατικά τινά υπεροχής οίασδήποτε, άρχίζει μόνος του νά βλέπη, ν’ άκούη, νά σκέπτεται, νά έννοή, νά διδάσκεται, νά μελετά, νά κινήται, άρχίζει μόνος του νά συμπληρόνη τήν άτελεστάτην ύπαρξίν του, άρχίζει άναμιγνυόμενος εις τήν ζωήν νά προσπαθή νά μάθη έξ αύτής —άντί πόσου καιρού ίσως χαμένου, άντί πόσων πολλάκις άλγηδόνων!—- ό,τι έπρεπε νά ήξεύρη σχεδόν προτού έμβη εις αύτήν καί ό,τι δέν έμαθεν, άρχίζει νά προσπαθή άφ’ εαυτού νά γίνη άνθρω­πος πλήρης καί νά μήν άπομείνη δίπουν άπτερον όπως έγεννήθη. Άν δέν τά έχη τά φυσικά αύτά συστατικά, αιώνια του ή μνήμη! Κλαίτε τον καί άπό ζωντανόν! Είτε υπάρχει είτε δέν υπάρχει, είνε τό αύτό.

Μιχαήλ Μητσάκης-Κριτικά κείμενα

Πηγή: Φτιάχνω μόνος μου

Άλλα κείμενα του Μ. Μητσάκη:

• Το Φίλημα
• Η Παναγιά η Μεγαλομάτα
• Το ομορφότερο πράμα του κόσμου
• Το γλωσσικόν ζήτημα εν Ελλάδι. Μία φιλολογική σελίς εις δύο γλώσσας
• Αυτόχειρ
• Οιωνός

Αυξάνεστε και πληθαίνετε

Ένα απόσπασμα από  τις επιστολές του Ρίλκε. Από το βιβλίο "Ο οδηγός του ποιητή για τη ζωή / Η σοφία του Ρίλκε" σε ανθολόγηση του Ulrich Baer και μετάφραση της Αλεξάνδρας Νικολακοπούλου.

Όσο πιο ανθρώπινοι γινόμαστε, τόσο περισσότερο διαφέρουμε. Θαρρείς και οι ανθρώπινες υπάρξεις ξαφνικά πολλαπλασιάζονται χιλιάδες φορές. Ένα συλλογικό όνομα, που παλαιότερα κάλυπτε χιλιάδες, πολύ σύντομα δεν θα αρκεί ούτε για δέκα ανθρώπους και θα υποχρεωθούμε σε εντελώς ξεχωριστή αντιμετώπιση του καθενός. Σκεφτείτε: Αν κάποτε αντί για λαούς, έθνη, οικογένειες και κοινωνίες έχουμε ανθρώπους; Αν δεν μπορούμε πλέον να ομαδοποιήσουμε ούτε τρεις κάτω από ένα όνομα! Δεν θα υποχρεωθεί τότε ο κόσμος να διευρυνθεί;

ΥΓ. : Δέστε και αυτό εδώ.

Ζω εδώ και ένα χρόνο χωρίς καθόλου χρήματα

Είναι παράξενα ευχάριστο πως μερικές φορές γράφεις κάτι, και μετά το συναντάς αλλιώς ειπωμένο παραδίπλα. Ίσως γιατί νιώθεις λιγότερο μόνος ή αν θέλετε λιγότερο τρελός μέσα στους πραγματικά τρελούς που μας περιτριγυρίζουν. Είναι όμως μαγικό όταν πέφτεις σε παράδειγμα Ανθρώπου που προχωρά ακόμα πιο πολύ από εσένα στην εφαρμογή αυτών που σκέφτεσαι και κάνεις. Με το παράδειγμά του σου δίνει θάρρος να συνεχίσεις να προσπαθείς ακόμα περισσότερο. Γιατί ο συνειδητοποιημένος αυτός άνθρωπος έκανε το απλό πραγματικότητα μην υπολογίζοντας καμία δυσκολία που αυτό συνεπάγεται, αλλά αντιθέτως γευόμενος την ευχαρίστηση που αυτές προσφέρουν...

Μου θύμισε την προτροπή του H. Thoreau στο "Η ζωή στο δάσος ή Walden" το οποίο επηρέασε με παρόμοιο τρόπο τον McCandless η ζωή του οποίου γυρίστηκε και σε ταινία (Into the Wild).

