Τροφή για τη σκέψη / Food for thought

Επανάσταση

2011-12-01T10:23:00.001+01:00

Τρόποι σκέψης που ισχυρίζονται ότι δίνουν

το προβάδισμα στον κόσμο μας στο όνομα της επανάστασης

έχουν γίνει, στην πραγματικότητα,

ιδεολογίες συμμόρφωσης και όχι εξέγερσης.

- Α. Camus

Μου πήρε πολύ καιρό αγαπητέ αναγνώστη να κατανοήσω το σαράκι της επανάστασης.

Ό,τι επαναστατικό έχω διαβάσει (αναρχικοί, μαρξιστές) το βρίσκω ολόσωστο. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν απόλυτο δίκαιο. Το βλέπουμε γύρω μας σε όλες τις εκφάνσεις του βίου μας οι οποίες μοιάζουν να βρίσκονται στο χειρότερο σημείο αποσύνθεσης. Ειδικά τώρα που έφτασε και στην δικιά μας πόρτα, όποιος δεν το βλέπει θα πρέπει να είναι ή τυφλός και κουφός ή να πάσχει από άνοια ή φυσικά να επωφελείται της κατάστασης.

Ο τρόπος όμως που το επιδιώκουν (επανάσταση) μου φαίνεται λάθος. Ας δούμε κάποιους λόγους.

Καταρχήν η επανάσταση είναι ένας πόλεμος. Και ως πόλεμος δημιουργεί δύο στρατόπεδα. Επομένως δεν σου αφήνει επιλογές: Ή είσαι με εμάς ή είσαι εναντίον μας. Στην ουσία είναι ένας αγώνας για δύναμη (όλη η ιστορία της ανθρωπότητας), ο οποίος το μόνο που θα καταφέρει είναι να μεταβιβάσει την εξουσία από μια μερίδα σε μία άλλη. Και αυτό γιατί η δύναμη δεν είναι μέσο είναι σκοπός.

- Revolution, n. In politics,

an abrupt change in the form of misgoverment.

-Επανάσταση, ουσ. Στην πολιτική,

μια απότομη αλλαγή στην μορφή της κακής διακυβέρνησης.

- Ambrose Bierce (The Devil's Dictionary)

Είναι πάρα πολλά τα παραδείγματα στην ιστορία όπου αυτή η μεταβίβαση έδειξε ότι η επανάσταση προκαλείται από μια αγανάκτηση απέναντι στην τυραννία ενός συστήματος και όμως ταυτόχρονα η ίδια, κυοφορεί την τυραννία. Με τα λόγια ενός κατεξοχήν επαναστάτη (F. Castro): "Η επανάσταση είναι μια δικτατορία των καταπιεσμένων ενάντια στους καταπιεστές".

Επίσης ως πόλεμος επικεντρώνεται στην καταπολέμηση των αρνητικών: φτώχεια, αδικία, δουλεία, άγνοια. Ποτέ δεν ασχολείται με την ενίσχυση των θετικών. Δεν διδάσκει, δεν προωθεί δικαιοσύνη, αγάπη, φιλία.

Επιπλέον η επανάσταση είναι πάντα μια προβολή στο μέλλον. Μας ωθεί να κάνουμε πράγματα αποβλέποντας σε μια μελλοντική κατάσταση και δεν μας επιτρέπει να ζούμε στο παρόν. Το παρόν δεν μπορεί ποτέ να είναι όμορφο στα μάτια της επανάστασης. Στο μέλλον βρίσκεται η ελπίδα της.

Η ελπίδα για το αλλαγμένο προς το καλύτερο μέλλον, ή ο φόβος για το μέλλον που έρχεται είναι η τροφή της επανάστασης αλλά και η τροφή του Κυρίου. Γιατί ποιος είναι ο Κύριος μας; Αυτός που έχει εξουσία πάνω στα πράγματα που επιθυμούμε να έχουμε ή σε αυτά που επιθυμούμε να αποφύγουμε.

Η επανάσταση είναι στο μυαλό των ανθρώπων,

και αυτή πραγματοποιείται ...προτού χυθεί μια σταγόνα αίμα.

- James Adams

Το μυαλό μας είναι ένα μέρος της κοινωνίας. Είναι η κοινωνία. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε, αυτά που σκεφτόμαστε ή αυτά που δεν σκεφτόμαστε, οι αντιδράσεις μας, οι συνήθειες μας είναι αυτά που φτιάχνουν την κοινωνία. Όλα αυτά όμως όταν το μυαλό μας είναι ακόμα νεανικό και εύπλαστο διαμορφώνονται από την κοινωνία. Έτσι ακόμα και όταν επαναστατούμε το κάνουμε μέσα στο μοντέλο σκέψης που μας έχει δοθεί από την ίδια την κοινωνία. Το παράδειγμα του Κρισναμούρτι είναι διαφωτιστικότατο: "Είμαστε σαν φυλακισμένοι που εξεγείρονται για να διεκδικήσουν καλύτερο φαγητό, καλύτερες συνθήκες κράτησης. Πάντα όμως μέσα στη φυλακή...". Αυτό δεν είναι επανάσταση, είναι απλά αυξημένη δραστηριότητα, μια γενναία μάχη καταδικασμένη σε αποτυχία μέσα στο μοντέλο. Η αληθινή όμως επανάσταση και δια βίου μάθηση είναι να σπάσεις τους τοίχους της παράδοσης και της εξουσίας, να ξεφορτωθείς την "εκπαίδευση του Παβλόφ" που σε κάνει να αντιδράς πάντα με ένα συγκεκριμένο τρόπο, ο οποίος κρατάει δέσμιο το πνεύμα σου. Πρέπει να επαναστατήσουμε και όχι να συμμορφωθούμε σε σχέση με τον κόσμο· εσωτερικά, βαθιά και ψυχολογικά να είμαστε σε συνεχή εξέγερση. Συνεχής εξέγερση σημαίνει συνεχής έρευνα, συνεχής παρατήρηση, συνεχής μάθηση. Μόνο έτσι μπορούμε να ανακαλύψουμε τι είναι αληθινό. Με συνέπεια να γίνουμε επικίνδυνοι σε ό,τι είναι ψεύτικο χάνοντας την ασφάλεια μας. Αλλά ζώντας στην ασφάλεια σημαίνει ότι ζούμε με την μίμηση, ζούμε με φόβο. Μόνο αυτού του είδους η εκπαίδευση μπορεί να εξαφανίσει το φόβο της ανασφάλειας που καταστρέφει την ανθρώπινη σκέψη, τις ανθρώπινες σχέσεις και την αγάπη. Ή με τα λόγια του Λ. Τολστόι: "Υπάρχει μόνο μια επανάσταση: η εσωτερική."

ΥΓ.

- Ένα όμορφο παράδειγμα για τα παραπάνω αποτελεί αυτή η ταινία - αυτοβιογραφία της Μ. Satrapi.

- Ένα ποίημα-τραγούδι εδώ.

- Μουσικό διάλειμμα εδώ.

Μόνος και έρημος

2011-11-04T14:25:00.001+01:00

"Ο παράδεισος

είναι στο μάτι του θεατή."

Αγαπητέ αναγνώστη, γιατί λέμε μόνος και έρημος; Δεν μοιάζει σαν πλεονασμός; ή μήπως είναι μια απλή συνωνυμία για να δώσει περισσότερη έμφαση στην μοναξιά που νιώθουμε όταν χρησιμοποιούμε αυτή την έκφραση; Νομίζω ότι δεν είναι τίποτα από τα παραπάνω. Αν σκεφτούμε ότι αυτήν την έκφραση μπορεί να την χρησιμοποιήσουμε ακόμα και όταν βρισκόμαστε μέσα σε ένα πλήθος ανθρώπων (πχ. σε μια κηδεία ενός φίλου ή ενός πολύ συγγενικού προσώπου), τότε πρέπει να σημαίνει κάτι άλλο: Σημαίνει ότι αισθανόμαστε ότι έχουμε μείνει αβοήθητοι. Δεν είναι κάποιος αβοήθητος επειδή είναι μόνος, περισσότερο από κάποιον που δεν είναι αβοήθητος επειδή βρίσκεται στο μέσον ενός πλήθους. Είναι εξάλλου από τα παράδοξα της εποχής μας ότι ποτέ δεν ήταν οι άνθρωποι τόσο πολλοί (7 δις γαρ) αλλά ταυτόχρονα οι περισσότεροι από αυτούς να νιώθουν αβοήθητοι.

Έκανα αυτή τη μικρή εισαγωγή για να δείξω ποια είναι η διαφορά της μοναξιάς από την μοναχικότητα όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ. Δυστυχώς η κοινή γνώμη συγχέει αυτά τα δύο κυρίως γιατί είναι αβασάνιστη. Το να επαρκείς στον εαυτό σου και να μην νιώθεις αβοήθητος είναι κάτι τελείως διαφορετικό από την μοναξιά.

Λέω ότι η κοινή γνώμη είναι αβασάνιστη γιατί δεν έχει το χρόνο να ασχοληθεί με αυτά τα θέματα. Ζώντας στους ταχείς ρυθμούς που η βιομηχανοποιημένη κοινωνία μάς επιβάλλει - με επίπλαστες επιθυμίες, με τον μιμητισμό των άλλων, την επικαιρότητα, τις αναλύσεις, τους φόβους μεταξύ άλλων - αυτό που κάνουμε ζώντας έτσι είναι να γεμίζουμε το κεφάλι μας με σκουπίδια. Με αποτέλεσμα όχι μόνο να μην έχουμε το χρόνο να σκεφτούμε, αλλά να μην μπορούμε να σκεφτούμε πλέον σωστά και το χειρότερο να μην μπορούμε να ηρεμήσουμε και να απολαύσουμε την ζωή μας ή ένα τοπίο ή την ησυχία μιας στιγμής.

Συλλογιέμαι τη μοναξιά ενός παιδιού
που παίζει ολομόναχο σ’ έναν κήπο 
μες στην ερημιά του καλοκαιρινού απομεσήμερου. 
Ίσως οι πιο ωραίοι στίχοι ενός ποιητή 
ν’ άρχισαν από κει*.

Δηλαδή πιο σοφά από εμάς είναι τα μικρά παιδιά; Όταν είναι μόνα τους τι κάνουν; χτίζουν παλάτια στην άμμο και τα ξαναγκρεμίζουν. Και ξαναχτίζουν κάτι καινούργιο, συνομιλούν με αόρατους φίλους, στήνουν ολόκληρα θεατρικά με κούκλες και γενικώς δεν βρίσκονται ποτέ σε μια κατάσταση που να μην ξέρουν πως να περάσουν την ώρα τους. Πως είναι τότε δυνατόν να αποκαλώ τα παιδιά ανόητα αλλά εγώ ο "σοφός" να είμαι δυστυχισμένος; Για ποια ερημιά μιλάω; Γιατί με αποκαλώ αβοήθητο, μόνο και έρημο;

Πιστεύω ότι θα έπρεπε να καλλιεργούμε αυτή τη δυνατότητα μας να είμαστε μόνοι, να συνομιλούμε με τον εαυτό μας, να περνάμε καλά μαζί του, όχι μόνο γιατί μας κάνει πιο αυτάρκεις αλλά γιατί μας φέρνει σε θέση να ανακαλύψουμε πολλά πράγματα. Γιατί νιώθεις μόνος και έρημος όταν είσαι μόνος με τον εαυτό σου; γιατί νιώθεις πλήξη και δεν ξέρεις τι να κάνεις για να περάσεις την ώρα σου; Αν δεν μείνεις μόνος με τον εαυτό σου, πως θα τον ανακαλύψεις;

Κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον
είμαστε κιόλας νεκροί*.

Ίσως αυτό που μας εμποδίζει περισσότερο να γνωρίσουμε τον εαυτό μας είναι η λανθασμένη εντύπωση ότι τον γνωρίζουμε ήδη. Έχουμε ταυτίσει τον εαυτό μας με το σώμα μας. Αυτή η "σωματική" συνείδηση μας κρατά δέσμιους σε μια επιφανειακή θεώρηση των πραγμάτων.

Ο άνθρωπος είναι ένα ζώο που του αρέσει ή αν θέλετε, που μπορεί να διαλογίζεται. Όταν έχει αυτή την "ατομική" συνείδηση, αυτόματα έχει και κάτι να προστατέψει. Από εκεί ίσως να ξεκινάει και κάθε μορφή βίας. Είναι αυτή η ανάγκη προστασίας που δημιουργεί φόβο. Και ο φόβος σε κάνει να χάνεις τον πραγματικό εαυτό σου, να είσαι νεκρός.

Ίσως μέσα στη μοναχικότητά μας, να μπορέσουμε να βρούμε τον χρόνο για ενατένιση του πραγματικού εαυτού μας, της ψυχής μας αν θέλετε. Μπορεί τότε η συνείδηση μας να ανυψωθεί σε κάτι πάνω από την "σωματική" συνείδηση . Σε μια συνείδηση που μπορεί να θεωρηθεί "καθολική" αφού θα περιλαμβάνει όλη την ανθρωπότητα . Ίσως τότε να μάθουμε πως να βοηθάμε τους άλλους, με το παράδειγμα μας. Παραχωρώντας, ωφελώντας και δείχνοντας ανέχεια στον άλλο νομίζω ότι γινόμαστε πιο ζωντανοί.

* Οι στίχοι είναι του Τάσου Λειβαδίτη. Μερικά ακόμα ποιήματά του εδώ.

Ένα ποίημα ακόμα εδώ.

Μια όμορφη ταινία που αγγίζει κάποια από τα θέματα που προσπάθησα να περιγράψω εδώ.

Και κάποιοι πολύ γνωστοί στίχοι (η μουσική εδώ):

There's a lady who's sure all that glitters is gold
And she's buying a stairway to heaven
When she gets there she knows, if the stores are all closed
With a word she can get what she came for
Ooh, ooh, and she's buying a stairway to heaven

There's a sign on the wall but she wants to be sure
'Cause you know sometimes words have two meanings
In a tree by the brook, there's a songbird who sings
Sometimes all of our thoughts are misleading
Ooh, it makes me wonder
Ooh, it makes me wonder

There's a feeling I get when I look to the west
And my spirit is crying for leaving
In my thoughts I have seen rings of smoke through the trees
And the voices of those who stand looking
and it makes me wonder
really makes me wonder

And it's whispered that soon if we all call the tune
Then the piper will lead us to reason
And a new day will dawn for those who stand long
And the forest will echo with laughter

If there's a bustle in your hedgerow, don't be alarmed now,
It's just a spring clean from the May Queen
Yes, there are two paths you can go by, but in the long run
There's still time to change the road you're on
Ooh, it makes me wonder
Ooh, Ooh, it makes me wonder

Your head is humming and it won't go, in case you don't know
The piper's calling you to join him
Dear lady, can't you hear the wind blow, and did you know
Your stairway lies on the whispering wind

And as we wind on down the road
Our shadows taller than our soul
There walks a lady we all know
Who shines white light and wants to show
How everything still turns to gold
And if you listen very hard
The tune will come to you at last
When all is one and one is all, yeah
To be a rock and not to roll.

And she's buying the stairway to heaven

Ελεύθερη βούληση (αυτεξούσιον) και επιλογή (προαίρεσις)

2011-10-21T17:29:00.000+02:00

"Το κατά φύσιν ζην,

τουτ' εστί κατ' αρετήν ζην."

- Επίκτητος

Για να καταπιαστούμε με αυτό το δύσκολο θέμα, ας αρχίσουμε προσπαθώντας να κατανοήσουμε τι είναι η βούληση. Από την ιστοσελίδα της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα αντιγράφω τον ορισμό της βούλησης:

βούληση η [vúlisi] Ο33 : 1. σταθερή θέληση, επιθυμία για επιδίωξη και επίτευξη κάποιου σκοπού: Οι εκλογές εκφράζουν άμεσα τη λαϊκήH κυβέρνηση έχει την πολιτική ~ να προχωρήσει σε αλλαγές. || (έκφρ.) κατά ~: α. όπως και όταν θέλει κάποιος: Ενεργεί κατά ~. β. (στρατ.) παράγγελμα που επιτρέπει ευχέρεια στην εκτέλεση κίνησης ή βολής: Πυρ κατά ~. (λόγ.) οικεία* βουλήσει. 2. (ψυχ.) ψυχική λειτουργία που εκδηλώνεται στην τάση για κτ. και στην προσπάθεια για την επίτευξη κάποιου σκοπού που επιλέχθηκε και αποφασίστηκε συνειδητά: Iσχυρή / ασθενής ~. H ελευθερία της βουλήσεως προϋποθέτει δυνατότητα επιλογής. Ο πόθος, η ευχή, η επιθυμία είναι εκδηλώσεις της ανθρώπινης βούλησης. ~.
[λόγ. < αρχ. βούλη(σις) -ση]

Υπογραμμίζω ότι πρόκειται για ψυχική λειτουργία. Στην ουσία θα έλεγα ότι η ελεύθερη βούληση είναι επιθυμία προς την οποία κινούμαστε ανεμπόδιστα. Ταυτόχρονα όμως περιλαμβάνει ένα σκοπό που επιλέχτηκε και αποφασίστηκε συνειδητά.

Πως μπορούμε λοιπόν να έχουμε ελεύθερη βούληση; Από τα παραπάνω προκύπτει ότι πρέπει να είναι καταρχήν μια επιθυμία στην οποία μπορούμε να φτάσουμε ανεμπόδιστα. Επίσης έχει να κάνει με επιλογή. Πρέπει δηλ. να μπορούμε ελεύθερα να επιλέξουμε. Και είναι λογικό: Η ικανοποίηση των επιθυμιών μας δεν πρέπει να εναπόκειται στα χέρια κανενός, ούτε να μας υποτάσσει σε πράγματα ή ανθρώπους. Γιατί τότε είμαστε σε χειρότερη σκλαβιά και από τους ίδιους τους σκλάβους αφού οι τελευταίοι ξέρουν τουλάχιστον ότι είναι δούλοι. Ανελεύθεροι είμαστε λοιπόν, όταν αποφασίζουμε βάση παθών, φόβων, συνηθειών ή υπό καταναγκασμό χωρίς δυνατότητα ελεύθερης επιλογής. Εξάλλου πολύ διαφωτιστική βρίσκω και την λέξη που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες: αυτεξούσιον. Δηλαδή να έχεις εσύ τον έλεγχο του εαυτού σου.

Η ελεύθερη επιλογή όμως προϋποθέτει συνειδητή απόφαση. Και η συνειδητή απόφαση σημαίνει εκτίμηση - κρίση - προτίμηση (επιλογή), με αυτήν την σειρά. Συνεπώς είναι εξίσου σημαντικό μαζί με το βίο να εξερευνούμε και τις επιθυμίες μας για να δούμε ποιες από αυτές είναι ελεύθερες και άρα στην δικαιοδοσία μας να πραγματοποιήσουμε.