Το άρθρο είναι από τα Νέα:

«Ζω εδώ και έναν χρόνο χωρίς καθόλου χρήματα»

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΑΤΑΣΑ ΜΠΑΣΤΕΑ , ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2009

 

Είναι δυνατόν να ζήσουμε χωρίς να ξοδεύουμε καθόλου χρήματα; Απογοητευμένος από τον άκρατο καταναλωτισμό, ο Μαρκ Μπόιλ αποφάσισε ότι έφθασε η στιγμή να δοκιμάσει. Και το κατάφερε. Στη διαδικασία αυτή δεν άλλαξε μόνο η σχέση του με το χρήμα αλλά και ο τρόπος με τον οποίο βλέπει τη ζωή.

Όλος ο κόσμος του Μαρκ Μπόιλ άλλαξε την ημέρα που αποφάσισε να σταματήσει να κάνει χρηματικές συναλλαγές. Ήταν εκείνη η ίδια ημέρα που αποκαλύφθηκε ο σκανδαλώδης τρόπος με τον οποίο οι τράπεζες χρησιμοποιούσαν τα «τοξικά» ομόλογα της αγοράς ακινήτων.

«Υποθέτω ότι οι σπόροι για την απόφασή μου να εγκαταλείψω κάθε μορφή οικονομικής συναλλαγής», εξηγεί ο 29χρονος οικονομολόγος στην εφημερίδα «Guardian», «είχαν φυτευτεί πριν από 7 χρόνια, λίγο πριν πάρω το πτυχίο μου στη διοίκηση επιχειρήσεων και στα οικονομικά σε πανεπιστήμιο της Ιρλανδίας, όταν έφθασε στα χέρια μου ένα DVD για τον Γκάντι. Εκεί, ο Ινδός ηγέτης έλεγε πως “πρέπει εμείς να γίνουμε η αλλαγή που θέλουμε να γίνει στον κόσμο”. Τότε, βέβαια, δεν είχα ιδέα τι αλλαγές θέλω». Πέρασε τα επόμενα 5 χρόνια διευθύνοντας εταιρείες βιολογικών τροφίμων, αλλά το 2007 κατάλαβε ότι ακόμα και οι επιχειρήσεις που στηρίζονται στο δίκαιο εμπόριο δεν είναι αρκετές για να αλλάξει η αγορά.

«Κοινωνική ομοιοπαθητική». Η στιγμή του «εύρηκα» ήρθε ένα απόγευμα, καθώς συζητούσε με έναν φίλο του για ζητήματα, όπως η οικολογική καταστροφή, οι άθλιες συνθήκες εργασίας, οι πόλεμοι για τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πηγών. Τότε ο Μαρκ συνειδητοποίησε ότι έβλεπε τον κόσμο με λάθος τρόπο, όπως κοιτάζει ο γιατρός τον ασθενή στον σύγχρονο δυτικό κόσμο, δίνοντας σημασία στα συμπτώματα και όχι στις αιτίες. Και αποφάσισε να προχωρήσει στην «κοινωνική ομοιοπαθητική», όπως την ονόμασε.

«Πιστεύω», λέει, «ότι η βασική αιτία τόσων προβλημάτων στον κόσμο σήμερα είναι το ότι δεν βλέπουμε άμεσα τις επιπτώσεις των πράξεών μας. Η απόσταση ανάμεσα στον καταναλωτή και το προϊόν έχει μεγαλώσει πολύ. Εάν καλλιεργούσαμε εμείς οι ίδιοι την τροφή μας, δεν θα πετάγαμε το 1/3 όπως κάνουμε σήμερα. Εάν έπρεπε να καθαρίζουμε το πόσιμο νερό, δεν θα το σπαταλούσαμε τόσο εύκολα. Όσο υπάρχουν χρήματα αυτά τα προβλήματα θα παραμένουν. Γι΄ αυτό και τον περασμένο Νοέμβριο αποφάσισα να απαλλαγώ οριστικά από αυτά».