Και μια ο λόγος για τον Επίκτητο ας δούμε μια από τις βασικότερες έννοιες που συναντά κανείς σε όλες σχεδόν τις διαλέξεις του που έχουν διασωθεί από το μαθητή του Αρριανό: την προαίρεση. Η λέξη διασώζεται ακόμα στο λεξιλόγιο μας στην έκφραση: "δώστε ό,τι προαιρείσθε." Δηλαδή ότι ελεύθερα αποφασίσει ο καθένας. Ας δούμε τον ορισμό της:

προαίρεση η [proéresi] Ο33 : ενδόμυχη ψυχική (συναισθηματική και διανοητική) τάση, προδιάθεση, πρόθεση, που οδηγεί σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις προτιμήσεων και επιλογών: Ενεργώ / κάνω κτ. με αγαθή / καλή / κακή ~. Είχα όλη την καλή ~ να τον βοηθήσω. || (έκφρ.) κατά ~, με ελεύθερη βούληση, χωρίς δεσμεύσεις και περιορισμούς, προαιρετικά. || (φιλοσ.) η γενική κατεύθυνση της σκέψης και του θυμικού του ανθρώπου, με βάση την οποία κρίνει ηθικά τις πράξεις τις δικές του και των άλλων.
[λόγ. < αρχ. προαίρε(σις) -ση `πρόθεση, θέληση΄]

προαιρούμαι [proerúme] Ρ10.9β (μόνο στον ενεστ.) : (λόγ.) με ελεύθερη βούληση αποφασίζω, επιλέγω, κάνω κτ.: Στους εράνους δίνει κανείς ό,τι προαιρείται. Δώστε ό,τι προαιρείσθε.
[λόγ. < αρχ. προαιροῦμαι]