Το πρώτο βήμα ήταν να βρει ένα καταφύγιο για να μείνει. Μέσω του Freecycle- ενός δικτύου ανταλλαγής πραγμάτων ή και δωρεάς- εντόπισε ένα τροχόσπιτο που δεν ήθελε πλέον ο ιδιοκτήτης του. Χρειαζόταν και ένα μέρος για να το στήσει, οπότε τρεις φορές την εβδομάδα δήλωσε εθελοντής σε μια φάρμα βιολογικών προϊόντων κοντά στο Μπρίστολ με αντάλλαγμα να του επιτρέψουν να τοποθετήσει εκεί το τροχόσπιτο. Για να ζεσταθεί, χρησιμοποίησε σόμπα με καυσόξυλα την οποία έφτιαξε μόνος του από πεταμένα υλικά. Ξύλα πήρε από τα δέντρα που έκοβαν στη φάρμα. Ένα μέλος της κοινότητας Freeconomy (την εναλλακτική οικονομία, που εμφανίστηκε το 2007) τού έδειξε πώς να μαγειρεύει στη φωτιά.

Πουλιά αντί για... iΡod. «Περνούσα πολλές ώρες έξω και έτσι άρχισα να παρατηρώ το φεγγάρι τον χειμώνα και το ηλιοβασίλεμα το καλοκαίρι», διηγείται ο Μπόιλ. «Τα πουλιά στα δέντρα έγιναν το iΡod μου, ενώ η παρατήρηση της φύσης γύρω μου μού έμαθε περισσότερα γι΄ αυτήν από όλα τα ντοκιμαντέρ που έχω δει στην τηλεόραση. Το μόνο αντικείμενο για το οποίο ξόδεψα λεφτά πριν αρχίσω το πείραμα (περίπου 400 ευρώ) ήταν ένας ηλιακός συλλέκτης ώστε να έχω αρκετό ρεύμα για ένα φως, το λάπτοπ και το τηλέφωνο (στο οποίο μπορούσα μόνο να δεχθώ κλήσεις). Όσο για τουαλέτα, έφτιαξα μια στην ύπαιθρο από ξύλινες παλέτες που μου χάρισαν σε ένα κοντινό ξυλουργείο. Μια και δεν μπορώ να αγοράσω χαρτί τουαλέτας, βοηθώ τους εφημεριδοπώλες να ξεφορτωθούν παλιές εφημερίδες... Πλένομαι στο ποτάμι και σπανίως χρησιμοποιώ σαπούνι, μόνο όταν είναι σπιτικό, ενώ για οδοντόβουρτσα χρησιμοποιώ ένα κόκαλο σουπιάς». Ποιο είναι το συμπέρασμα του Μαρκ Μπόιλ έπειτα από όλα αυτά; «Ότι προτιμώ να περνάω τον χρόνο μου στην ύπαιθρο φτιάχνοντας ψωμί παρά παρακολουθώντας κάποιο χαζοριάλιτι στην τηλεόραση. Κάποτε έβρισκα την ασφάλεια στα χρήματα, τώρα την αντλώ από τους φίλους και την τοπική κοινωνία. Κάποιοι από τους καλύτερούς μου φίλους είναι άνθρωποι που συνάντησα επειδή έπρεπε να χτίσω πραγματικές σχέσεις με τους άλλους βασισμένες στην εμπιστοσύνη και την ευγένεια και όχι στα χρήματα».


Ο χρόνος δεν κυλά με τον ίδιο τρόπο

Εκείνο που χρειάζεται περισσότερο ο Μαρκ Μπόιλ είναι η τροφή. Εκτός από όσα καλλιεργεί μόνος του, όπως πατάτες, φασόλια, καρότα και βολβούς, μαζεύει από τη φύση μανιτάρια και μούρα, ενώ συχνά παίρνει από εστιατόρια και σούπερ μάρκετ τρόφιμα που περισσεύουν. Πέρα από αυτά, προσπαθεί να διαδώσει τον τρόπο ζωής του. Συναντά ανθρώπους που σε γενικές γραμμές συμφωνούν μαζί του και τους εξηγεί πως μπορούν να τα καταφέρουν ακολουθώντας το παράδειγμά του. Και δεν παύει να τους υπενθυμίζει ότι ο χρόνος δεν κυλά το ίδιο σε έναν κόσμο όπου δεν υπάρχουν χρήματα. Για να πλύνει κάποιος τα ρούχα του στο πλυντήριο χρειάζεται μερικά λεπτά. Εκείνος χρειάζεται δύο ώρες για να τα πλύνει σε μια σκάφη με κρύο νερό, χρησιμοποιώντας ένα καθαριστικό που έφτιαξε ο ίδιος βράζοντας καρύδια. Για να καλύπτει την απόσταση των 40 χλμ. προς και από το Μπρίστολ χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο και ενέργεια απ΄ ό,τι εάν χρησιμοποιούσε τρένο ή λεωφορείο, αλλά είναι μια οικονομική εναλλακτική ιδέα σε σχέση με το γυμναστήριο.

 

"Δεντρο-εξολοθρευτής" ("Tree-terminator")

Ξεκίνησα να γράψω μια ανάρτηση για το παρακάτω βίντεο. Αλλά είναι τόσες οι ηθικο-τεχνολογικο-οικονομικο-κοινωνικο-περιβαντολλογικές προεκτάσεις όπως και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους όταν το εξετάζεις ως προς τη συμπεριφορά μας ως είδος που αυτοαποκαλείται νοήμον.. που χάθηκα στην...απεραντότητά τους!

Σκέφτηκα, για να δικαιολογήσω την αδυναμία μου να το περιγράψω, ότι είναι μια από αυτές τις εικόνες που τα πολλά λόγια είναι φτώχεια ή...ίσως πάλι, να μην υπάρχουν αρκετά λόγια!

Το είχα δει πριν λίγο καιρό στο Discovery Channel όπου εκθειάζονταν [λόγ. < ελνστ. ἐκθειάζω 'λατρεύω σαν θεό'] ` οι δυνατότητες (ταχύτητα και η δύναμη φυσικά) καθώς και η τεχνολογία του "Δεντρο-εξολοθρευτή". Λίγο από την δύναμη ήταν βεβαίως και η "δύναμη" του ανθρώπινου μυαλού!

Εγώ με την σειρά μου, προσπαθώ να αντιστέκομαι και να μην προσκυνάω είδωλα. Ίσως έτσι, βλέποντας το απογυμνωμένο, μόνο από αυτές τις τέσσερις θεότητες, θέλω ειλικρινά να ζητήσω προκαταβολικά συγνώμη που σας υποβάλλω σε τέτοιο θέαμα...

Άτομο και Κοινωνία

Καταρχήν θέλω να ευχηθώ σε όλους τους αναγνώστες αυτού του ιστολογίου Καλή χρονιά και Χρόνια Καλά. Δεν το κάνω τυπικά όπως είχα συνηθίσει τόσα χρόνια αλλά μέσα από την καρδιά μου. Είναι μία μικρή πρόοδος που έχω κάνει τα τελευταία χρόνια. Εξάλλου και η μικρή αλλαγή της ευχής από Χρόνια πολλά σε Χρόνια Καλά αυτό σημαίνει. Ένα μικρό βηματάκι συνειδητοποίησης του τι λέμε και τι εννοούμε. Τέλος εύχομαι να συνεχίσουμε να μαθαίνουμε από τις αναρτήσεις μας αλλά και τα σχόλια μας και η "κοινότητα" μας να μεγαλώνει όλο και περισσότερο σπάζοντας όλο και περισσότερα φράγματα και αγκαλιάζοντας όλο και περισσότερο κόσμο.


Το θέμα που διάλεξα σήμερα για να μας απασχολήσει έχει να κάνει με τα γεγονότα που συνέβησαν αλλά και συνεχίζουν να συμβαίνουν στην Ελλάδα, αλλά η ισχύς του είναι καθολική και διαχρονική. Αποτελεί δε, μια ελαφρώς ελεύθερη μετάφραση ενός δοκιμίου του Κρισναμούρτι.

Είπα πολλές φορές μέσα από αυτό το ιστολόγιο ότι το Κράτος με τη νομοθεσία του, τα ΜΜΕ, την αστυνομία ή σε άλλες περιοχές ακόμα και με την στρατοκρατία του, ελέγχει, κατασκοπεύει, νουθετεί, εισχωρεί στην ιδιωτική ζωή του άτομου, κ.ο.κ. Στην ουσία "απορροφά" το άτομο και δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι το Κράτος σε πολλές περιπτώσεις έχει πάρει την θέση της λατρείας του Θεού. Όπως παλαιότερα η θρησκεία έτσι τώρα το κράτος μας επιβλέπει, μας λέει τι να σκεπτόμαστε, ελέγχει την εκπαίδευση και γενικώς κρατάει τον άνθρωπο σκλάβο ή στην καλύτερη περίπτωση δεν ενδιαφέρεται για την απελευθέρωση του.