Βλέπουμε στον ορισμό ότι πάλι πρόκειται για ψυχική τάση. Συναισθηματική (άραγε αστοχώ αν πω ότι είναι αυτό που μας υπαγορεύει η ψυχή μας;) και διανοητική. Διανοητική γιατί υπόκειται και στον έλεγχο της σκέψεως εξ' ου και η κρίση που αναφέρω παραπάνω. Αυτό σημαίνει για εμένα το να ζούμε κατά φύσιν που είναι το ίδιο με το να ζεις ενάρετα όπως δηλώνει και στο γνωμικό ο Επίκτητος. Γιατί ως έλλογα όντα, ζωή σύμφωνα με τη φύση, σημαίνει ζωή σύμφωνα με το λόγο (τη λογική).
Επίσης πολύ σημαντικό θεωρώ το γεγονός ότι η προαίρεση είναι αυτή που κρίνει ηθικά τις πράξεις.

~~~~~

Ας μιλήσουμε λίγο και για ηθική. Η ηθική δεν είναι ένα βιβλίο κανόνων που έχουμε αποστηθίσει και εφαρμόζουμε σε κάθε περίπτωση. Για παράδειγμα λέγοντας αυτό είναι καλό ή αυτό είναι κακό εκ των προτέρων. Ας δούμε τον ορισμό της:

ηθική η [iθikí] Ο29 : 1α. το σύνολο των θεσμοθετημένων κανόνων μιας κοινωνίας που καθορίζουν τη συμπεριφορά των ατόμων με βάση το κοινωνικά αποδεκτό, το καλό και το κακό: Bικτοριανή ~ . Σύμφωνα με την παραδεδεγμένη ~. H ~ της αστικής τάξης στις αρχές του αιώνα. β. υποκειμενική αντίληψη και ατομική στάση απέναντι στη συγκεκριμένη κοινωνική ηθική: Aυτά είναι σύμφωνα με τη δική σου ~. || η ηθικότητα. || H ~ με τη στενή της έννοια, η σεξουαλική ηθική. 2α. κλάδος της φιλοσοφίας που εξετάζει και μελετά τις πράξεις των ανθρώπων ως προς τη θετική ή αρνητική τους αξία, που έχει δηλαδή για αντικείμενο την εκτιμητική κρίση, αφού αναφέρεται στη διάκριση του καλού και του κακού.

Εξάλλου το ήθος λέξη από την οποία προέρχεται η λέξη ηθική σημαίνει την στάση μας, την συμπεριφορά μας. Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι η εκάστοτε εκτιμητική κρίση μας είναι η ηθική μας. Και είναι λογικό, αν σκεφτούμε, ότι κανένας μας δεν προτιμά κάτι χωρίς σκέψη ούτε επιλέγει κάτι χωρίς προτίμηση. Δεν θα κάναμε ποτέ αυτά που κάνουμε, χωρίς να τα έχουμε πρώτα εγ-κρίνει (ρίζα της λέξης, η κρίση). Εδώ ταιριάζει και ο "ανεξερεύνητος βίος" της προηγούμενης ανάρτησης.

Λέει κάπου ο Ε. Λεμπέσης: "ο ανήθικος είναι βλάκας" και έχει απόλυτο δίκαιο αφού όταν η στάση μας και η συμπεριφορά μας είναι ανήθικη αυτό οφείλεται στην μειωμένη ή απούσα κρίση μας.

Από όλα τα παραπάνω προκύπτει ότι η προαίρεση (επιλογή) μας είναι επιθυμία που συνοδεύεται από περίσκεψη για πράγματα τα οποία βρίσκονται υπό τον έλεγχό μας και στην ουσία αποτελεί τον ηθικό σκοπό μας. Βλέπουμε δηλαδή ότι η περίσκεψη προηγείται της προαίρεσης και η προαίρεση της πράξης (ή της μη-πράξης).

Τελειώνοντας θα ήθελα να κοιτάξουμε μαζί (αλλά και ο καθένας μόνος του) να βρούμε χειροπιαστά παραδείγματα για το ποια είναι όλα αυτά που βρίσκονται υπό τον έλεγχο μας και ποια αυτά που δεν μας έχουν δοθεί υπό τον έλεγχό μας. Γιατί καλή η θεωρία και η σκέψη, αλλά αν δεν έχει πρακτική εφαρμογή στη ζωή τότε είναι τελείως άχρηστη...

Ας κοιτάξουμε κάποια πράγματα που δεν μας ανήκουν ή δεν τα έχουμε υπό τον έλεγχο μας:

- θάνατος

- σώμα

- υγεία

- φήμη (ένα ποίημα εδώ)

- ιδιοκτησία

- αξιώματα

- με λίγα λόγια όσα δεν είναι έργα μας.

Όταν μας ταράζει κάτι από τα παραπάνω ας μην βιαστούμε να τα χαρακτηρίσουμε ως καλά ή κακά αλλά να έχουμε έτοιμη την απάντηση: "Δεν με αφορά."

Υπό τον έλεγχό μας:

- αντίληψη

- επιλογή

- επιθυμία

- αποστροφή

- το τι λέμε, τι κάνουμε ή τι δεν κάνουμε με λίγα λόγια τα έργα μας.

Εδώ πρέπει να έχουμε στραμμένη την προσοχή μας και να προσπαθούμε συνεχώς να βελτιώνουμε την κρίση μας. Μόνο πάνω σε αυτά που κάνουμε έχουμε το δικαίωμα να πούμε αν είναι καλά ή κακά.

Λέει ο Επίκτητος (Ομιλίες, βιβλίο ΙΙΙ, κεφάλαιο ΧΙ):

Υπάρχουν σαν διατεταγμένες από νόμο κάποιες συγκεκριμένες τιμωρίες (κολάσεις στο πρωτότυπο) για αυτούς που παραβιάζουν τη θεία διοίκηση. "Όποιος θεωρήσει καλό κάτι το οποίο δεν ανήκει στην προαίρεση του, θα φθονήσει, θα επιθυμήσει, θα κολακέψει και θα ταραχτεί. Όποιος θεωρήσει κακό κάτι το οποίο δεν ανήκει στην προαίρεση του, θα λυπηθεί, θα πενθήσει, θα θρηνήσει και θα δυστυχήσει."

Πηγές:

- Επίκτητος: Ομιλίες (βιβλία Ι, ΙΙ, ΙΙΙ, ΙV) & Εγχειρίδιον

- Ι. Δαμασκηνός: Βαρλάαμ και Ιωάσαφ (XV 131-133)

- Εὐάγγελος Λεμπέσης: Ἡ Τεράστια Κοινωνική Σημασία τῶν Βλακῶν ἐν τῷ Συγχρόνῳ Βίῳ

- Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα

- Οι πίνακες (άσχετοι με το θέμα αλλά καταπληκτικοί) είναι της Séraphine Louis πιο γνωστής ως Séraphine de Senlis.

ΥΓ. Δέστε αν θέλετε και αυτή την ιταλική ταινία του 1948 (αγγλικοί υπότιτλοι) και σκεφτείτε πάνω σε αυτά που συζητήσαμε.

Βίος ανεξέταστος και φιλοσοφία

2011-09-30T14:39:00.001+02:00

Η φιλοσοφία προήλθε από την ανάγκη του ανθρώπου να δώσει απαντήσεις σε ερωτήματα του τύπου: από που ερχόμαστε, που πάμε, ποιο το νόημα της ζωής κοκ. Όταν φιλοσοφούμε δημιουργούμε ερωτήματα στον εαυτό μας.

Σε ένα κείμενο του Πασκάλ με τίτλο: "Η δυσαναλογία του ανθρώπου" (No. 72 στα αγγλικά εδώ) δίνεται με εκπληκτικό τρόπο η θέση του ανθρώπου στο σύμπαν. Όπως ο άνθρωπος είναι ένα μηδενικό μπροστά στο σύμπαν, έτσι ακριβώς είναι ο μικρόκοσμος σε σχέση με τον άνθρωπο. Με αυτό ο Πασκάλ καταδυκνύει την δυσαναλογία του ανθρώπου και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι εξαιτίας αυτής της κατάστασης μας δεν θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε ποτέ κάτι τόσο δυσανάλογο με εμάς. Γι' αυτό υποστηρίζει ότι οι επιστήμες είναι τόσες πολλές και η κάθε μία από αυτές έχει πάρα πολλά παρακλάδια. Το ίδιο συμβαίνει και με την επιστήμη της φιλοσοφίας.

Ο Μονταίνιος είχε υποψιαστεί αυτήν την παγίδα της φιλοσοφίας και είχε ξεχωρίσει τους φιλοσόφους σε τρεις κατηγορίες (σέκτες): Σε αυτούς "που έχουν βρει, αυτούς που δεν μπορούν να βρουν και αυτοί που είναι ακόμα στο ψάξιμο." Πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η άποψη του Αυγουστίνου ο οποίος κάνει περίπου την ίδια διάκριση αλλά χρησιμοποιώντας ως κριτήριο την εκάστοτε "φιληδονία" της κάθε σέκτας, δηλαδή την ηδυπάθεια, την περηφάνια και την περιέργεια. Την ίδια καχυποψία δείχνει και ο Πεσσόα σε αυτό εδώ το ποίημα.

Ένα απόσπασμα από την Μπαχάβα Γκίτα (Bhagavad Gita XVIII, 20-22 κείμενο και σχολιασμός στα αγγλικά εδώ) μας δείχνει τους τρεις τρόπους θεώρησης των πραγμάτων:

Όταν κάποιος βλέπει Αιωνιότητα σε όλα τα πράγματα που παρέρχονται και Άπειρο στα πεπερασμένα, τότε αυτός έχει καθαρή γνώση.

Αλλά αν κάποιος απλά βλέπει την διαφορετικότητα των πραγμάτων, με τις διαιρέσεις τους και τους περιορισμούς τους, τότε αυτός έχει ακάθαρτη γνώση.

Και αν κάποιος βλέπει ένα πράγμα με ιδιοτέλεια σαν αυτό να ήταν τα πάντα, ανεξάρτητο από το ΕΝΑ και τα πολλά, τότε αυτός είναι στα σκοτάδια της άγνοιας.

Εξαιρετική βρήκα και την επεξήγηση του Juan Mascaro πάνω στο προηγούμενο κείμενο:

Όλα τα πράγματα στη γη, από ένα λουλούδι ως και τον άνθρωπο, μπορούν να αποτελούν αντικείμενα αγάπης ή ενατένισης (διαλογισμού), αντικείμενα διανοητικού ενδιαφέροντος, και αντικείμενα προς κτήση. Στην πρώτη περίπτωση μας δίνουν την χαρά του Άπειρου· στη δεύτερη μας δίνουν την γνώση η οποία είναι δύναμη· και στην τρίτη μας δίνουν τις αλυσίδες που μας δένουν στην ύλη, μας τραβούν προς την σκοτεινιά του θανάτου, στην αθλιότητα του ανταγωνισμού για δύναμη αντί για την συνεργασία για ανιδιοτελή χαρά.

Φτάνουμε όπως χαρακτηριστικά λέει και ο Τρισμέγιστος στο σημείο όπου "το σύμπαν (ή ο Θεός αν θέλετε) είναι μια άπειρη σφαίρα της οποίας το κέντρο είναι παντού ενώ η περιφέρεια πουθενά." Το περιορισμένο (ο άνθρωπος) δεν μπορεί να κατανοήσει το Άπειρο. Όμως αναλογιζόμενοι όλα αυτά (τις δυο αβύσσους πάνω μας και κάτω μας) και καθώς η περιέργεια μας μεταβάλλεται σε θαυμασμό, θα είμαστε όλο και περισσότερο διατεθειμένοι να τα θωρούμε όλα αυτά σιωπαίνοντας, παρά να τα ερευνούμε.

Αν λοιπόν το νόημα της ζωής δεν είναι στα δικά μας μέτρα για να το ερευνήσουμε - ή όπως λέει και ένας γνωστός: "Δεν υπάρχει νόημα στη ζωή. Βρίσκεσαι εδώ γιατί οι γονείς σου έκαναν σεξ. Τελεία."- τότε τι θα έπρεπε να είναι η φιλοσοφία και ποιο το αντικείμενο της; Ποια είναι τα ερωτήματα στα οποία μπορούμε να βρούμε απάντηση;

Υπάρχει ένα ακόμα άπειρο το οποίο δεν ανέφερα: Η άβυσσος που βρίσκεται όχι πάνω μας, ούτε κάτω μας. Υπάρχει η άβυσσος μέσα μας. Και είναι αχαρτογράφητη. Ο Σωκράτης έλεγε (Πλάτων, Απολογία): "Ό ἀνεξέταστος βίος οὐ βιωτὸς ἀνθρώπῳ". Αυτός που δεν ψάχνει τον εαυτό του είναι ένας σκλάβος των καταστάσεων. Ο αναζητητής φιλόσοφος λοιπόν είναι κάποιος ο οποίος ερευνεί τον εαυτό του. Γνωρίζοντας το εαυτό σου ελευθερώνεσαι και από την επίδραση των καταστάσεων.

Η φιλοσοφία δεν είναι να έχεις μία φιλοσοφία. Η φιλοσοφία είναι να ξέρεις να ζεις. Να φιλοσοφείς την ζωή σου. Αυτός είναι ο φίλος της σοφίας. Δεν ζητά δύναμη, δηλαδή την γνώση. Δεν είναι δογματιστής/περήφανος ότι κατέχει την αλήθεια. Όποιος λέει ότι έχει την συνείδηση του ήσυχη δεν ξέρει τι είναι συνείδηση και δεν έχει συνείδηση. Ο Πεσσόα λέει κάπου: "Να είσαι σημαίνει να καταλαμβάνεις χώρο και να δίνεις συνείδηση σε ένα τόπο." Είναι ακριβώς ότι προσπαθούν να κάνουν οκτώ σύγχρονοι φιλόσοφοι μέσα σε 10 λεπτά ο καθένας στο ντοκιμαντέρ "Examined Life" που συστήνω ανεπιφύλακτα στους αγγλομαθείς.

Διαφορά ουσίας

2011-09-11T23:57:00.000+02:00

Νομίζεις ότι μόνο οι πλούσιοι απολαμβάνουν τέτοια περιποίηση;

Όχι βέβαια, μπορούν κι οι φτωχοί να έχουν την ίδια (περίπου) απόλαυση!

Μπόρεσες να εντοπίσεις τη διαφορά;

Είναι ολοφάνερη.

Οι πλούσιοι είναι βλοσυροί, ενώ οι φτωχοί έχουν το χαμόγελο στα χείλη!

Άγχος

2011-09-02T10:47:00.001+02:00

"Μην φοβάσαι το Θεό,

Μην ανησυχείς για το θάνατο·

Ό,τι είναι καλό είναι εύκολο να το αποκτήσεις, και

Ό,τι είναι τρομερό είναι εύκολο να το υπομείνεις."

- Φιλόδημος

(Herculaneum Papyrus 1005, 4.9-14)

Θέλεις να είσαι ευτυχισμένος; Φυσικά και θέλεις! Τότε τι σε εμποδίζει; Η ευτυχία σου εξαρτάται μόνο από εσένα. Αυτό υποστήριζε ο Επίκουρος, ένας από τους πιο παρεξηγημένους Έλληνες φιλοσόφους. Το βασικό εμπόδιο για την ευτυχία έλεγε ότι είναι το άγχος.

Το λεξικό μας λέει ότι άγχος είναι η συναισθηματική κατάσταση που χαρακτηρίζεται κυρίως από έντονη συνεχή δυσφορία και οφείλεται σε φόβο ή ανησυχία για κάτι. Η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ἄγχω που σημαίνει στραγγαλίζω, πνίγω (ότι δηλαδή κάνει το άγχος στην ευτυχία.)

Η φιλοσοφία του Επίκουρου βασιζόταν σε τέσσερις βασικές αλήθειες. Ονομάζεται και "θεραπεία με τα τέσσερα μέρη", ένα γιατρικό για την επιδημική ασθένεια του ανθρώπινου άγχους: "δεν υπάρχουν θεϊκά πλάσματα που μας απειλούν· δεν υπάρχει μετά θάνατο ζωή· αυτό που χρειαζόμαστε είναι εύκολο να το αποκτήσουμε· αυτό που μας κάνει να υποφέρουμε είναι εύκολο να το υπομείνουμε." όπως μας λέει και ο μεταγενέστερος επικουρικός Φιλόδημος στο απόσπασμα του ποιήματος που παρέθεσα στην αρχή της ανάρτησης. Ας δούμε αυτά τα τέσσερα μέρη λίγο πιο αναλυτικά:

"Μην φοβάσαι το Θεό"
Οι περισσότεροι άνθρωποι βρίσκονται σε μια κατάσταση σύγχυσης σχετικά με τους θεούς αφού πιστεύουν ότι διαρκώς ασχολούνται με το τι κάνουν οι άνθρωποι και ξοδεύουν όλο το χρόνο και την ενέργεια τους για να τιμωρήσουν τους θνητούς εχθρούς τους και να βοηθήσουν τους πιστούς τους. Αυτό είναι αντίθετο καταρχήν με την ελευθερία του ανθρώπου (ντετερμινισμός). Επίσης δεν συμβαδίζει με την ιδέα της θεότητας να υπάρχουν θεοί οι οποίοι ανησυχούν και οι οποίοι καταβάλλουν δυνάμεις για να κάνουν κάτι. Ταιριάζει περισσότερο σε αυτούς να βρίσκονται σε μια κατάσταση ευτυχίας, χωρίς άγχη, ανησυχίες και ανάγκες να ζουν μια ζηλευτή ζωή. Έτσι για τους Επικουρικούς αποτελούν τα πρότυπα στα οποία προσπαθούν να μοιάσουν μέσα στα όρια της ανθρώπινης φύσης. Ο Επίκουρος έλεγε: "Είμαι έτοιμος να συναγωνιστώ τον Δία σε ευτυχία όσο έχω ψωμί και νερό."
Φυσικά μια τέτοια άποψη έρχεται σε ευθεία αντιπαράθεση με κάθε θρησκεία αφού της αφαιρεί κάθε δύναμη επιβολής πάνω στις μάζες αφού δείχνει ότι δεν είναι θεόσταλτη. Δεν είναι να απορεί κανείς ότι η άποψη του πολεμήθηκε απ' όλες τις θρησκείες και η προπαγάνδα που στήθηκε τον παρουσίαζε ως άθεο.

"Μην ανησυχείς για το θάνατο"
Ίσως από τις πιο γνωστές ιδέες του. "Μην φοβάστε", έλεγε, "το θάνατο, γιατί όταν υπάρχουμε δεν είναι ο θάνατος παρόν και όταν είναι παρόν δεν υπάρχουμε εμείς". Προκαλεί σύγχυση το να ανησυχείς για την θνητότητά σου και είναι αχαριστία να απεχθάνεσαι τα όρια της ζωής.

"Ό,τι είναι καλό είναι εύκολο να το αποκτήσεις"
Οι βασικές μας ανάγκες είναι λίγες και εύκολες να αποκτηθούν: φαγητό, νερό, στέγη και ασφάλεια από τους εχθρούς μας. Δεν χρειάζονται για να αποκτηθούν πολύ προσπάθεια ή πολλά χρήματα. Όλες οι άλλες ανάγκες είναι επίπλαστες και απαιτούν κόπο και χρήμα για να αποκτηθούν. Αν μάλιστα καταφέρουμε και τις αποκτήσουμε μας στερούν την ελευθερία γιατί απαιτούν ακόμα περισσότερο κόπο και χρήμα για να τις κρατήσουμε δημιουργώντας φυσικά περισσότερο άγχος. Και ενώ τα σώματα μας χρειάζονται όλα τα παραπάνω, το μόνο που χρειάζονται οι ψυχές μας είναι να είναι πεπεισμένες ότι τα σώματα μας θα πάρουν όλα αυτά που χρειάζονται. Σώμα ικανοποιημένο και ψυχή σίγουρη μας κάνουν χαρούμενους και αυτό είναι το κλειδί για την ευτυχία. Η Επικούρεια φιλοσοφία μας βοηθάει να καταλάβουμε πόσο λίγα χρειαζόμαστε, να είμαστε ευτυχισμένοι που τα κατέχουμε και να έχουμε την σιγουριά ότι θα συνεχίσουμε να τα κατέχουμε. Από την άλλη δεν υπάρχει λόγος να μην χαιρόμαστε τις εκάστοτε πολυτέλειες αν τύχει να είναι εύκολα προσβάσιμες. Δεν υπάρχει κάτι κακό στην πολυτέλεια αυτή καθ' αυτή, αλλά κάθε εξάρτηση από αυτή είναι επιζήμια για την ευτυχία μας, όπως και κάθε επιθυμία για άχρηστα πράγματα.

"Ό,τι είναι τρομερό είναι εύκολο να το υπομείνεις"
Αυτή η διδασκαλία είναι ίσως η πιο δύσκολη να αποδεχτούμε. Η αρρώστια και ο πόνος δεν είναι ευχάριστα σε κανένα αλλά η φύση μας έχει κάνει έτσι ώστε να μην υποφέρουμε πολύ από αυτά. Η αρρώστια για παράδειγμα είναι είτε σύντομη, είτε χρόνια και είτε μέτρια ή βαριά, αλλά χρόνια και βαριά είναι εξαιρετικά σπάνιο· έτσι δεν χρειάζεται να ανησυχούμε με την προοπτική ότι θα υποφέρουμε.