Ακούμε συχνά σε συζητήσεις ότι είμαστε κοινωνικά όντα. Η κοινωνία όμως δεν είναι κάτι οργανικό όπως ο ίδιος ο άνθρωπος. Είναι ένα δημιούργημα του ανθρώπου το οποίο ήταν αναγκαίο να γίνει για διάφορους λόγους. Θεωρώ ότι ο πρωταρχικός λόγος ήταν η επιβίωση. Ακριβώς όπως οι λύκοι δημιουργούν τις αγέλες για να κυνηγήσουν και να επιβιώσουν. Από αυτά γίνεται φανερό ότι η κοινωνία υφίσταται για το άτομο και όχι το άτομο για την κοινωνία. Η κοινωνία υπάρχει για να δώσει την απαραίτητη ελευθερία στον άνθρωπο ώστε αυτός να μπορέσει να καρποφορήσει, να μπορέσει να αναπτύξει τη νοημοσύνη του. Και η νοημοσύνη αυτή δεν έχει να κάνει με τεχνική ή γνώση. Δεν είναι όπως στο παράδειγμα με τους λύκους οι οποίοι λόγω της επανάληψης και της εξάσκησης θα αναπτύξουν ή θα βελτιώσουν κάποια τεχνική. Η ανώτερη αυτή νοημοσύνη του ατόμου δεν είναι αποτέλεσμα συσσώρευσης, αλλά απελευθέρωση από την προοδευτική επίτευξη και την επιτυχία. Δεν μπορεί να είναι στατική, δεν μπορεί να αντιγραφεί, να τυποποιηθεί, να διδαχθεί. Για αυτό το λόγο μπορεί να ανακαλυφθεί μόνο μέσα από την ελευθερία.

Η ομαδική θέληση της κοινωνίας περιορίζει την ελευθερία του ατόμου. Αυτό συμβαίνει γιατί η θέληση της κοινωνίας και η δράση της είναι πάντα στατική. Είναι επειδή η κοινωνία όπως είπαμε δεν είναι οργανική. Δεν έχει δικό της ανεξάρτητο μηχανισμό. Εμείς την κάνουμε όπως θέλουμε. Μπορούμε να την διαπλάσουμε, να την οδηγήσουμε, να γίνουμε τύρρανοι κ.ο.κ. Όμως ποτέ η κοινωνία δεν γίνεται κυρίαρχος του ανθρώπου. Μπορεί να τον επηρρεάζει, αλλά το άτομο πάντα τη συντρίβει. Υπάρχει πάντα σύγκρουση ανάμεσα στο ζωντανό και το στατικό. Αυτή η σύγκρουση αρχίζει από τον άνθρωπο με τον εαυτό του. Ο άνθρωπος είναι κάτι ζωντανό αλλά πλάθει με το νου του και τον στατικό εαυτό του. Έτσι αρχίζει η σύγκρουση στο ίδιο το άτομο η οποία μεταφέρεται και έξω, αφού η κοινωνία δεν είναι παρά η εξωτερική έκφραση του ανθρώπου.

Εκτός από άνθρωποι είμαστε και κοινωνικές οντότητες. Είμαστε τόσο άνθρωποι, όσο και πολίτες. Όμως υπάρχει μια σωστή σχέση ανάμεσα σ'αυτά τα δύο. Το Κράτος και οι ηλίθιες κυβερνήσεις του για παράδειγμα, θα προτιμούσαν να είμαστε αποκλειστικά πολίτες. Εμείς οι ίδιοι θα θέλαμε να παραδώσουμε τον άνθρωπο στον πολίτη γιατί είναι πολύ πιο εύκολο να είσαι πολίτης από το να είσαι άνθρωπος. Είναι ακριβώς ότι εκμεταλλεύεται και η θρησκεία ή οποιαδήποτε αυθεντία. Ο άνθρωπος βλέπει την δυσκολία του να είσαι ελεύθερος και ευχαρίστως ανταλλάσει αυτή την βαρειά υποχρέωση ακολουθώντας τις υποσχέσεις και τα υποδείγματα του κάθε τυχάρπαστου. Έτσι λοιπόν ο πολίτης είναι καλός όταν λειτουργεί αποτελεσματικά σύμφωνα με το υπόδειγμα μιας ορισμένης κοινωνίας. Συμμόρφωση και αποδοτικότητα απαιτούνται από τον πολίτη, γιατί αυτά τον σκληραίνουν, τον κάνουν άσπλαχνο και τότε είναι ικανός να θυσιάσει τον άνθρωπο στον πολίτη. Ένας καλός πολίτης δεν είναι απαραιτήτως και καλός άνθρωπος. Αλλά ένας καλός άνθρωπος είναι οπωσδήποτε και καλός πολίτης, όχι όμως μιας ιδιαίτερης κοινωνίας ή χώρας. Οι πράξεις ενός τέτοιου ανθρώπου δεν μπορεί να είναι αντικοινωνικές, δεν μπορεί να είναι εναντίον κάποιου άλλου ανθρώπου. Θα ζει σε συνεργασία με άλλους καλούς ανθρώπους. Δεν θα αναζητά αυθεντίες, γιατί δεν θα έχει αυθεντία. Θα είναι αποδοτικός χωρίς να είναι άσπλαχνος. Θα έχει νοημοσύνη και θα αποφεύγει τις ηλιθιότητες του πολίτη. Γιαυτό το Κράτος θα είναι εναντίον του καλού ανθρώπου, του ανθρώπου με νοημοσύνη. Αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος είναι ελεύθερος από όλες τις κυβερνήσεις και από όλες τις χώρες.

Ο νοήμων άνθρωπος θα δημιουργήσει μια καλή κοινωνία. Ο καλός πολίτης όμως δεν θα δημιουργήσει μια κοινωνία στην οποία ο ο άνθρωπος θα μπορεί να κατέχει την ύψιστη νοημοσύνη. Η σύγκρουση ανθρώπου και πολίτη είναι αναπόφευκτη όταν κυριαρχεί ο πολίτης. Και κάθε κοινωνία που εσκεμμένα περιφρονεί τον άνθρωπο, είναι καταδικασμένη. Το Κράτος, η σημερινή κοινωνία, δεν ενδιαφέρεται για τον εσωτερικό άνθρωπο, αλλά μόνο για τον εξωτερικό, τον πολίτη. Μήπως αυτή η ειδοποιός διαφορά ανθρώπου και πολίτη δεν είναι και το νόημα του χωρίου της Καινής Διαθήκης με τους υποκριτές φαρισαίους που ήταν όμως υποδειγματικοί πολίτες; (Ματθ. 23). Ίσως αυτό να εννοούσε και ο Νίτσε λέγοντας: "Το άτομο πρέπει πάντα να αγωνίζεται για να μην κυριαρχηθεί από την φυλή. Αν το επιχειρήσεις, θα είσαι συχνά μόνος και μερικές φορές τρομαγμένος. Αλλά καμμιά τιμή δεν είναι αρκετά ψηλή για το προνόμοιο του να είσαι ιδιοκτήτης του εαυτού σου." (The individual has always had to struggle to keep from being overwhelmed by the tribe. If you try it, you will be lonely often, and sometimes frightened. But no price is too high to pay for the privilege of owning yourself.)

Το Κράτος και κατά συνέπεια ο πολίτης σκέφτονται το μέλλον θυσιάζοντας το παρόν. Αυτό κάνει εύκολη την υλοποίηση και την επίτευξη στόχων που όμως είναι στατικοί. Θυσιάζουμε το παρόν κάνοντας σχέδια για το μέλλον τα οποία θα ήταν καλό να υπάρχουν τώρα και όχι τότε. Γιατί όταν θα γίνουν πραγματικότητα θα έχουν αλλάξει και οι καταστάσεις. Ο νοήμων άνθρωπος όμως δίνει ύψιστη σημασία στο παρόν. Εκείνο που ε ί ν α ι μπορεί να κατανοηθεί μόνο όταν παραμεριστεί το αύριο. Η κατανόηση αυτού που ε ί ν α ι φέρνει την μεταμόρφωση στο άμεσο παρόν. Αυτή η μεταμόρφωση έχει σημασία και όχι η συμφιλίωση του ανθρώπου με τον πολίτη, του εσωτερικού με τον εξωτερικό άνθρωπο. Όταν συμβεί αυτή η μεταμόρφωση, παύει και η σύγκρουση μεταξύ ανθρώπου και πολίτου.