Αυτό που έχει την μεγαλύτερη σημασία στη φιλοσοφία του Επίκουρου είναι η πεποίθηση ότι δεν ερχόμαστε στη γη δεμένοι με σχοινιά. Δεν είμαστε οι μαριονέτες ενός δημιουργού· δεν υπάρχει κάποιο σενάριο που πρέπει να ακολουθήσουμε ή από το οποίο περιοριζόμαστε. Από εμάς εξαρτάται να ανακαλύψουμε τους περιορισμούς που μας θέτει η ίδια η φύση μας. Όταν το κάνουμε αυτό βρίσκουμε κάτι ευχάριστο: η ζωή είναι ελεύθερη, η ζωή είναι καλή, η ευτυχία είναι πιθανή και μπορούμε να χαρούμε την ευτυχία των θεών αντί να ταπεινώνουμε τους εαυτούς μας στις λάθος ιδέες μας γι' αυτούς.
Όταν λέμε ότι η ζωή είναι ελεύθερη δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να έχουμε ηθικούς περιορισμούς. Είναι λάθος πρακτική να κλέψουμε τους φίλους μας ή να επιτεθούμε σε αγνώστους. Γιατί; Όχι επειδή είπε ο Θεός ότι αυτά είναι ανήθικα, αλλά επειδή είναι ηλίθιο να κάνουμε οτιδήποτε θα μας προκαλέσει ανησυχία. Οι φίλοι και η φιλοσοφία είναι τα δύο μέσα που έχουμε στη διάθεση μας για να μας βοηθήσουν να ζήσουμε τις ζωές μας με σιγουριά και χωρίς άγχος.

Δύο είναι οι λόγοι που με ώθησαν να μεταφράσω μέρος του εισαγωγικού σημειώματος του D.S. Hutchinson σε μια επιλογή κειμένων του Επίκουρου τα οποία έχουν διασωθεί. Ο πρώτος είναι η ταινία του Θ, Μαραγκού Black Μπεεε (μπορείτε να την δείτε εδώ). Ο δεύτερος ήταν η πρόσφατη επίσκεψη μου στη μητέρα πατρίδα. Είδα ανθρώπους στο δρόμο σκεφτικούς, συζήτησα με φίλους που ανησυχούν από τα γεγονότα του τελευταίου έτους στην Ελλάδα που προκαλούν αβεβαιότητα και άγχος. Θεωρώ ότι η άγνωστη στους πολλούς διδασκαλία του Έλληνα Επίκουρου μπορεί να μας βοηθήσει ακόμα και σήμερα να διεκδικήσουμε την χαμένη ευτυχία μας.

Για όποιον ενδιαφέρεται να εμβαθύνει λίγο περισσότερο, στο ιστολόγιο της ποίησης υπάρχουν δύο αποσπάσματα από το ποίημα του Λουκρητίου (De Rerum Natura) "Περί της φύσεως των πραγμάτων" όπου εκφράζονται πιο αναλυτικά κάποιες απόψεις της Επικούρειας φιλοσοφίας.

There are those who think that life is nothing left to chance,
A host of holy horrors to direct our aimless dance.

A planet of playthings,
We dance on the strings
Of powers we cannot perceive.
"The stars aren't aligned
Or the gods are malign"-
Blame is better to give than receive.

You can choose a ready guide in some celestial voice.
If you choose not to decide, you still have made a choice.
You can choose from phantom fears and kindness that can kill;
I will choose a path that's clear-
I will choose Free Will.

There are those who think that they were dealt a losing hand,
The cards were stacked against them- they weren't born in lotus-land.

All preordained-
A prisoner in chains-
A victim of venomous fate.
Kicked in the face,
You can't pray for a place
In heaven's unearthly estate.

You can choose a ready guide in some celestial voice.
If you choose not to decide, you still have made a choice.
You can choose from phantom fears and kindness that can kill;
I will choose a path that's clear-
I will choose Free Will.

Each of us-
A cell of awareness-
Imperfect and incomplete.
Genetic blends
With uncertain ends
On a fortune hunt that's far too fleet.

Η εξέλιξη του ανθρώπινου είδους

2011-07-08T19:58:00.000+02:00

"Αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία

είναι το πόσο καλά περπατάς ανάμεσα στη φωτιά."

-Τ. Μπουκόφσκι

Πέρασαν πάνω από διακόσια χρόνια αγαπητέ αναγνώστη από τότε που ο Δαρβίνος διατύπωσε την θεωρία της εξέλιξης. Μια θεωρία που μιλούσε για εξέλιξη των ειδών φυσιολογική και βασίστηκε σε ματιές του δημιουργού της σε πολύ μεγάλο βάθος χρόνου. Επέλεξα σήμερα να προσπαθήσω να διατυπώσω κάποιες σκέψεις πάνω στην εξέλιξη του ανθρώπινου είδους.

Λόγω διατροφής ο άνθρωπος ψηλώνει συνεχώς. Επίσης γίνεται και πιο μυώδης. Ο λόγος που γίνεται αυτό είναι οι υψηλής διατροφικής αξίας πρωτεΐνες του κρέατος (χωρίς να ξεχνάμε και τις αυξητικές ορμόνες που χρησιμοποιούνται για καλύτερη απόδοση στην παραγωγή) που τα τελευταία χρόνια έγινε βασικό και αναπόσπαστο στοιχείο της διατροφής μας. Χαρακτηριστικό ότι ακόμα και τα δόντια του ανθρώπου μεγαλώνουν γιατί αυτό βοηθά στην μάσηση του κρέατος. Σε αυτό συνηγορεί η σύγκριση των πληθυσμών που η βάση της διατροφής τους είναι το κρέας με τους πληθυσμούς που η βάση της διατροφής τους είναι τα λαχανικά. Είναι η συνήθειες που αποκτάμε που αλλάζουν τα φυσιολογικά χαρακτηριστικά μας. Η συνήθεια λέμε πολύ σωστά ότι γίνεται δεύτερη φύση μας. Σύμφωνα με αυτό δεν είναι παράλογο ή αστείο το γεγονός ότι σιγά σιγά αρχίζουμε να καμπουριάζουμε λόγω της καινούργιας συνήθειας μας να καθόμαστε μπροστά στην οθόνη του υπολογιστή...

Συνεχίζοντας με την ψυχολογική εξέλιξη του ανθρώπου, δεν μπορώ παρά να γίνω κυνικός: ο σύγχρονος άνθρωπος είναι το ίδιο φοβισμένος απέναντι στον συνάνθρωπο του όσο ήταν και ο άνθρωπος των σπηλαίων. Ζηλεύει το ίδιο. (Δείτε αυτό εδώ το ποίημα του Μπουκόφσκι) Γεγονότα που πάντα εμπόδιζαν τον άνθρωπο να αγαπήσει αφού τον ωθούν στο μίσος. Η μόνη εξέλιξη που μπορώ να εντοπίσω - και οφείλω να παραδεχτώ ότι είναι εντυπωσιακή - είναι στους τρόπους που βρήκαμε για να σκοτώνουμε τον πλησίον μας...

Τεχνολογικά λοιπόν έχουμε εξελιχθεί εντυπωσιακά. Τεχνο-λογικά όμως; Είναι ηλίου φαεινότερον ότι δεν έχουμε μάθει να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία προς όφελος μας. Ή μάλλον ο καθένας την χρησιμοποιεί κατά το δοκούν προς όφελος του· όχι προς όφελος μας... Πράγμα που μας δείχνει ότι η σκέψη του ανθρώπου δεν εξελίχθηκε παρά τα όσα υποστηρίζουν ορισμένοι, στηριζόμενοι στην εξέλιξη της φιλοσοφικής σκέψης.

Τι; η φιλοσοφική σκέψη δεν εξελίχθηκε; Τόσοι φιλόσοφοι, τόσα συγγράμματα και εσύ μας λες ότι δεν εξελίχθηκε; Ναι, και θα δικαιολογήσω την άποψη μου ως εξής: Η φιλοσοφία ετυμολογικά σημαίνει τον φίλο της σοφίας. Όχι τον φίλο της σκέψης. Ο φίλος της σκέψης μπορεί να εξελίξει την σκέψη του, ο φίλος της σοφίας θα εξελίξει τον τρόπο της ζωής του. Ήδη από την αρχαία Ελλάδα η φιλοσοφία πήρε λάθος στροφή και έγινε η αγάπη για τη σκέψη ούτως ώστε να φτάνουμε σε ασφαλή συμπεράσματα και κρίσεις. Δεν είναι βέβαια κάτι τέτοιο μη επιθυμητό. Τουναντίον. Αλλά αυτό πρέπει να γίνεται σε μεταγενέστερο στάδιο. Απαιτούνται άλλοι τομείς πάνω στους οποίους πρέπει κάποιος να ασκηθεί προτού φτάσει να ασχοληθεί με αυτό που επιθυμούν σχεδόν όλοι οι φιλόσοφοι και ακριβώς λόγω αυτής της μεγάλης επιθυμίας τους παραβλέπουν ή θεωρούν μη σημαντικούς τους άλλους τομείς. Χρειάζεται πρώτα απ' όλα κάποιος να γνωρίσει τι πρέπει να επιθυμεί και τι πρέπει να αποστρέφεται. Γνωρίζοντας τι πρέπει να επιθυμεί θα ξέρει σε τι θα πρέπει να αποβλέπει, ενώ γνωρίζοντας τι θα πρέπει να αποστρέφεται θα αποφεύγει ότι δεν θα του κάνει καλό. Μετά θα πρέπει να γνωρίσει τα καθήκοντα του. Σαν άνθρωπος, σαν γονιός, σαν φίλος, σαν πολίτης. Και αφού φτάσει σε σημείο να κατέχει αυτά τα δύο καλά, τότε μπορεί να προχωρήσει παραπέρα, δηλ. στους συλλογισμούς.

Είναι αυτή η αγάπη για την σκέψη μας, μια αγάπη τόσο μικρή που δεν μπορεί να χωρέσει άλλους ανθρώπους, που μας οδήγησε στην δημιουργία ενός τέρατος με πολλά κεφάλια από το οποίο καλούμαστε να δραπετεύσουμε γιατί είναι αυτό που δεν μας αφήνει να εξελιχθούμε. Στην πραγματικότητα πιστεύω ότι μας οπισθοδρομεί. Αυτό το τέρας που δημιούργησε η σκέψη μας, έφτιαξε θεσμούς όπως ο στρατός, τα σχολεία, την πολιτική κ.α. οι οποίοι το συντηρούν και το θεριεύουν μέσω μιας γραφειοκρατικής λογικής... του παραλόγου. Είναι μια κατάσταση από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγεις, μια κατάσταση την οποία δεν μπορείς να νικήσεις. Υπάρχει η έκφραση catch 22 στα αγγλικά (δες και την πολύ καλή ταινία του 1970 εδώ) για να αποδώσει αυτό το λογικό παράδοξο που προκύπτει από μια κατάσταση στην οποία ένα άτομο χρειάζεται κάτι το οποίο μπορεί να αποκτήσει μόνο αν δεν βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση. Η έκφραση χρησιμοποιείται κυρίως για κανόνες, κανονισμούς, διαδικασίες στις οποίες κάποιος έχει γνώση ότι είναι ή ότι γίνεται θύμα αλλά δεν έχει τη δύναμη να τις αποτρέψει (σας θυμίζει τίποτα;). Εγκυκλοπεδικά η έκφραση πρωτοδημιουργήθηκε από τον Joseph Heller στο ομώνυμο μυθιστόρημα του (1961). Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ.

Το τέρας δεν είναι ανίκητο αλλά μας έχει κάνει να πιστέψουμε ότι μόνο αν βρεθούν πολλοί μαζί θα καταφέρουν να το νικήσουν. Το τέρας μας έκανε να επιζητούμε την εξαφάνιση της ατομικότητας μας (κατηγορώντας την με γελοία επιχειρήματα ως εγωισμό, ελιτισμό κοκ) εξαγοράζοντας την συνείδηση μας με ευτελείς ανταμοιβές. Μας έκανε να πιστεύουμε ότι η λύση θα δοθεί έξω από εμάς· από κάποιον άλλο ή από κανόνες. Μας έκανε να μην πιστεύουμε στον εαυτό μας και τις δυνατότητες μας και αυτό είναι που καθυστερεί ή καλύτερα οπισθοδρομεί την εξέλιξη μας. Μας έκανε να μην πιστεύουμε στα ίδια μας τα μάτια αφού είναι ολοφάνερο ότι οποιαδήποτε εξέλιξη έγινε, έγινε από ανθρώπους και όχι από ομάδες. Όπως λέει και ο G. Orwell (για τα ολοκληρωτικά καθεστώτα) μας έκαναν να βάλουμε το "μη" μπροστά σε κάθε στίχο από τον "αφυπνιστικό" ύμνο που ακολουθεί:

Τόλμησε να γίνεις Δανιήλ,

Τόλμησε να σταθείς μόνος σου·

Τόλμησε να έχεις σταθερή πρόθεση,

Τόλμησε να την κάνεις γνωστή.

(του Philip P. Bliss, 1873)

Ο Δανιήλ στο λάκκο των λεόντων (P. Rubens, 1615)

Χούντα

2011-06-30T16:08:00.000+02:00

Η χούντα δεν έφυγε ποτέ.

Εδώ είναι με σώματα αν-ασφάλειας, προβοκάτορες (στο 4'&40''), ακόμα και ύμνο έχουν...

Υπάρχει άνθρωπος που να αμφιβάλλει; Φαντάζομαι ούτε τα ζώα πλέον...

Τι μας χρειάζεται ο ανασχηματισμός;

2011-06-17T19:30:00.000+02:00

Αλήθεια έχεις αναρωτηθεί πολύπαθε, πολυβασανισμένε και πολυβομβαρδισμένε (από τα ΜΜΕ) αναγνώστη τι μας χρειάζεται; Έχω αρκετά χρόνια στην πλάτη μου για να μπορώ και εγώ ο αργόστροφος να καταλάβω ότι ποτέ κανένας ανασχηματισμός δεν οδήγησε πουθενά. Ειδικά ο πρόσφατος ανασχηματισμός είναι ότι πιο γελοίο έχω ακούσει. Λες και το πρόβλημα μας είναι ότι κάποια υπουργεία πρέπει να αλλάξουν κεφαλή για να πάνε καλύτερα τα πράγματα! Ακόμα και ένας αγράμματος ξέρει ότι από μάπα πρώτη ύλη δεν μπορείς να φτιάξεις νόστιμο φαγητό, όσο και αν το ανασχηματίσεις. Δεν αλλάζουν τα πράγματα αν οι κεφαλές - προδότες αντ-αλλάξουν απλά καρέκλες ή αν καινούργιοι προδότες πάρουν τη θέση άλλου προδότη. Ειδικά κάποιοι καινούργιοι προδότες δεν είναι μόνο προδότες της Ελλάδος και του λαού της αλλά και των ίδιων των αρχών τους. Ξέρετε είναι από αυτούς τους ανθρώπους με ανάλαφρη ηθική ώστε να μπορεί να αλλάζει κατά περίσταση. Ξέρετε μωρέ, αυτοί που λένε εγώ έχω αρχές, αλλά τώρα που υπουργοποιήθηκα έχω άλλες (δείτε εδώ).

Άρα δεν είναι για εμάς ο ανασχηματισμός. Τότε για ποιον είναι; Μα για τον πολυχρονεμένο μας φυσικά και την κλίκα του. Τι θα κερδίσει ρωτάτε; Μα χρόνο φυσικά. Χρόνο που είναι απαραίτητος για όλους τους αφεντάδες μας. Ντόπιους και ξένους. Απαραίτητος όχι για να αντιστρέψει την κατάσταση. Αυτό δεν γίνεται με τίποτα, η πτώση δεν αντιστρέφεται. Ο χρόνος που θέλουν να κερδίσουν έχει να κάνει με την ηλίθια λογική τους ότι αυτοί οι γνωστικοί που ξέρουν να μετράνε, θα καταφέρουν να βρουν μια λύση. Λύση που αν βρεθεί όσο αυτοί είναι ακόμα στην εξουσία, θα καταφέρουν να κρατήσουν τις πολυαγαπημένες τους καρέκλες. Μυαλό γιοκ. Πράγμα που δεν περίμενα είναι αλήθεια από ένα μεγάλο στοχαστή - αντιεξουσιαστή - σοσιαλιστή. Θα το περίμενα από κάποιον, ας πούμε που δεν έχει καν το μυαλό να σταματήσει το ποδήλατο για να βάλει την αλυσίδα που βγήκε αλλά το κάνει εν κινήσει. Τώρα που το σκέφτομαι αυτός ο ανασχηματισμός σίγουρα έχει πολλές ομοιότητες με την εν λόγω μεγαλειώδη και προφανώς πρωτότυπη προσπάθεια για την επανατοποθέτηση της αλυσίδας εν κινήσει... Ρε μπας και φταίει που ο ποδηλάτης είναι ο ίδιος; Μπα, η ιδέα μου θα είναι αφού το δις εξ εξαμαρτείν ουκ ανδρός στοχαστού...

Επικίνδυνη άγνοια που επιταχύνει αντί να επιβραδύνει την πτώση με αποτέλεσμα η πρόσκρουση να αποκτήσει περισσότερη ορμή, αν μου επιτρέπετε την άποψη μου.

Ξέρετε τι ακολουθεί μετά τον ανασχηματισμό; Μα φυσικά, αφού είστε γατόνια: άλλος ανασχηματισμός και άλλος και άλλος μέχρι να πέσει η κυβέρνηση. Αυτή ειδικά δεν φαίνεται διατιθεμένη να το κάνει. Δεν θα το κάνει γιατί έχει αναλάβει το δύσκολο έργο να μας σώσει. Δείξτε κατανόηση και βοηθήστε τον άμοιρο το Γιωργάκη. Μόνος του παλεύει· για εμάς. Μια στήριξη, ρε παιδιά! (εδώ)

ΥΓ. Στη φωτογραφία απεικονίζεται ένας (ανα)σχηματισμός σκύλου από κόπρανα σκύλου. Όπως και στην περίπτωση του παραπάνω ανασχηματισμού, μην αφήσετε να σας ξεγελάσει το όποιο αισθητικό αποτέλεσμα: αν τυχόν το ακουμπήσετε, πλύνετε καλά τα χέρια σας. Είναι τραβηγμένη από την έκθεση μιας φίλης εδώ στην Ολλανδία.

Και για να μην ξεχνιόμαστε:

Η παραβολή των Τρωγλοδυτών* (Μοντεσκιού**)

2011-05-31T07:11:00.000+02:00

Το έχω ξαναπεί. Είναι ορισμένα πράγματα που δεν μπορούν να ειπωθούν. Κι όμως υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που μπορούν να τα περιγράψουν με μια ιστορία. Τέτοια είναι και η παρακάτω ιστορία, που όμως αξίζει τον κόπο να διαβαστεί απ' όλους μας και που κατά την δική μου άποψη θα έπρεπε να γίνεται αντικείμενο μελέτης στα σχολεία.

* Τρωγλοδύτες, αποκαλούνταν από τους αρχαίους Έλληνες εκείνοι οι λαοί που η κοινωνική τους ανάπτυξη ήταν πολύ χαμηλή και ζούσαν μέσα σε σπηλιές. Υπάρχουν αναφορές γι' αυτούς στον Ηρόδοτο.

** Μοντεσκιού: Γάλλος συγγραφέας - πολιτικός φιλόσοφος κυρίως γνωστός για τον διαχωρισμό των τριών εξουσιών. Το απόσπασμα που μεταφράζω είναι από το βιβλίο του Περσικές Επιστολές. (Το συγκεκριμένο απόσπασμα είναι κάποιες από τις επιστολές που στάλθηκαν ανάμεσα σε δύο Πέρσες φίλους)

ΕΠΙΣΤΟΛΗ X

Ο Mirza στον φίλο του Usbek, στο Erzeroum

Μόνο εσύ θα μπορούσες να με αποζημιώσεις για την απουσία του Rica, και μόνο ο Rica θα μπορούσε να με παρηγορήσει για την δικιά σου. (Ο Usbek εγκατέλειψε την Περσία για να γυρίσει τον κόσμο και ο φίλος του Rica, τον ακολούθησε.) Μας λείπεις, Usbek. Ήσουν η ψυχή της παρέας μας. Πόση βία χρειάζεται για να απαλλαγούμε από την προσκόλληση που δημιούργησε τόσο η καρδιά όσο και το μυαλό!

Συζητάμε πολύ εδώ· οι συζητήσεις μας είναι συνήθως γύρω από ηθικά ζητήματα. Χθες το αντικείμενο της συζήτησης ήταν αν οι άνθρωποι γίνονται ευτυχισμένοι με την απόλαυση και την ικανοποίηση των αισθήσεων ή με την άσκηση της αρετής. Σ' έχω ακούσει συχνά να λες ότι οι άνθρωποι γεννιούνται για να είναι ενάρετοι, και ότι η δικαιοσύνη είναι εξίσου απαραίτητη για την ύπαρξη όπως και η ίδια η ζωή. Σε παρακαλώ εξήγησε μου τι εννοείς με αυτό.

Ρώτησα γι` αυτό τους μουλάδες μας, αλλά με οδηγούν σε απόγνωση με τα ρητά τους από το Κοράνι: γιατί δεν τα συμβουλεύομαι ως γνήσιος πιστός, αλλά ως άνθρωπος, ως πολίτης, και ως πατέρας.

Σε χαιρετώ.

Isaphan, την τελευταία ημέρα της σελήνης του Saphar, 1711.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XI

Usbek στον Mirza, στο Ispahan

Παραιτείσαι από τις δικές σου δυνάμεις της λογικής για να δοκιμάσεις τη δική μου· καταδέχεσαι να με συμβουλευτείς· πιστεύεις ότι είμαι ικανός να σε διδάξω. Αγαπητέ μου Mirza, υπάρχει ένα πράγμα που με κολακεύει περισσότερο από την καλή γνώμη που έχεις σχηματίσει για εμένα: είναι η φιλία σου, στην οποία την οφείλω.

Για να εκπληρώσω την επιθυμία σου, δεν νομίζω ότι υπάρχει ανάγκη να χρησιμοποιήσω κάποια πολύ αφηρημένα επιχειρήματα. Ορισμένες αλήθειες δεν αρκεί να τις κάνεις να φαίνονται πειστικές: πρέπει να κάνεις τον άλλο να τις αισθανθεί. Τέτοιες είναι οι αλήθειες της ηθικής. Ίσως το παρακάτω απόσπασμα σου κάνει βαθύτερη εντύπωση από φιλοσοφικά επιχειρήματα.

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν στην Αραβία μια μικρή φυλή που ονομάζονταν Τρωγλοδύτες, απόγονοι των αρχαίων αυτών Τρωγλοδυτών, οι οποίοι, αν πιστεύαμε τους ιστορικούς, μοιάζανε περισσότερο με θηρία απ' ότι με ανθρώπους. Οι δικοί μας δεν ήταν τόσο παραμορφωμένοι όσο οι παλιοί: δεν ήταν τριχωτοί σαν αρκούδες, δεν σφυρίζανε σαν ερπετά και είχαν δύο μάτια· αλλά ήταν τόσο κακόβουλοι και κτηνώδεις, που τους έλειπε κάθε έννοια δικαιοσύνης και ισότητας.

Είχαν έναν αλλοδαπό βασιλιά, ο οποίος, στην προσπάθεια του να διορθώσει την φυσική τους κακία, τους αντιμετώπιζε με σκληρότητα· αλλά συνωμότησαν εναντίον του, τον σκότωσαν, και εξόντωσαν όλη τη βασιλική οικογένεια.

Στη συνέχεια κάνανε μια συνέλευση για να διορίσουν κυβέρνηση και μετά από πολλές διαφωνίες εξέλεξαν υπουργούς. Αλλά μόλις τους επιλέξανε άρχισαν να τους βρίσκουν ανυπόφορους· και έτσι τους δολοφόνησαν και αυτούς.

Απελευθερωμένοι από αυτό το νέο ζυγό, το έθνος αφέθηκε να κυβερνιέται μόνο από την φυσική του αγριότητα. Κάθε άνθρωπος συμφώνησε ότι δεν θα υπακούει κανέναν άλλο πια, και θα κοιτούσε αποκλειστικά το δικό του συμφέρον, χωρίς να σκέφτεται αυτό των άλλων.

Αυτή η ομόφωνη απόφαση έφερε καθολική ικανοποίηση σε όλους τους Τρωγλοδύτες. Έλεγαν: "Τι δουλειά έχω εγώ να σκοτώνομαι στη δούλεψη ανθρώπων που δεν μου είναι τίποτα; Θα σκέφτομαι μοναχά τον εαυτό μου· θα είμαι ευτυχισμένος, τι μ' ενδιαφέρει αν οι άλλοι δεν είναι; Θα παίρνω ότι χρειάζομαι και εφόσον το κάνω, δεν θα νοιάζομαι αν όλοι οι άλλοι Τρωγλοδύτες είναι δυστυχισμένοι."

Ήταν η εποχή της σποράς. Όλοι είπαν: "Θα οργώσω τόση γη για να φυτρώσει το σιτάρι που είναι απαραίτητο για την διατροφή μου. Δεν θα χρειαστώ περισσότερο· δεν θα εξαντλήσω τον εαυτό μου χωρίς λόγο."

Η γη σε αυτό το μικρό βασίλειο δεν ήταν όλη της ίδιας ποιότητας. Υπήρχαν άγονες, ορεινές περιοχές, και άλλες που βρίσκονταν σε πεδιάδα που αρδευόντουσαν από κάποια ποτάμια. Εκείνο το χρόνο έτυχε μια μεγάλη ξηρασία και όλα τα χωράφια που ήταν ψηλά δεν δώσανε καρπούς, ενώ εκείνα που μπορούσαν να ποτιστούν ήταν πολύ γόνιμα: έτσι σχεδόν όλος ο ορεινός πληθυσμός πέθανε από την πείνα εξαιτίας της σκληρότητας των άλλων, που αρνήθηκαν να μοιραστούν τη σοδειά τους.

Το επόμενο έτος έριξε πολλές βροχές. Τα ορεινά είχαν ασυνήθιστες αποδόσεις, και τα πεδινά πλημμύρισαν. Για δεύτερη φορά λοιμοκτόνησε ο μισός πληθυσμός· αλλά οι άμοιροι φουκαράδες ανακάλυψαν ότι οι άλλοι ήταν τόσο σκληροί όσο οι ίδιοι την προηγούμενη χρονιά.

Ένας από τους επιφανείς πολίτες της χώρας είχε μια πολύ όμορφη γυναίκα. Ο γείτονάς του την ερωτεύτηκε και την απήγαγε. Αυτό προκάλεσε μεγάλη διαμάχη, και μετά από πολλές προσβολές και μάχες συμφώνησαν να τηρήσουν την απόφαση ενός Τρωγλοδύτη ο οποίος, όσο είχε διαρκέσει η Δημοκρατία, είχε μια σημαντική επιρροή. Πήγαν σε αυτόν θέλοντας να παρουσιάσουν τα επιχειρήματα τους. "Τι με νοιάζει εμένα," είπε, "αν αυτή η γυναίκα ανήκει σε εσένα ή στον άλλο; Πρέπει να οργώσω την γη μου· Δεν πρόκειται να χάσω τον καιρό μου με τις φιλονικίες σας, και κοιτάζοντας τις υποθέσεις σας ενώ παραμελώ τις δικές μου. Παρακαλώ αφήστε με στην ησυχία μου και μην με προβληματίζετε άλλο με τους καυγάδες σας." Και αφήνοντας τους πήγε να εργαστεί στο χωράφι του. Ο απαγωγέας, που ήταν και δυνατότερος, ορκίστηκε ότι θα προτιμούσε να πεθάνει παρά να παραδώσει την γυναίκα, και ο άλλος νικημένος από την αδικία του γείτονα και την σκληρή συμπεριφορά του επιδιαιτητή, επέστρεφε απελπισμένος στο σπίτι του όταν συνάντησε μια ωραία νέα γυναίκα που επέστρεφε από την πηγή. Δεν είχε πλέον γυναίκα· την βρήκε όμορφη, και ακόμα ομορφότερη όταν έμαθε ότι ήταν η γυναίκα του ανθρώπου που είχε προτείνει ως επιδιαιτητή, και που αποδείχτηκε τόσο αναίσθητος στην δυστυχία του. Την πήρε λοιπόν μαζί του στο σπίτι του.

Υπήρχε ένας άλλος άνθρωπος, που είχε ένα αρκετά παραγωγικό κομμάτι γης, το οποίο με κόπο είχε καλλιεργήσει. Δύο από τους γείτονες ένωσαν τις δυνάμεις τους, τον έδιωξαν από το σπίτι, και πήραν την γη του. Κάνανε μια συμμαχία να βοηθάει ο ένας τον άλλο ενάντια σε κάθε επίδοξο σφετεριστή, και κατάφεραν πράγματι να δώσουν αμοιβαία προστασία για αρκετούς μήνες. Αλλά ο ένας από τους δύο, βαρέθηκε να μοιράζεται κάτι που θα μπορούσε να το έχει ολόκληρο ο ίδιος, σκότωσε τον άλλο, και έγινε ο μοναδικός ιδιοκτήτης του χωραφιού. Η βασιλεία του ήταν σύντομη: δύο άλλοι Τρωγλοδύτες ήρθαν και του επιτέθηκαν. Ανακάλυψε ότι μόνος του ήταν πολύ αδύναμος για να αμυνθεί, και δολοφονήθηκε.

Ένας άλλος Τρωγλοδύτης που δεν είχε σχεδόν τίποτα να φορέσει είδε κάποιον να πουλάει μαλλί. Ζήτησε να μάθει την τιμή του. Ο πωλητής είπε στον εαυτό του: "Κανονικά θα περίμενα να πάρω γι' αυτό το μαλλί περίπου όσα θα χρειαζόμουν για να αγοράσω δύο οκάδες σιτάρι· αλλά θα το πουλήσω τέσσερις φορές παραπάνω, ώστε να πάρω οκτώ." Δεν υπήρχε εναλλακτική, και η τιμή πληρώθηκε. "Ωραία", είπε ο πωλητής, "τώρα θα αγοράσω σιτάρι."

"Τι είπες;" ανταπάντησε ο αγοραστής, "Θέλεις σιτάρι; Έχω λίγο να σου πουλήσω. Αλλά η τιμή μάλλον θα σε εκπλήξει. Πρέπει να γνωρίζετε ότι είναι πολύ ακριβό, και υπάρχει λιμός σχεδόν παντού. Αν μου επιστρέψεις τα λεφτά μου, θα σου δώσω μια οκά: αλλιώς δεν θα σου δώσω ακόμα και αν πέθαινες από την πείνα."

Εν τω μεταξύ μια τρομερή ασθένεια εξαπλώθηκε στην περιοχή. Ένας ειδικευμένος γιατρός ήρθε από μια γειτονική χώρα, και κούραρε με τέτοια ικανότητα που θεράπευσε όλους τους ασθενείς που πήγαν σ`αυτόν. Όταν η επιδημία σταμάτησε, πήγε σε όλους τους πρώην ασθενείς του για να ζητήσει την αμοιβή του, αλλά δεν εισέπραξε παρά μόνο αρνήσεις. Επέστρεψε στην χώρα του κουρασμένος από το μεγάλη του προσπάθεια και το ταξίδι. Αλλά σύντομα άκουσε ότι η ίδια ασθένεια ξαναχτύπησε , και ότι ο αριθμός των θυμάτων ήταν ακόμα μεγαλύτερος στον αχάριστο αυτό λαό. Αυτή τη φορά ήταν οι Τρωγλοδύτες που πήγαν σ' αυτόν. "Φύγετε!" τους είπε, "γιατί είστε άδικοι. Στις ψυχές σας υπάρχει ένα δηλητήριο το οποίο είναι πιο θανατηφόρο από αυτό που χρειάζεστε θεραπεία. Δεν αξίζετε να έχετε θέση σ' αυτή τη γη, επειδή δεν έχετε ανθρωπιά, και οι κανόνες τις ισότητας σάς είναι άγνωστοι. Νομίζω ότι θα προσέβαλα τους θεούς, που σας τιμωρούν, αν αντιστεκόμουν στο δίκαιο θυμό τους."

Erzeroum, την 3η του δεύτερου φεγγαριού της Jomada, 1711.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XII

Usbek στον ίδιο, στο Ispahan

Είδες, αγαπητέ μου Mirza, πώς οι Τρωγλοδύτες εξαφανίστηκαν από την κακία τους, και πέσανε θύματα της ίδιας τους της αδικίας. Απ' όλες τις οικογένειες που υπήρχαν, μόνο δύο παρέμειναν, και ξέφυγαν την εθνική συμφορά. Υπήρξαν δύο πολύ αξιόλογοι άνδρες σ' αυτή τη χώρα. Ήταν ανθρώπινοι· καταλάβαιναν τι είναι η δικαιοσύνη· και ήταν λάτρεις της αρετής. Ενωμένοι τόσο από την ακεραιότητα της καρδιάς τους όσο και από τη διαφθορά των άλλων, είδαν την γενική ερήμωση και αισθάνθηκαν μόνο οίκτο: ο οποίος ήταν ακόμα ένας δεσμός ανάμεσα τους. Δούλεψαν με την ίδια φροντίδα για το κοινό όφελος· δεν είχαν διαφωνίες εκτός από εκείνες που οφείλονταν στην τρυφερή και στοργική φιλία τους· και σε ένα απομονωμένο τμήμα της χώρας, απομονωμένοι από τους συμπατριώτες τους, που ήταν ανάξιοι για παρέα τους, ζήσανε μια ήσυχη και ευτυχισμένη ζωή. Η γη φαινόταν να αποδίδει καρπούς από μόνη της, καλλιεργούμενη από αυτά τα ενάρετα χέρια.

Αγαπούσαν τις γυναίκες τους, οι οποίες τους λάτρευαν. Η μόνη τους φροντίδα δόθηκε στην ενάρετη εκπαίδευση των παιδιών τους. Περιέγραφαν στα παιδιά τους συνεχώς τις δυστυχίες των συμπατριωτών τους, αφήνοντας την αθλιότητα τους να είναι ένα παράδειγμα γι 'αυτά. Πάνω απ' όλα, τους έκαναν να διαπιστώσουν ότι το συμφέρον του ατόμου μπορούσε πάντα να βρεθεί στο κοινό συμφέρον· ότι η επιθυμία να αποκοπείς από αυτό είναι το ίδιο με το να θέλεις να καταστρέψεις τον εαυτό σου· ότι η αρετή δεν είναι κάτι που μας κοστίζει τα πάντα, και δεν θα έπρεπε να μας φαίνεται σαν μια κοπιαστική εξάσκηση· και ότι η δικαιοσύνη στους άλλους είναι φιλανθρωπία στους εαυτούς μας.

Σύντομα απολάμβαναν την ανταμοιβή των ενάρετων γονέων, η οποία συνίσταται στο να έχουν παιδιά που τους μοιάζουν. Η νέα γενιά που μεγάλωσε μπροστά στα μάτια τους αυξήθηκε μέσω ευτυχισμένων γάμων. Και καθώς μεγάλωναν οι αριθμοί τους παρέμειναν στενά συνδεδεμένοι, και η αρετή, αντί να γίνεται ασθενέστερη ανάμεσα στο πλήθος, ενισχύονταν από τον μεγαλύτερο αριθμό των παραδειγμάτων.

Ποιος μπορεί τώρα να περιγράψει την ευτυχία αυτών των Τρωγλοδυτών; Μια τέτοια φυλή ανθρώπων είναι βέβαιο ότι θα λατρευόταν από τους θεούς. Μόλις άνοιξαν τα μάτια τους και γνώρισαν τους θεούς, έμαθαν να τους φοβούνται, και η θρησκεία εμφανίστηκε, για να απαλύνει κάθε τραχύτητα στους τρόπους που είχε περισσέψει από την φύση.

Εγκαθίδρυσαν γιορτές για την τιμή των θεών. Οι νέοι και τα κορίτσια, στολισμένα με λουλούδια, τους τιμούσαν με χορό και μουσική. Ακολουθούσαν τα συμπόσια, και η χαρά κυβερνούσε ισότιμα με την λιτότητα. Ήταν σε αυτές τις συναθροίσεις που η αθωότητα του χαρακτήρα εκδηλωνόταν. Εκεί οι νέοι ανακάλυπταν πως να δώσουν τις καρδιές τους, και πως να λαμβάνουν το δώρο· εκεί η παρθενική λεπτότητα, το κοκκίνισμα, έκανε μια εξομολόγηση με την δύναμη της έκπληξης, αλλά γρήγορα επικυρωνόταν από την συναίνεση των γονιών· και εκεί οι στοργικές μητέρες έπαιρναν ευχαρίστηση προβλέποντας μια τρυφερή και πιστή ένωση από μακρυά.

Πηγαίναν στο ναό να ζητήσουν τη χάρη των θεών: όχι τα βάρη του πλούτου και του πλεονασμού, γιατί τέτοιες επιθυμίες ήταν ανάξιες για τους ευτυχισμένους Τρωγλοδύτες· ήταν ανίκανοι να τα επιθυμήσουν εκτός αν ήταν για τους συμπατριώτες τους. Ερχόντουσαν στο ναό μόνο για να ζητήσουν την υγεία του πατέρα τους, την ενότητα στα αδέλφια τους, την στοργή των γυναικών τους, την αγάπη και την υπακοή των παιδιών τους. Τα νεαρά κορίτσια πρόσφεραν την τρυφερή θυσία των καρδιών τους, και δεν ζητούσαν καμιά χάρη πλην του να είναι ικανές να κάνουν έναν Τρωγλοδύτη ευτυχισμένο.

Το βράδυ, καθώς τα κοπάδια επέστρεφαν από τα λιβάδια και τα κουρασμένα βόδια έφερναν πίσω τα υνιά, μαζευόντουσαν όλοι μαζί και κατά τη διάρκεια ενός απλού γεύματος θα τραγουδούσαν για τις αδικίες των πρώτων Τρωγλοδυτών, την θλιβερή τους μοίρα, την αναγέννηση της αρετής με την νέα γενιά και την ευτυχία της. Γιόρταζαν το μεγαλείο των θεών, την σταθερότητα με την οποία απένειμαν την χάρη τους σε αυτούς που προσεύχονται, και το αναπόφευκτο της οργής τους προς αυτούς που δεν τους φοβούνται. Περιέγραφαν της χαρές της βουκολικής ζωής και την ευτυχία που έδινε μια κατάσταση η οποία ήταν πάντα στολισμένη με αθωότητα. Λίγο μετά θα εγκατέλειπαν τους εαυτούς τους σε έναν ύπνο που δεν διακοπτόταν ποτέ από φροντίδες ή άγχη.

Η φύση προμήθευε με αφθονία τόσο τις επιθυμίες όσο και τις ανάγκες τους. Σε αυτή την χαρούμενη χώρα, η απληστία ήταν κάτι άγνωστο. Έδιναν ο ένας στον άλλο δώρα, και αυτός που έδινε σκεφτόταν ότι αυτός είχε το πλεονέκτημα. Το έθνος των Τρωγλοδυτών θεωρούσε τους εαυτούς τους ως μέλη μιας οικογένειας· τα κοπάδια ήταν πάντα αναμεμιγμένα μεταξύ τους, και το μόνο που δεν τους απασχολούσε ήταν να τα ξεχωρίσουν.

Erzeroum, την 6η του δεύτερου φεγγάρι της Jomada, 1711

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XIII

Usbek στον ίδιο

Δεν θα μπορέσω ποτέ να σου πω ένα αρκετά σχετικά με την αρετή των Τρωγλοδυτών. Ένας από αυτούς είπε μια μέρα, "Αύριο είναι η σειρά του πατέρα μου να οργώσει το χωράφι· θα ξυπνήσω δύο ώρες πριν από αυτόν, και όταν έρθει θα το βρει οργωμένο."

Ένας άλλος είπε στον εαυτό του, "Νομίζω ότι στην αδελφή μου αρέσει ένας νεαρός Τρωγλοδύτης. Θα πρέπει να μιλήσω με τον πατέρα μου γι 'αυτό, να τον πείσω να κανονίσει το γάμο."

Ένας άλλος, έφερε την είδηση ότι ληστές είχαν κλέψει ζώα απ' το κοπάδι του. "Θυμώνω, γιατί ανάμεσα στα ζώα ήταν και μια λευκή αγελαδίτσα που ήθελα να προσφέρω στους θεούς."

Έναν άλλο τον άκουσαν να λέει ότι είχε δεσμευθεί να πάει στο ναό να ευχαριστήσει τους θεούς γιατί ο αδελφός του, το οποίο αγαπούσε ο πατέρας του και ο ίδιος πολύ, είχε ανανήψει από βαριά ασθένεια.

Ή πάλι: "Σ' ένα χωράφι από αυτά που γειτνιάζουν με του πατέρα μου, οι καλλιεργητές του όλη την ημέρα εκτίθενται σε θερμότητα του ήλιου. Θα πάω να φυτέψω μερικά δέντρα εκεί έτσι ώστε αυτοί οι φτωχοί άνθρωποι να μπορούν να ξαποστάσουν στη σκιά."

Κάποια μέρα, όταν κάποιοι Τρωγλοδύτες ήταν μαζεμένοι, κάποιος από τους παλιούς ανέφερε κάποιον νεαρό τον οποίο υποπτευόταν ότι είχε κάνει κάτι κακό, και τον μέμφθηκε. "Δεν πιστεύουμε ότι έκανε τέτοιο πράγμα", είπαν οι νεαρότεροι, "αλλά αν το έκανε, είθε να είναι ο τελευταίος από την οικογένεια του που θα πεθάνει!"

Σε κάποιον έφεραν την άσχημη είδηση ότι ξένοι είχαν ληστέψει το σπίτι του και πήραν τα πάντα μαζί τους. "Αν δεν ήταν άδικοι," απάντησε, "εύχομαι οι θεοί να τους αφήσουν να τα χρησιμοποιήσουν για περισσότερο καιρό απ' όσο το έκανα εγώ."

Όλη αυτή η καλή τύχη παρατηρήθηκε με ζήλεια. Οι γείτονες λαοί συναντήθηκαν και αποφάσισαν, με προφάσεις να τους κλέψουν τα ζώα. Μόλις μάθανε οι Τρωγλοδύτες τα σχέδια τους στείλανε αντιπροσωπεία να τους συναντήσει για να τους δώσει το παρακάτω μήνυμα:

"Τι σας κάναμε; Κλέψαμε μήπως τις γυναίκες σας, τα γελάδια σας, ή μήπως λεηλατήσαμε τις χώρες σας; Όχι: είμαστε δίκαιοι, και φοβόμαστε τους θεούς. Τότε τι θέλετε από εμάς; Θέλετε μαλλί για να φτιάξετε ρούχα; Θέλετε γάλα ή μήπως τα φρούτα που παράγουμε; Αφήστε τα όπλα σας και εμείς θα σας τα δώσουμε. Αλλά ορκιζόμαστε, σε ότι πιο ιερό, ότι αν εισβάλετε στη γη μας με εχθρικές διαθέσεις, θα σας θεωρήσουμε άδικους, και θα σας φερθούμε όπως στα άγρια θηρία."

Αυτή η ομιλία έγινε δεκτή με περιφρόνηση. Και, πιστεύοντας ότι οι Τρωγλοδύτες δεν είχαν κανένα μέσο άμυνας εκτός από την αθωότητά τους, οι βάρβαροι εισέβαλαν στην επικράτειά τους.

Αλλά οι Τρωγλοδύτες ήταν καλά προετοιμασμένοι για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους. Έβαλαν τις συζύγους και τα παιδιά στο κέντρο. Η φρίκη τους προέρχονταν από την αδικία των εχθρών τους, και όχι από τον αριθμό τους. Μια νέα μορφή πάθους κυρίευσε την καρδιά τους: ένας ήθελε να πεθάνει για τον πατέρα του, άλλος για την γυναίκα του και τα παιδιά του· κάποιος για τα αδέλφια του, άλλος για τους φίλους του· και όλοι τους για το έθνος των Τρωγλοδυτών. Μόλις κάποιος έπεφτε νεκρός, την θέση του έπαιρνε κάποιος άλλος, που εκτός από τον κοινό αγώνα, είχε έναν επιπλέον λόγο να πολεμήσει· για να εκδικηθεί και το θάνατο του συμπατριώτη του.

Τέτοια ήταν η μάχη ανάμεσα στην αδικία και την αρετή. Αυτοί οι δειλοί που δεν ήθελαν τίποτα άλλο παρά λεηλασία, δεν ντραπήκανε να υποχωρήσουν τρέχοντας, και νικήθηκαν από την αρετή των Τρωγλοδυτών που δεν τους άγγιξε καθόλου.

Erzeroum, την 9η του δεύτερου φεγγαριού της Jomada, 1711

ΕΠΙΣΤΟΛΗ XIV

Usbek στον ίδιο

Καθώς το έθνος τους αυξάνονταν καθημερινά, οι Τρωγλοδύτες σκέφτηκαν ότι θα ήταν σωστό να διαλέξουν κάποιον για βασιλιά. Συμφώνησαν ότι το στέμμα θα έπρεπε να δοθεί στον πιο δίκαιο ανάμεσα τους. Η επιλογή τους ήταν ομόφωνη και έπεσε σ' έναν ηλικιωμένο που τα χρόνια του και η αρετή του τον έκαναν σεβαστό. Δεν είχε θελήσει να παρευρεθεί στη συγκέντρωση· είχε αποσυρθεί στο σπίτι του με την καρδιά σφιγμένη από θλίψη.

Έστειλαν αντιπροσώπους για να τον πληροφορήσουν ότι ήταν η επιλογή τους. "Θεός φυλάξει," απάντησε, "που θα κάνω τέτοιο κακό στους Τρωγλοδύτες, και ότι σκεφτήκανε ότι δεν υπάρχει δικαιότερος ανάμεσα τους από εμένα! Μου φέρνετε το στέμμα, και αν επιμείνετε απολύτως να το φορέσω θα το κάνω. Αλλά να είστε σίγουροι ότι θα πεθάνω από θλίψη, έχοντας δει όταν γεννήθηκα τους Τρωγλοδύτες ελεύθερους, και τώρα να τους βλέπω υπηκόους." Καθώς μιλούσε δάκρυα άρχισαν να κυλούν στα μάγουλα του. "Δυστυχισμένη μέρα!" είπε, "και γιατί έζησα τόσο πολύ;" Και μετά φώναξε με αυστηρή φωνή: "Καταλαβαίνω αρκετά καλά τι συμβαίνει Τρωγλοδύτες! Η αρετή σας άρχισε να σας γίνεται βάρος. Στην τωρινή κατάσταση σας, χωρίς κυβερνήτη, είναι απαραίτητο για εσάς να είστε ενάρετοι σε πείσμα του εαυτού σας. Αλλιώς δεν θα μπορούσατε να συνεχίσετε να ζείτε, και θα πέφτατε στις δυστυχίες των προγόνων σας. Αλλά αυτή η επιβολή σας μοιάζει πολύ σκληρή. Θα προτιμούσατε να είστε υπήκοοι σε ένα βασιλιά, και να υπακούτε τους νόμους του, πράγμα που θα ήταν λιγότερο άκαμπτο από τα έθιμα σας. Ξέρετε ότι μετά θα είστε σε θέση να ικανοποιήσετε τις φιλοδοξίες σας, να συγκεντρώσετε πλούτο, και να ζήσετε τεμπέλικα μέσα σε εξευτελιστικές ανέσεις· ώστε, εφόσον δεν πέσετε στα χειρότερα εγκλήματα, να μην έχετε ανάγκη την αρετή." Σταμάτησε για λίγο, και τα δάκρυα του τώρα έτρεχαν ποτάμι. "Και τι είναι αυτό που περιμένετε από εμένα; Πως μπορώ εγώ να διατάξω έναν Τρωγλοδύτη να κάνει οτιδήποτε; Θα προτιμούσατε να κάνει μια ενάρετη πράξη επειδή θα του το πω εγώ, ενώ θα μπορούσε να την κάνει χωρίς εμένα, εξαιτίας της φυσικής του κλίσης; Ω Τρωγλοδύτες! Βρίσκομαι στο τέλος της ζωής μου, το αίμα μου έχει παγώσει στις φλέβες μου, σύντομα θα δω τους ευλογημένους σας προγόνους: γιατί θέλετε να τους λυπήσω, και να είμαι αναγκασμένος να τους φέρω τη θλιβερή είδηση ότι έχετε υποταχθεί σε άλλο δίκαιο από εκείνο της αρετής;"

Erzeroum, τη 10η του δεύτερου φεγγαριού της Jomada, 1711.

ΥΓ. Η πρώτη φωτογραφία είναι πίνακας του Κορεάτη ζωγράφου Lee Jeong , 16ος αιώνας, με τίτλο “Pungjuk” ("Μπαμπού ταλαντευόμενο στον αέρα") ενώ η επόμενη είναι τρεις πίνακες: Kim Jeong-hee, “Yeomhwachwisil” , Kim Hong-do, “Baekmae” και Shim Sa-jeong, “Ohsanggojeol”

Από εδώ όπου μεταξύ των άλλων αναφέρεται: "Αυτά τα τέσσερα 'ευγενή' φυτά (Χρυσάνθεμο, μπαμπού, ορχιδέα και άνθος δαμασκηνιάς) και τα χαρακτηριστικά τους λέγεται ότι έχουν κάτι κοινό με την ανθρώπινη αρετή: δικαιοσύνη, δύναμη, αγνότητα και σεμνότητα."

Για όποιον έχει την όρεξη ένα ποίημα εδώ και μια ταινία εδώ.

S. Carmiggelt

2011-05-24T22:06:00.000+02:00

Ο μεγάλος, με φαρδιούς ώμους άντρας, ο οποίος καθόταν δίπλα μου στο καφενείο, είπε: "Παλαιότερα δεν περίμενα από κανέναν τίποτα. Αν έκανε ή έλεγε κάτι που δεν μου άρεσε, τον χτυπούσα κατευθείαν.Θερμόαιμος, ε; Δεν μετανιώνω γιατί έτσι τους κρατούσα όλους στο χέρι. Ήξεραν τι τους περίμενε. Και όποιος δεν ήξερε το μάθαινε καλά με αυτές τις δύο".

Και μου έδειξε τις γροθιές του.

Ήταν μεγάλες και σκληρές και μου έδωσαν την εντύπωση ότι το λογικότερο θα ήταν να μην κάνω ή πω τίποτα που δεν θα του άρεσε. Αυτό το προσεχτικό μου συμπέρασμα αποδείχτηκε όμως αχρείαστο, επειδή συνέχισε, λίγο λυπημένα: "Αλλά αυτό γίνονταν παλαιότερα."

Και μετά από μια γουλιά από την μπύρα του: "Ο άνθρωπος γερνάει, ε; Δεν μπορεί πια να τα κάνει όλα. Γι' αυτό τώρα ανέχομαι πράγματα που παλαιότερα δεν θα τα σήκωνα."

Μπορούσες να δεις πάνω του ότι αυτός ο μη μάχιμος τρόπος ζωής, κάτω από την πίεση των χρόνων που περάσαν, δεν του άρεσε καθόλου.

"Επειδή θερμόαιμος παραμένεις. Αυτό δεν ξεπερνιέται." είπε. "Πάρε για παράδειγμα αυτόν τον τύπο χθες το απόγευμα..."

Είχε 'ανάψει' ξεκάθαρα και αυτό φαινόταν στον τρόπο με τον οποίο έσφιξε το ποτήρι που από θαύμα δεν έσπασε.

"Κάθομαι στο αμάξι," άρχισε να διηγείται με φωνή που πίεζε για να παραμείνει ήρεμη, "οδηγώ σε ένα στενό δρομάκι. Ήσυχα. Δεν μου αρέσει η βιασύνη. Προχωρώ και φτάνω σε μια διάβαση πεζών. Δύο παιδάκια θέλουν να περάσουν απέναντι. Αλλά δεν τολμούν τα φουκαριάρικα. Τι κάνεις λοιπόν σαν άνθρωπος που χτυπά λίγο η καρδιά σου ακόμα και που καταλαβαίνεις πόσο δύσκολα είναι τα πράγματα γι' αυτά τα μικρά σκουληκάκια σε αυτή τη μεγάλη αποθήκη αυτοκινήτων που λέγεται Άμστερνταμ;"

Με κοίταξε - με κόκκινα από το θυμό μάτια.

"Σταμάτησα," είπε. "και τους έγνεψα να περάσουν. Και τα παιδάκια ξεκίνησαν. Μάλλον σιγά. Αλλά ήταν τόσο μικρά. Ενώ περιμένω ξεκινά ένας τύπος που ήταν με το αυτοκίνητο του πίσω ακριβώς από μένα, να πατάει με μανία την κόρνα. Ο κύριος βιαζόταν. Ο κύριος έπρεπε να περάσει. Κοίτα, παλαιότερα θα κατέβαινα από το αμάξι και θα του έδινα μία στο κεφάλι. Αλλά φευ... κοίταξα πίσω μου. Ο τύπος ήταν ντουλάπα, σίγουρα είκοσι χρόνια νεότερος μου. Άρα δεν μπορώ να κάνω τίποτα. Αλλά δεν το κατάπια. Ξέρεις τι έκανα;"

Δεν είχα ιδέα.

"Βγήκα από το αμάξι μου. Ήρεμα περπάτησα προς το καπό. Το άνοιξα. Και ξεκίνησα να κοιτάω την μηχανή. Πολύ ήρεμα."

"Και μετά;" τον ρώτησα.

"Λοιπόν ο τύπος σταμάτησε να κορνάρει. Βγήκε και αυτός έξω και ήρθε και στάθηκε δίπλα μου. 'Τι χάλασε;' με ρώτησε. Του είπα: 'Να μην σε νοιάζει. Δεν είναι το αμάξι σου. Είναι το δικό μου αμάξι.' Έφυγε γρυλίζοντας και πήγε πάλι στο δικό του αμάξι για να περιμένει. Κοίταξα για λίγο ακόμα την μηχανή. Μετά έκλεισα το καπό και ήρεμα ξεκίνησα το αμάξι."
Καθώς άδειαζε το ποτήρι του, τον κοίταξα σίγουρα με εκτίμηση.

Τι πράξη!

Υποθέστε ότι για διαμαρτυρία ενάντια στην θορυβώδη ζωή του Άμστερνταμ, σταματήσετε το αμάξι σας εν ώρα κίνησης στο μέσο μιας κεντρικής οδού και για κάμποσο διάστημα κοιτάξετε προσεκτικά την μηχανή σας.

Σου φέρνει ίλιγγο αν σκεφτείς τι μπορείς να καταφέρεις μόνος σου.

Ο συνομιλητής μου σήκωσε τους ώμους του και είπε: "Ναι, έτσι πρέπει πλέον να τα φέρνω βόλτα."

Η ιστορία είναι του Simon Carmiggelt (1913-1987) από την συλλογή του 1967 με τίτλο "Αύριο, βλέπουμε". Η μετάφραση δική μου.

Σκίτσα χωρίς λόγια, αλλά με πολλές ...θερμίδες! Νο.2

2011-05-14T22:02:00.001+02:00

Το Νο.1 θα το βρείτε εδώ.

ΥΓ. Ευχαριστώ τον φίλο που μου τις προώθησε...

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΑΣΙΜΟΥ

2011-05-06T13:03:00.000+02:00

Αναδημοσίευση από εδώ.

Ο Νικόλας Άσιμος έστειλε αυτή την ανοιχτή επιστολή στα μέσα μαζικής ενημέρωσης λίγο καιρό πριν την αυτοκτονία του. Επίσης διάβασα ότι για καιρό το προωθούσαν χέρι με χέρι (στη Θεσ/κη).

ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑ ΑΣΙΜΟΥ

Μήνυμα προς όλους, για όλα.

Μια είναι η βόλτα, μόνο μια, αυτή θα μας λευτερώσει.

Δε σταματάει αυτή η βόλτα, ούτε ποτέ της έχει αρχίσει.

Magic theater fur fur

Το μεγαλύτερο θέατρο στην ιστορία, που καταργεί την ιστορία. Εγώ που το έχω ξεκινήσει έχω αναλάβει την ευθύνη.

Με ξέρουν όλοι οι σοφοί του κόσμου, κι όλοι οι καλλιτέχνες του πλανήτη.

Στην αρχή υπήρξα μονάχος μου, τώρα υπάρχουν κι άλλοι πολλοί που μπήκανε στο θέατρο μας.

Ανθρώπους ψάχνουμε όχι ιδεολογίες, Ανθρώπους να'χουν θάρρος, αγάπη, καλοσύνη. Ανθρώπους που δεν είναι ψεύτες, ρηχοί και βολεμένοι και ξέρουν να δίνουνε, όχι να ρουφάν και να εκμεταλλεύονται τους γύρο. Ανθρώπους έστω με καρδιά. Ας είναι δικηγόροι, παπάδες και αστυνόμοι. Ας είναι και χαφιέδες, κομουνιστές, αναρχικοί, αρκεί να έχουν τόλμη να κρατήσουν ένα λόγο και να πούνε την αλήθεια.

Αν δεν καταλαβαίνετε το θέατρο μας και μας κοροϊδεύετε ακόμα δεν φταίμε εμείς.

Εμείς έχουμε τη γνώση. Αυτή που δεν έχουν όλοι μαζί οι κυβερνήτες, οι δικαστές και οι γιατροί.

Σας κολλάμε στον τοίχο με ένα ζελοτέιπ.

Είμαστε καθαροί γι' αυτό ζούμε μέσα στις υπόγες και χαρίζουμε.

Δίνουμε παραστάσεις στην πλατεία και χαίρονται τα παιδάκια και δεν έχουμε λεφτά.

Είμαστε αυτόδουλοι της καλοσύνης . ξέρουμε να δημιουργούμε όχι να καταστρέφουμε. Ξενυχτάμε μέρα νύχτα και φτιάχνουμε μονάχοι τα όργανα μας.

Οι άλλοι σπανέ λάμπες και μπουκάλια, εμείς τα καθαρίζουμε με σκούπες. Οι σκουπιδιάρηδες είναι μαζί μας και όλοι οι άνθρωποι το πλανήτη.

Ρωτήστε στην περιοχή των Εξαρχείων που μας ξέρει. Μας αγαπάνε όλοι. Ρωτήστε αν χρωστάμε τίποτα και σα κανένα. Σε όλους έχουμε δώσει παραπάνω.

Μπακάληδες, ψιλικατζήδες, περιπτεράδες, ταβερνιάρηδες μας εκτιμάνε.

Χαρίζουμε το γέλιο, αγάπη και ευτυχία.

Κάναμε τους γέρους να αισθάνονται παιδιά.

Τα πρεζόνια να κόψουνε την άσπρη και να γελάνε.

Εγώ που το' χω ξεκινήσει δεν έδειρα ποτέ και πουθενά κανένα.

Με έχουν περάσει από όλα τα μπουντρούμια και το κορμί μου είναι γεμάτο πληγές.

Τα όπλα μου είναι πιστολάκια και νταούλια απ' αυτά που παίζουν τα παιδάκια, παίζει και η μικρή μου κόρη.

Όταν όλοι εσείς κολλάτε αφίσες και γεμίζετε σκουπίδια την Αθηνά εγώ σας πολεμάω με μια ζωγραφιά στον τοίχο του σπιτιού μου. Εκεί που ήταν βόθρος και μπάζα και ουρλιάζανε τα κομπρεσέρ.

Εκεί μένω τώρα, τρία χρόνια μαζί με την μικρή μου κόρη, φιλοξενώντας κι άλλους που δεν είχανε να φανέ και που να κοιμηθούνε.

Και δε φοβάμαι να δώσω τη διεύθυνση μου, την ξέρουν όλοι

'ΑΡΑΧΩΒΗΣ 41' ΕΞΑΡΧΕΙΑ.

ΤΩΡΑ ΕΙΜΑΙ ΥΠΟΧΡΕΩΜΕΝΟΣ ΝΑ ΕΧΩ ΠΑΡΑΠΟΝΑ.

ΝΑ ΚΑΤΑΓΓΕΙΛΩ ΚΑΤΙ ΠΡΟΣ ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΟΛΑ.

Έμαθα πως συνεχίζονται οι διώξεις εναντίον μου. Πως βάλανε εισαγγελέα για να με βάλουνε ξανά στο ψυχιατρείο και να μου κάνουν ίσως και λοβοτομή

Είμαι υποχρεωμένος να με σώσω

Καταγγέλλω λοιπόν δημόσια.

Στις 6 Οκτώβρη με πιάσανε έξω από το δρόμο του σπιτιού μου να παίζω θέατρο του δρόμου.

Με σύρανε με τη μια στο αστυνομικό τμήμα, με δέσανε με χειροπέδες, μου σπάσανε τα πλευρά μου, με πήγαν στο Αιγινίτειο ψυχιατρείο, με είχανε δεμένο.

ΕΓΩ ΤΟΥΣ ΕΛΕΓΑ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΙΣ ΛΕΝΕ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ και αυτοί με βγάλανε τρελό.

Έκανα ακόμη και αυτούς που με χτυπούσαν να γελάνε.

Αντί να τηρήσουν ένα λόγο ότι πια δε θα μ' αγγίξουν με σύρανε δεμένο στο ΔΑΦΝΙ.

Στο χειρότερο μπουντρούμι με ξάπλωσαν, με ξαναχτύπησαν και μου κάνανε ενέσεις απ' αυτές που σκοτώνουνε βουβάλια (παρ' όλο που πάλι μου δώσανε λόγο ότι δεν θα μ' αγγίξουν ) και με πάτησαν σα χαλάκι και με βάλανε με τις χειρότερες ρουφήχτρες.

Τους αρρώστους που προσπαθούσαν να μου πάρουν το ρολόι και ότι άλλο είχα πάνω μου, ακόμη και το τελευταίο μου τσιγάρο.

Όλοι οι γιατροί του κόσμου δεν τήρησαν ένα λόγο.

Αλλά εγώ κατάφερα και βγήκα και είμαι ζωντανός.

Σε λιγότερο από δυο μέρες κι απ' το χειρότερο μπουντρούμι.

Ας έρθουν οι ψυχίατροι μια βόλτα μαζί μου και θα τους δείξω.

ΓΙΑΤΙ ΕΓΩ ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΤΡΕΛΟΣ.

ΞΕΡΩ ΝΑ ΘΕΡΑΠΕΥΩ ΤΟΥΣ ΠΑΝΤΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΝΤΑ, ΜΕ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙ, ΜΕ ΜΙΑ ΚΑΡΑΜΟΥΖΑ, ΜΕ ΕΝΑ ΚΟΥΤΙ ΣΠΙΡΤΑ ΚΑΙ ΜΕ ΑΓΑΠΗ.

Ευχαριστώ όλους όσους κινητοποιήθηκαν για να με βγάλουν έξω, αν και κάπως καθυστερημένα. Ήμουν ήδη έξω και περίμενα τον πατέρα μου να βάλει μια υπογραφή.

Ευχαριστώ την Κατερίνα Γώγου που παράτησε το φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και ήρθε.

Ιδίως το Διονύση το Σαββόπουλο καθώς και το φίλο μου ψυχίατρο Δημήτρη Μαντούβαλο.

Πήγα χθες μονάχος στο αστυνομικό τμήμα, ρώτησα αν κατά λάθος άγγιξα κανένα, μου είπαν όλοι όχι

Τους ζήτησα να μου δώσουν πίσω ένα μενταγιόν και μια καρφίτσα ανεκτίμητης αξίας (μου είναι χαρισμένα) Κάνανε ότι δεν ξέρουνε και ούτε το μισοσπασμένο χέρι μου δεν είχαν την τόλμη να μου σφίξουν.

Ας μου τα δώσουν όλα πίσω και τους συγχωρώ όλους.

ΑΡΚΕΙ ΝΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΟΥΝ ΑΜΕΣΩΣ ΤΙΣ ΨΕΥΤΙΚΕΣ ΔΙΩΞΕΙΣ.

ΑΛΛΙΩΣ ΘΑ ΕΜΦΑΝΙΣΤΩ ΜΟΝΑΧΟΣ ΚΑΙ ΘΑ ΣΑΣ ΠΡΟΚΑΛΕΣΩ ΝΑ Μ' ΕΚΤΕΛΕΣΕΤΕ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΠΛΑΤΕΙΑ. ΤΟ ΠΡΟΤΙΜΑΩ ΠΑΡΑ ΤΟ ΨΕΜΑ, ΣΤΑΥΡΟ Η ΚΡΕΜΑΛΑ.

Τώρα εγώ βρίσκομαι αποσυρμένος στο προσωπικό μου νησάκι όπου κανείς δεν μπορεί να πλησιάσει. Εδώ βλέπω και τη νύχτα και χρειάζεται να ξεκουραστώ και να θεραπεύσω το πληγωμένο μου κορμί.

Ταχυδρομώ αυτό το γράμμα στον πληρεξούσιο μου δικηγόρο. Προς όλους και για όλα.

Ακόμα και στους ψυχιάτρους και τον τυχόντα εισαγγελέα.

Βοηθήστε με να επανέλθω στον κόσμο και να παίξω τη μουσική που δεν έπαιξα ακόμα. Και ας μου σπάσανε τις κιθάρες και τα μηχανήματα μου. Δεν ζητάω αποζημίωση, ένα μονάχα συγνώμη εγώ ζήτησα χιλιάδες.

Καλώ τους φίλους δημοσιογράφους που με ξέρουν όλοι. Τώρα που κινδυνεύω, να δημοσιεύσουν το γράμμα, όλο, χωρίς περικοπές.

Τόσες συναυλίες έχω δώσει και δε γράφτηκε γραμμή. ΚΑΝΤΕ ΤΟ ΤΩΡΑ και σας συγχωράω. Πολεμήστε την ΑΛΗΘΕΙΑ. Είναι αυτό που έχετε ξεχάσει.

Το μήνυμα της βόλτας είναι για όλους και για όλα.

Για όσους δεν καταλαβαίνουν και με θεωρήσανε τρελό εμένα ας κάνουνε τον κόπο να μελετήσουν βιβλία.

Όπως το '1984' του Όργουελ το λύκο της στέπας του Έρμαν Έσσε, τις 'ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΔΥΝΑΜΗΣ' του Δον Χουάν, τον Ευριπίδη, τον Αισχύλο, τον Αριστοφάνη, την Αρχαία Ελληνική Μυθολογία για το Διόνυσο, τον Πάνα, τον Ιάσονα και άλλους, τη 'Δολοφονία του Χριστού' του Βίλχελμ Ράιχ, την Αποκάλυψη του Ιωάννη το Διογένη με το φανάρι, την κατσαρίδα που έμαθε να πετάει.

Η ας διαβάσουν το βιβλίο μου 'ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΚΡΟΚΑΝΘΡΩΠΟΥΣ' και πολλά άλλα, ΖΕΝ και ΓΙΟΓΚΑ, ακόμα και τον Αϊνστάιν.

Εγώ τα κάνω πράξη κάθε μέρα και στο δρόμο.

ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΘΕΙΤΕ ΚΑΙ ΘΑ ΣΑΣ ΑΘΩΩΣΩ.

Αλλιώς ο άγγελος του κόσμου το είπε και θα το κάνει, θα φύγει και θα σας αφήσει να

περπατάτε μπουσουλώντας ή θα σας κολλήσω τη χειρότερη βρισιά που λέω,

ΕΙΣΑΣΤΕ ΜΠΟΥΜΠΟΥΝΕΣ.

Καλώ και το Μίνω Βολανάκη να έρθει και να μας σφίξει το χέρι.

Εμείς κάνουμε συμβάντα και χάπενινγκ και όχι αυτός στα Βραχιά.

ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΜΕΤΑ ΤΙΜΗΣ

Και όλο το MAGIC THEATER FUR FUR

Υ.Γ. : ΞΕΚΟΥΝΗΘΗΤΕ ΟΜΩΣ ΑΜΕΣΩΣ.

Η αλλιώς πάτε μια βόλτα μέχρι το πολυτεχνείο εκεί που είναι εκείνο το κεφάλι που προσκυνάτε όλοι. Κάντε τον κόπο, σκύψτε και διαβάστε.

ΘΕΛΕΙ ΑΡΕΤΗ ΚΑΙ ΤΟΛΜΗ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.

Κάτω δεξιά είναι γραμμένο του Ανδρέα Κάλβου είναι.

Ή πάτε μια βόλτα μέχρι τον τάφο του Καζαντζάκη κάτι γράφει

'Δεν έχω τίποτα να χάσω. Είμαι ελεύθερος'

ΝΑΙ ΑΥΤΟΣ ΕΙΜΑΙ. ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΕΙΜΑΙ ΚΑΙ ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ.

ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ

Διαβάστε και αυτή τη 'φανταστική' συνέντευξη φτιαγμένη από στίχους του Ν. Άσιμου που 'πήρε' ο Κώστας Ντάρας. (Ο Κώστας Ντάρας ζει και εργάζεται στη Γαλλία ως Πολιτισμολόγος - Παιδαγωγός Ανθρώπων με Ειδικές Ανάγκες)

Να ζεις.

2011-04-26T21:16:00.000+02:00

Who is not busy being born, is busy dying.
(Όποιος δεν είναι απασχολημένος με το να γεννιέται,
είναι απασχολημένος με το να πεθαίνει.)

-Bob Dylan

Carpe diem, quam minimum credula postero
(Άδραξε την ημέρα, έχοντας όσο το δυνατόν λιγότερη εμπιστοσύνη στο μέλλον)
- Οράτιος

De mens wikt, maar God beschikt
(Ο άνθρωπος σχεδιάζει, αλλά ο Θεός αποφασίζει)
-Ολλανδική παροιμία

Το να έχεις μεγάλες απαιτήσεις από τον εαυτό σου δεν είναι από μόνο του ούτε καλό, ούτε κακό. Μπορεί να γίνει σκαλί για να ανέβεις ψηλότερα με κίνδυνο να γίνεις αλαζόνας , αλλά μπορεί να γίνει και τροχοπέδη ρίχνοντάς σε στην απελπισία που με την σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε νωθρότητα. Είναι απαραίτητο να περάσεις και τα δύο αυτά άκρα για να καταλάβεις ότι τελικά δεν είμαστε ούτε κτήνη, ούτε άγγελοι. Άνθρωποι είμαστε και προσπαθούμε να ισορροπήσουμε ανάμεσα σ' αυτά τα δύο άκρα.
Έτσι μου συγχώρεσα και συνεχίζω να μου συγχωρώ τα στραβοπατήματα για να μπορώ να συνεχίζω να περπατάω.

Βρήκα στην θύμηση του θανάτου (memento mori) έναν σύμμαχο που με βοηθά να θυμάμαι ότι πρέπει να ζω. Ο πόνος της απώλειας είναι που μας ωθεί να διεκδικήσουμε τη ζωή μας. Συνήθως αναρωτιόμαστε αν υπάρχει ζωή μετά το θάνατο αλλά δεν είναι πιο χρήσιμο να ξέρουμε πόσο ζωντανοί είμαστε πριν από τον θάνατο; Είναι τραγικό να ξυπνήσεις μια μέρα, να μάθεις ότι θα πεθάνεις και τότε μόνο να καταλάβεις ότι η ζωή είναι όμορφη και την σπατάλησες γιατί ζούσες σε άλλους "κόσμους", κυνηγώντας άπιαστα όνειρα.

Κατανοώντας λοιπόν την παροδικότητά μας, γινόμαστε ζωντανοί κάνοντας το αποφασιστικό βήμα για να αδράξουμε την ζωή (carpe diem). Αυτό είναι το τέλος της σκέψης ότι η ζωή είναι μικρή και μίζερη. Εκεί η ζωή γίνεται μεγάλη και μεγαλειώδης ταυτόχρονα.

Αυτός ο σύμμαχος λοιπόν, καθώς και διάφορα περιστατικά στη ζωή, μου δίδαξαν τις έννοιες της αξιοπρέπειας και της (ε)αυτοθυσίας· μέχρι στιγμής τις υψηλότερες αρετές που μπόρεσα να ανακαλύψω, απαραίτητες για να μάθει κάποιος να ζει.
Στην πραγματικότητα δεν νομίζω να υπάρχει άλλος τρόπος να ζεις αν δεν είσαι ευαίσθητος στον πόνο των άλλων. Ένας φίλος το είχε ονομάσει "ορισμό των Ανθρώπων". Ενώ ένας άλλος "απόλυτη ελευθερία γιατί ένα έλλογο ον επιλέγει". Αυτό σου δίνει αξιοπρέπεια στη ζωή και μαζί φαντάζομαι και έναν αξιοπρεπή θάνατο. Έναν ευτυχισμένο θάνατο γιατί η ψυχή σου ελεύθερη, λικνίζεται παιχνιδιάρικα πάνω σε μια κούνια.

Δεν χρειάζονται τα μεγαλόπνοα σχέδια σε βάθος χρόνου. Δεν ξέρουμε αν θα έχουμε το χρόνο να τα ολοκληρώσουμε ενώ παράλληλα θα χάνουμε όλη την ουσία της ζωής αποβλέποντας σε ένα αβέβαιο και μακρινό μέλλον. Στα μικρά, καθημερινά, πράγματα φτιαγμένα με μεράκι και αγάπη, χωρίς ιδιοτέλειες και ανταμοιβές κρύβεται όλο το νόημα του να ζεις...

Το έναυσμα για όλα τα παραπάνω έδωσε μία καταπληκτική ταινία που συστήνω ανεπιφύλακτα. Σίγουρα δεν είναι μια γρήγορη ταινία δράσης από αυτές που έχουμε συνηθίσει να μας κόβουν την ανάσα, αλλά μια ταινία με καρδιά και ψυχή...

ΥΓ.1 Μερικά από τα αποφθέγματα της ταινίας που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας είναι τα παρακάτω:
- (ανέκδοτο σε δημόσια υπηρεσία)
"Δεν έχεις πάρει ποτέ μια μέρα άδεια, έτσι δεν είναι;" "Σωστά." "Γιατί; Είσαι μήπως αναντικατάστατος;" "Όχι. Δεν θέλω να καταλάβουν ότι μπορούν να κάνουν και χωρίς εμένα..."

- "Δεν έχω την πολυτέλεια να μισώ ανθρώπους. Δεν έχω αρκετό χρόνο."

ΥΓ.2 Κλικ στην εικόνα για πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με τον πίνακα του H. Steenwyck, Vanitas (1640) στα αγγλικά.

ΥΓ.3 Ένα ποίημα εδώ.

Λίγο πολύ, τρελούτσικοι...

2011-04-15T17:37:00.001+02:00

Αγαπητέ αναγνώστη, δεν ξέρω αν έχει υποπέσει στην αντίληψη σου ότι είμαστε όλοι εν δυνάμει τρελοί. Μια λεπτή γραμμή μας χωρίζει από την τρέλα. Όποιος έχει μάθει να ατενίζει τον εαυτό του καλά θα διαπιστώνει συχνά - πυκνά πόσες 'τρέλες' κάνει.

Οι κοινωνία που ζούμε απαιτεί να "ρυθμιζόμαστε" σύμφωνα με αυτή αν θέλουμε να αποτελούμε μέρος της. Σκεφτείτε: κανόνες συμπεριφοράς, συμμόρφωση, συναίνεση, συγκατάθεση, αποδοχή. Όμως οι απαιτήσεις της είναι τις περισσότερες φορές παράλογες! Η κοινωνία είναι στην ουσία οι σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους. Και όμως κυβερνιέται (!) και μάλιστα από ανθρώπους που αναζητούν την δύναμη, αντί την ευδαιμονία όλων. Οι ρυθμοί της είναι εντελώς αντίθετοι με αυτούς της φύσης, της οποίας μέρος είμαστε και εμείς. Τα πρότυπα που μας προβάλει (μίσος, φθόνος, δεισιδαιμονία, φιλοδοξία, λατρεία της δύναμης, της επιτυχίας, της ταχύτητας, του ύψους, της ασφάλειας, και επιστήμης) μαζί με τους φόβους και τις επιθυμίες που αυτά προκαλούν, κατακερματίζουν τον σύγχρονο άνθρωπο. Μιλάμε για ένα κομμάτιασμα του ανθρώπου που τον αρρωσταίνει.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, δηλαδή η σύγχυση και οι αντιφάσεις που προκαλεί η κοινωνία, έχουμε και τις διάφορες μορφές φυγής από αυτό το σοβαρό πρόβλημα. Όλες αυτές οι μορφές διαφυγής (ασκητισμός, θρησκεία, επανάσταση, ρομαντικά μυθιστορήματα, ναρκωτικά, διασκεδάσεις, ρατσισμός, γήπεδα, δόγματα ακόμα και το ιστολογείν) δεν είναι παρά προβολές του νου. Ενός νου που θέλει να ξεφύγει από τον εαυτό του, από τον πραγματικό κύριο του. Ο νους είναι πονηρός και θέλει να έχει τον έλεγχο, να είναι αυτός ο κύριος.

Η ψυχολογία - ψυχανάλυση βοηθά το απροσάρμοστο άτομο να επιστρέψει στην κοινωνία. Είναι όμως η κοινωνία υγιής; Χωρίς να εξετάσει κανείς την υγεία της κοινωνίας ποιο το όφελος να βοηθάει τους άρρωστους να συμμορφωθούν με την κοινωνία; Ποιο το όφελος να τους "ξανα-ρυθμίσει" για να μπορέσουν να ενταχθούν και πάλι σε ένα σύνολο που θα τους ξανα-καταστρέψει;

Θα πει κάποιος: "Μα είναι το καθήκον του γιατρού να θεραπεύει. Η μεταρρύθμιση της κοινωνίας ανήκει σε άλλους, τους κοινωνιολόγους ή τους πολιτικούς για παράδειγμα."

Αυτή είναι η διάσπαση της επιστήμης. Να κάνει ο καθένας τη δουλειά του, χωρίς ερωτήσεις, χωρίς να είναι ικανός να δει το σύνολο της ζωής. Να ακόμα ένας τρόπος να διασπάται η ζωή και να κατακερματίζεται ο άνθρωπος. Αυτό μας αρρωσταίνει.

Ακόμα και όταν τα βλέπουμε όλα αυτά με το νου μας, επιζητάμε να απελευθερωθούμε από κάτι συγκεκριμένο. Και άλλη διάσπαση. Έτσι πέφτουμε ξανά στην παγίδα. Η προσπάθεια μόνη της γεννά τη μέθοδο που στην ουσία είναι μια καινούργια προβολή του νου μας. Άλλο η εξέταση της δυνατότητας μιας πλήρους ελευθερίας και άλλο η αναζήτηση μιας μεθόδου που θα μας ελευθερώσει από κάτι. Η μέθοδος αργά ή γρήγορα θα βρεθεί αλλά τότε κάθε εξέταση της δυνατότητας μιας πλήρους ελευθερίας σταματά.

Σαν άτομο τότε τι μπορεί να κάνει κανείς; Εκτός από μια γενική ενατένιση της ζωής θα πρέπει να προσπαθεί με όλες του τις δυνάμεις να αποσπασθεί από την κοινωνία. Και όχι σε βάθος χρόνου. Αυτό είναι μια ακόμα υπεκφυγή. Πρέπει να ατενίζει τα γεγονότα στο τώρα, χωρίς να το χρωματίζει με κρίσεις και γνώμες. Όταν 'χρωματίζουμε' προβάλλουμε τον εαυτό μας στα πράγματα και στην ουσία δεν παρατηρούμε. Ενεργούμε πάνω στα πράγματα αντί να αφήνουμε τα πράγματα να ενεργήσουν στο νου μας, για να δούμε την αλήθεια τους.

Αφορμή για την ανάρτηση υπήρξε η παρακάτω βραβευμένη ταινία μικρού μήκους (όχι τόσο άσχετη όσο ίσως φανεί με την πρώτη προβολή), ενώ μεγάλη βοήθεια έδωσε ένα μικρό κείμενο του Κρισναμούρτι.

Δείτε αν θέλετε και αυτό το ποίημα εδώ.

Inside (Μέσα) from Iptamenos Ollandos on Vimeo.

Νέο ιστολόγιο

2011-04-14T12:19:00.000+02:00

Ένα νέο, πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο υπέπεσε στην αντίληψη μου και θα ήθελα να το μοιραστώ μαζί σας.

Είναι ο ραδιολόγος (από μια ομάδα Δημοσιογράφων) που πέρα από τα πολύ ενδιαφέροντα άρθρα του, έχει και ραδιο'Φονικές' εκπομπές καθημερινά 5μμ.-9μμ. Μια φωνή που έλειπε (ή καλύτερα μας έλειψε - σε έδωσα δεν άντεξα!) από το ίντερνετ. Για τις εκπομπές κάντε κλικ στην εικόνα. Προσοχή: μόνο για 'ευαίσθητα' αυτιά. Ενημέρωση - ανάσα, για την καθημερινή επ-ανάσταση.

Παλαιότερες εκπομπές μπορείτε να ακούσετε εδώ. (τσουλήστε και το ποντίκι λίγο προς τα κάτω ντε!)

Δεν υπάρχει κίνηση χωρίς ρυθμό.

2011-04-11T17:59:00.002+02:00

Το ερώτημα είναι πότε θα τον βρω εγώ;;;

Κρετινισμός

2011-04-07T17:12:00.001+02:00

"Προτού ξεκινήσω να μιλώ,

έχω να πω κάτι πολύ σημαντικό".

-Groucho Marx

Αγαπητέ αναγνώστη,

κάνοντας μια σύντομη αναδρομή στη ζωή μας μπορούμε να δούμε πόσους "-ισμούς" λατρέψαμε.

Θρησκεία:

"Δεν με ενδιαφέρει να ανήκω σε μια οργάνωση

που δέχεται σαν μέλη ανθρώπους σαν εμένα."

-Groucho Marx

Χριστιανισμός, μωαμεθανισμός, ιουδαϊσμός, ινδουισμός, βουδισμός ή ακόμα και αθεϊσμός. Μερικοί μάλιστα παίξανε σε περισσότερα από ένα ταμπλό ενώ άλλοι γίνανε και μπαλάκια του πινγκ- πονγκ από το πολύ μπρος πίσω.

Φιλοσοφία:

"Αυτές είναι οι αρχές μου.

Αν δεν σου αρέσουν έχω και άλλες."

-Groucho Marx

Υπαρξισμός, σκεπτικισμός, πυρρωνισμός, μηδενισμός, εμπειρισμός, ορθολογισμός, στωικισμός, επικουρισμός, σχολαστικισμός, ουμανισμός και πολλά άλλα ρεύματα (κλείστε και καμιά πόρτα, μπάζει).

Πολιτική:

"Όλοι οι άνθρωποι έχουν γεννηθεί ίδιοι - εκτός από

τους Ρεπουμπλικάνους και τους Δημοκρατικούς."

"Πολιτική είναι η τέχνη του να ψάχνεις για προβλήματα,

να τα βρίσκεις παντού, να κάνεις λάθος διάγνωση

και να εφαρμόζεις λάθος θεραπείες"

-Groucho Marx

Σοσιαλισμός, φιλελευθερισμός, κομμουνισμός, μαρξισμός, αναρχισμός, καπιταλισμός, φασισμός, εθνικοσοσιαλισμός, κοινωνική οικολογία και δεν θα αναφέρω τα παρακλάδια τους γιατί ...χαθήκαμε.

Μερικές σκέψεις:

"Και ένα παιδί πέντε χρονών μπορεί να το καταλάβει.

Στείλε να φέρουν ένα πεντάχρονο."

-Groucho Marx

Είναι άποψη μου ότι σε όλους τους παραπάνω κλάδους έχουμε να κάνουμε με ιδέες κάποιων λαμπρών ανθρώπων τις οποίες κάποιοι έκαναν ιδεολογίες με αποτέλεσμα να αποκτήσουν οπαδούς. Μπόρεσαν δηλαδή αυτοί που ακολούθησαν να κάνουν τους άβουλους ανθρώπους πρόβατα και να τα κλείσουν σε ένα μαντρί. Ο άβουλος δεν έχει προσωπική άποψη. Δανείζεται μια άποψη και την υπερασπίζεται μέχρι... τελικής πτώσης. Αν πέσει μαχόμενος τότε απλά αλλάζει αρχές. Είναι δε χαρακτηριστικό το γεγονός του ότι όταν μιλάς με κάποιον αυτός αυτόματα προσπαθεί να σε κατατάξει και σε ένα κοπάδι. Τόσο διαμορφωμένος είναι ο εγκέφαλος μας.

Εν ολίγοις θα μπορούσαμε να πούμε ότι μια ιδεολογία ανησυχεί για το αύριο και προτείνει λύσεις. Όμως όπως έλεγε και ο Λ. Μπουσκάλια: "Η ανησυχία δεν κλέβει ποτέ το αύριο από την θλίψη του. Το μόνο που κάνει είναι να απομυζεί το σήμερα από τη χαρά του..."

Ιδού το πρόβλημα μας που και ένα πεντάχρονο παιδί ακόμα μπορεί να καταλάβει.

Κρετιν-ισμός from Iptamenos Ollandos on Vimeo.

Τελικά δεν είναι ότι ο κρετινισμός είναι ο μοναδικός "-ισμός" που δεν ακολουθήσαμε (όπως λέει και το απόσπασμα της πολύ ενδιαφέρουσας ταινίας - προσεχώς στο ιστολόγιο με τις ταινίες), αλλά μάλλον είναι ο μοναδικός "-ισμός" που ακολούθησε το σύνολο της ανθρωπότητας στη σύντομη ιστορία της. Αναρωτήσου γιατί δεν μπορείς να δεις όποια καλή ιδέα έχει να σου προσφέρει ο κάθε "-ισμός" και θέλεις να ακολουθήσεις ως μοναδική αλήθεια το σύνολο του - το οποίο σου υπενθυμίζω φτιάχτηκε μετέπειτα από τους διάφορους παραφραστές του - φράζοντας μάτια και αυτιά σε κάθε άλλο "-ισμό".

ΥΓ. Όπως σχεδόν πάντα ένα ενδιαφέρον ποίημα εδώ.

Guy de Maupassant - Le Horla (απόσπασμα)

2011-04-04T17:26:00.001+02:00

12 Μαΐου.

Έχω λίγο πυρετό εδώ και κάποιες μέρες· υποφέρω ή καλύτερα αισθάνομαι λυπημένος.

Από που έρχονται αυτές οι μυστήριες επιδράσεις που αλλάζουν αποθαρρύνοντας την ευτυχία και την αυτοπεποίθηση μας σε θλίψη; Θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο αέρας, ο αόρατος αέρας είναι γεμάτος από άγνωστες Δυνάμεις, στων οποίων την μυστήρια παρουσία υποτασσόμαστε. Ξυπνάω γεμάτος ευθυμία, με διάθεση μέσα απ' την καρδιά μου να τραγουδήσω. -Γιατί;- Κατεβαίνω προς την όχθη του ποταμού· και ξαφνικά, μετά από μια μικρή βόλτα, επιστρέφω λυπημένος, σαν κάποια συμφορά να με περίμενε στο σπίτι. -Γιατί;- Είναι ένα κρύο αεράκι που, αγγίζοντας το δέρμα μου, έχει κλονίσει τα νεύρα μου και συσκοτίσει την ψυχή μου; Είναι το σχήμα των συννεφών, ή το χρώμα του ουρανού, το χρώμα των γύρω πραγμάτων, τόσο ευμετάβλητο, που, περνώντας μπρος από τα μάτια μου, προβληματίζει την σκέψη μου; Ποιος ξέρει; Όλα αυτά που μας περιτριγυρίζουν, όλα αυτά που βλέπουμε χωρίς να κοιτάμε, όλα αυτά που μας αγγίζουν χωρίς να το ξέρουμε, όλα αυτά που αγγίζουμε χωρίς να τα ψηλαφίζουμε, όλα αυτά που συναντούμε χωρίς να τα ξεχωρίζουμε, έχουν πάνω μας, πάνω στα όργανα μας και, μέσω αυτών, πάνω στις ιδέες μας, πάνω στην ίδια την καρδιά μας, γρήγορες, αιφνίδιες και ανεξήγητες επιδράσεις;

Πόσο δύσκολο να κατανοηθεί είναι αυτό το μυστήριο του Αοράτου! Δεν μπορούμε να το εξερευνήσουμε με τις αξιολύπητες αισθήσεις μας· με τα μάτια μας που δεν ξέρουν να αντιληφθούν ούτε το πολύ μικρό, ούτε το πολύ μεγάλο, ούτε το πολύ μακρινό, ούτε τους κατοίκους ενός αστεριού, ούτε τους κατοίκους μιας σταγόνας νερού... με τα αυτιά μας που μας πλανεύουν, διότι μας αναμεταδίδουν τις δονήσεις του αέρα σε ηχηρές νότες. Είναι οι νεράιδες που κάνουν το θαύμα της αλλαγής σε ήχο αυτής της κίνησης και με αυτή τη μεταμόρφωση δίνουν γέννηση στη μουσική που αποδίδει μελωδικά την βουβή ταραχή της φύσης... με τη γεύση μας, η οποία μόλις και μετά βίας μπορεί να διακρίνει την ηλικία ενός κρασιού!

Αχ, αν είχαμε άλλα όργανα που θα εκπλήρωναν προς όφελος μας άλλα θαύματα, πόσα άλλα πράγματα θα μπορούσαμε να ανακαλύψουμε γύρω μας!

Μετάφραση: Ιπτάμενος Ολλανδός

Περί πολέμου και αισθήματος δικαίου.

2011-03-31T16:12:00.000+02:00

"Ποτέ δεν λέγονται τόσο ψέματα όσο

μετά από κυνήγι,

πριν από εκλογές

ή κατά την διάρκεια ενός πολέμου"

-Μπίσμαρκ

"Όπως ο συρμός (μόδα) δημιουργεί την επιδοκιμασία

έτσι φτιάχνει και την διακαιοσύνη."

- Μ. Πασκάλ

"Είμαι πολίτης του κόσμου"

- Σωκράτης

Τι είναι δίκαιο αγαπητέ αναγνώστη; Η ερώτηση είναι δύσκολο να απαντηθεί. Είναι σαν να ρωτάμε: τι είναι αλήθεια;

Οι περισσότεροι από εμάς έχουν συνδέσει το δίκαιο με τους νόμους. Οι νόμοι όμως, όταν μπορέσουμε να αποκτήσουμε μια πανοραμική ματιά, βλέπουμε ξεκάθαρα ότι εξαρτώνται από τον χρόνο (εποχή) αλλά και από τον χώρο (τόπο). Έτσι αυτό που είναι νόμιμο στην Κίνα για παράδειγμα δεν είναι εδώ, ενώ αυτό που ήταν νόμιμο την εποχή του Χαμουραμπί δεν είναι τώρα.

Θα πρέπει λοιπόν να ψάξουμε ένα γενικό κριτήριο με το οποίο θα μπορέσουμε να διαλέξουμε αν αυτό που ισχύει σαν "δίκαιο" είναι πραγματικά δίκαιο. Είναι υποχρέωση του κάθε ανθρώπου να ψάξει μόνος του, μέσα του, και να μην αποδέχεται αναντίρρητα ότι "ισχύει" σαν δίκαιο.

Ο Καντ αντιμετωπίζοντας αυτή την πρόκληση δίνει τον παρακάτω ορισμό: "Το δίκαιο είναι το σύνολο των προϋποθέσεων υπό τις οποίες η θέληση του ενός με την θέληση του άλλου, σύμφωνα με τον γενικό νόμο της ελευθερίας, να μπορούν να ενωθούν."

Εδώ να ανοίξω μια σύντομη παρένθεση και να πω πως εννοεί ο Καντ το γενικό νόμο της ελευθερίας. Ο άνθρωπος είναι ελεύθερος μόνο στον κόσμο που βρίσκεται πάνω από τις αισθήσεις. Εκεί δεν ισχύει ο νόμος αίτιου - αιτιατού. Εκεί ισχύει μόνο ο ηθικός μας νόμος (το τονίζω γιατί συγχέεται με την ηθικότητα που μας διδάσκουν και που δεν πηγάζει από μέσα μας). Αυτός λοιπόν ο ηθικός νόμος μπορεί να μας πιέζει - για όποιον έχει αυτιά να ακούσει την φωνή της συνείδησης του δηλαδή μπορεί να έχει συνείδηση του εαυτού του σαν τέτοιο - να τον ακολουθήσουμε, αλλά έχουμε την ελευθερία να μην το κάνουμε.

Για να σας γλιτώσω από πολύ διάβασμα θα τρέξω λίγο τα συμπεράσματα του Καντ. Βρίσκει πρώτα το δίκαιο του κράτους και κάνει τον διαχωρισμό των εξουσιών με τον τρόπο που είχε ήδη υποδείξει ο Μοντεσκιέ. Βρίσκει στη συνέχεια ότι είναι κατώτερο από το δίκαιο του λαού αφού είναι υποχρεωτικό να πηγάζει από αυτό. Αφού δίνει ορισμό και για το δίκαιο του λαού ανακαλύπτει ότι από αυτό πηγάζει το δικαίωμα για πόλεμο.

Στις "Σκέψεις" του ο Πασκάλ χαρακτηριστικά αναφέρει:

- "Γιατί με σκοτώνετε;"
- "Μα δεν μένετε στην άλλη πλευρά της θάλασσας; Φίλε μου, αν μένατε σε τούτη την πλευρά θα ήμουν δολοφόνος, και θα ήταν άδικο να σε σκότωνα μ' ένα τέτοιο τρόπο. Αλλά μια και μένετε στην άλλη πλευρά είμαι ένας γενναίος, και τούτο είναι δίκαιο."

Όπως ειρωνικά μας δείχνει ο Πασκάλ, η λογική υποστηρίζει ότι απαιτείται μια ειρηνική κοινωνία, όχι σαν μια ιδέα φιλανθρωπίας αλλά σαν δικαίωμα. Η ίδια η ηθική μας, μας προβάλλει βέτο λέγοντας μας: δεν πρέπει να υπάρχει πόλεμος. Γιατί απλούστατα δεν είναι αυτός ο τρόπος για να βρει κάποιος το δίκιο του. Έτσι το μόνο που θα καταφέρει είναι να βάλει απλά την δύναμη στη θέση του δικαίου.

Δεν έχει σημασία αν η αιώνια ειρήνη είναι λογική ή ένας παραλογισμός, αλλά θα πρέπει να δρούμε έτσι ώστε ασταμάτητα να οδηγούμαστε προς αυτή την κατεύθυνση· "τελικά η διαρκής και γενική ειρήνη είναι ο μοναδικός σκοπός οποιουδήποτε θέλει να μάθει το δίκαιο." Έτσι φτάνουμε στο τρίτο δίκαιο που υψώνεται πάνω απ' όλα τα άλλα, το δίκαιο του πολίτη του κόσμου. Αυτό είναι το ασφαλές κριτήριο στο οποίο κατέληξε ο Καντ αλλά και ο δικός μας Σωκράτης.

Για όποιον θέλει να ανατρέξει στην βιβλιογραφία, ο Καντ είχε την ιδέα της ένωσης των λαών και της αιώνιας ειρήνης τόσο βαθειά ριζωμένα στην καρδιά του που τις αναλύει διεξοδικά στο βιβλίο του "Για την αιώνια ειρήνη."

Νομίζω ότι είναι σαφέστατο πλέον ότι ο πόλεμος είναι ενάντια στο αίσθημα δικαίου αλλά και της λογικής. Μια ερώτηση μόνο: Αυτό που κάνουμε εμείς με τα 6,5 εκ. ευρώ μηνιαίως (το κόστος συμμετοχής μας στον καινούργιο πόλεμο) πόσο ενάντια στη λογική είναι; Από κάτι τέτοια παραδείγματα καταλαβαίνω και εγώ ο αργόστροφος ότι πρέπει τελικά να υπάρχει και ποσότητα και ποιότητα στην βλακεία...

Chandogya Upanishad 7.16-25

2011-03-05T15:49:00.000+01:00

Όταν ένας άνθρωπος λέει λόγια αλήθειας, λέει λόγια μεγαλείου:

μάθε τη φύση της αλήθειας.

Όταν ένας άνθρωπος ξέρει, μπορεί να πει αλήθεια. Αυτός που δεν ξέρει δεν μπορεί να πει αλήθεια:

μάθε τη φύση της γνώσης.

Όταν ένας άνθρωπος σκέφτεται τότε μπορεί να μάθει. Αυτός που δεν σκέφτεται δεν ξέρει:

μάθε τη φύση της σκέψης.

Όταν ένας άνθρωπος έχει πίστη τότε σκέφτεται. Όποιος δεν έχει πίστη δεν σκέφτεται:

μάθε τη φύση της πίστης.

Εκεί που υπάρχει πρόοδος κάποιος βλέπει και έχει πίστη. Εκεί που δεν υπάρχει πρόοδος, δεν υπάρχει πίστη:

μάθε τη φύση της προόδου.

Εκεί που υπάρχει δημιουργία, υπάρχει πρόοδος. Εκεί που δεν υπάρχει δημιουργία δεν υπάρχει πρόοδος:

μάθε τη φύση της δημιουργίας.

Εκεί που υπάρχει χαρά υπάρχει δημιουργία. Εκεί που δεν υπάρχει χαρά δεν υπάρχει δημιουργία:

μάθε τη φύση της χαράς.

Εκεί που υπάρχει το Άπειρο εκεί υπάρχει χαρά. Δεν υπάρχει χαρά στο πεπερασμένο. Μόνο στο Άπειρο υπάρχει χαρά:

μάθε τη φύση του Απείρου.

Εκεί που τίποτα άλλο δεν έχει ιδωθεί, ή ακουστεί ή μαθευτεί, υπάρχει το Άπειρο. Εκεί όπου κάτι άλλο έχει ιδωθεί, ή ακουστεί, ή μαθευτεί, υπάρχει το πεπερασμένο. Το Άπειρο είναι αθάνατο· αλλά το πεπερασμένο είναι θνητό.

"Που στηρίζεται το Άπειρο;" Πάνω στο μεγαλείο του, ή ούτε πάνω στο ίδιο του το μεγαλείο.

Σε αυτό τον κόσμο αποκαλούν μεγαλείο την ιδιοκτησία βοοειδών και αλόγων, ελεφάντων και χρυσού, υπηρετών και γυναικών, γης και σπιτιών. Αλλά εγώ δεν τα αποκαλώ αυτά μεγαλείο, γιατί το ένα πράγμα εξαρτάται από το άλλο.

Αλλά,
το Άπειρο είναι πάνω και κάτω, Βόρεια και Νότια και Ανατολικά και Δυτικά.
Το Άπειρο είναι όλο το σύμπαν.

Εγώ είμαι πάνω και κάτω, Βόρεια και Νότια και Ανατολικά και Δυτικά.
Εγώ είμαι όλο το σύμπαν.

Το Άτμαν** είναι πάνω και κάτω, Βόρεια και Νότια και Ανατολικά και Δυτικά.
Το Άτμαν είναι όλο το σύμπαν.

Αυτός που το βλέπει, το ξέρει και το καταλαβαίνει, αυτός που βρίσκει στο Άτμαν, το Πνεύμα, την αγάπη του και την ευτυχία του και την ενότητα του και την χαρά του, γίνεται Κύριος του εαυτού του. Η ελευθερία του πλέον είναι άπειρη.

Αλλά αυτοί που δε το βλέπουν αυτό, γίνονται οι υπηρέτες άλλων κυρίων και στους κόσμους που περνούν δεν επιτυγχάνουν την απελευθέρωση τους.

Chandogya Upanishad* 7.16-25

* Chandogya Upanishad: Η παλαιότερη από τις Ουπανισάδες. Οι ουπανισάδες είναι αρχαία Ινδικά φιλοσοφικά κείμενα. Είμαι της άποψης ότι είναι απίστευτης νοημοσύνης -αν και δεν είμαι σίγουρος ότι αυτή είναι η κατάλληλη λέξη.

** Άτμαν:

- Εν συντομία για εμάς τους Δυτικούς: η ψυχή. ο εαυτός, η ουσία μας.

- Μεταφορικά: ότι είναι η σταγόνα στη θάλασσα. Είναι μέρος του νερού, αλλά και νερό.

- Φιλοσοφικά: Πανενθεϊσμός (διαφορά με τον πανθεϊσμό)

Όπως σχεδόν πάντα τελευταία, δείτε αν θέλετε ένα ποίημα εδώ (ευχαριστώ, ξέρεις εσύ) και μία ταινία εδώ.

Ο κόσμος κοιτάζει τον κόσμο

2011-02-10T14:47:00.001+01:00

Σαν αποτέλεσμα μιας σειράς διανοητικών περιπετειών που δεν αξίζει τον κόπο να θυμάται κανείς, ο κύριος Παλομάρ αποφάσισε ότι η βασική του ασχολία από δω και πέρα θα είναι να κοιτάζει τα πράγματα απ' έξω. Λίγο μύωπας, αφηρημένος και εσωστρεφής, ο Παλομάρ δε μοιάζει -από ταμπεραμέντο- μ' εκείνο τον ανθρώπινο χαρακτήρα που συνήθως ορίζουμε σαν παρατηρητή. Κι όμως συχνά ορισμένα πράγματα -ένας πέτρινος τοίχος, ένα κοχύλι, ένα φύλλο, μια τσαγιέρα- εμφανίζονται μπροστά του σαν να αποζητούν την αδιάλειπτη προσοχή του: κάθεται και αρχίζει να τα παρατηρεί -σχεδόν χωρίς να το συνειδητοποιηθεί ούτε ο ίδιος- και το βλέμμα του διατρέχει όλες τις λεπτομέρειες, και δεν καταφέρνει να ξεφύγει από αυτές. Τώρα ο κύριος Παλομάρ αποφάσισε πως θα διπλασιάσει την προσοχή του: πρώτον, δεν θ' αφήνει να του ξεφεύγουν οι φωνές που βγάζουν τα πράγματα και φτάνουν ως αυτόν· δεύτερον, θα δώσει στη λειτουργία της παρατήρησης τη σπουδαιότητα που της αξίζει.

Σ' αυτό το σημείο επέρχεται η πρώτη κρίση: σίγουρος ότι από εδώ και στο εξής ο κόσμος θα του αποκαλύπτει έναν ατέλειωτο πλούτο πραγμάτων άξιων να δει κανείς, ο κύριος Παλομάρ δοκιμάζει να παρατηρήσει οτιδήποτε πέφτει στην αντίληψη του: δε νοιώθει όμως καμιά ευχαρίστηση και σταματά. Ακολουθεί μια δεύτερη φάση, στην οποία ο ίδιος πείθει τον εαυτό του ότι τα πράγματα που αξίζει να παρατηρεί κανείς είναι μονάχα μερικά και όχι άλλα, και ότι πρέπει να ψάξει να τα εντοπίσει· για να επιχειρήσει όμως κάτι τέτοιο, πρέπει κάθε φορά ν' αντιμετωπίζει προβλήματα επιλογών, αποκλεισμών, ιεραρχιών προτίμησης· γρήγορα συνειδητοποιεί ότι έτσι καταστρέφει το καθετί, όπως του συμβαίνει πάντα όταν βάζει στη μέση το εγώ του και μαζί όλα τα άλλα προβλήματα που έχει με το εγώ του.

Πώς, λοιπόν, μπορεί κανείς να κοιτάζει τα πράγματα αφήνοντας στην άκρη το εγώ του; Ποιανού είναι τα μάτια που κοιτάζουν; Συνήθως σκεφτόμαστε ότι το εγώ είναι κάποιος που στέκεται μπροστά στα μάτια μας, όπως στο περβάζι ενός παραθύρου, και βλέπει τον κόσμο που απλώνεται σε όλου του το εύρος εκεί, μπροστά του. Άρα υπάρχει κάποιο παράθυρο που βλέπει τον κόσμο. Εντάξει: από εκεί είναι ο κόσμος· και από εδώ; Πάντα ο κόσμος· τι άλλο θέλετε να υπάρχει; Με μια μικρή προσπάθεια αυτοσυγκέντρωσης ο Παλομάρ καταφέρνει να μετακινήσει τον κόσμο από εκεί μπροστά, και να τον φέρει στο περβάζι. Τότε όμως τι μένει έξω από το παράθυρο; Πάλι ο κόσμος, που για την περίπτωση διχάζεται στον κόσμο που κοιτάζει και στον κόσμο που τον κοιτάζουν. Κι αυτός, ο επιλεγόμενος και "εγώ", δηλαδή ο κύριος Παλομάρ; Μήπως δεν είναι και αυτός ένα κομμάτι του κόσμου; Ίσως, λοιπόν -αφού ο κόσμος υπάρχει και στις δύο πλευρές του παραθύρου- το εγώ να μην είναι τίποτα άλλο παρά το παράθυρο από το οποίο ο κόσμος κοιτάζει τον κόσμο. Για να κοιτάζει τον εαυτό του, ο κόσμος έχει ανάγκη από τα μάτια (και τα γυαλιά) του κυρίου Παλομάρ.

Άρα, από εδώ και μπρος ο Παλομάρ θα κοιτάζει τα πράγματα απ' έξω και όχι από μέσα· αυτό όμως δεν αρκεί: θα τα κοιτάζει με ένα βλέμμα που έρχεται απ' έξω και όχι από μέσα του. Προσπαθεί να κάνει αμέσως το πείραμα: τώρα δεν είναι αυτός που κοιτάζει αλλά ο έξω κόσμος που κοιτάζει έξω. Αφού κανονίστηκε και αυτό, τώρα στρέφει το βλέμμα του ψάχνοντας μια γενική μεταμόρφωση. Τίποτα όμως. Τον περικυκλώνει η συνηθισμένη άχρωμη καθημερινότητα. Πρέπει να ξαναμελετήσει την κατάσταση από την αρχή. Το ότι το έξω κοιτάζει έξω, δεν αρκεί: είναι από το υπό παρατήρηση αντικείμενο που πρέπει να ξεκινήσει η τροχιά που θα το συνδέσει με το αντικείμενο που κοιτάζει.

Από την βουβή έκταση των πραγμάτων πρέπει να υπάρξει μια ένδειξη, ένα κάλεσμα, ένα νεύμα: ένα αντικείμενο αποσπάται από τα άλλα με την πρόθεση να σημάνει κάτι... τι να σημάνει; Μάλλον τον εαυτό του: ένα πράγμα θέλει να το κοιτάζουν τα άλλα πράγματα μονάχα όταν είναι πεπεισμένο ότι σημαίνει τον εαυτό του και τίποτα άλλο, ανάμεσα σε πράγματα που σημαίνουν τον εαυτό τους και τίποτα άλλο.

Οι ευκαιρίες αυτού του είδους δεν είναι βέβαια συχνές, αλλά αργά ή γρήγορα θα πρέπει να εμφανιστούν: αρκεί να περιμένει κανείς τις ευτυχείς συγκυρίες, όταν ο κόσμος θέλει να κοιτάζει και να τον κοιτάζουν την ίδια στιγμή, ενώ ταυτόχρονα ο κύριος Παλομάρ θα τύχει να περνά κάπου εκεί ανάμεσα. Με άλλα λόγια, ο κύριος Παλομάρ δεν πρέπει καν να περιμένει, γιατί αυτά τα πράγματα συμβαίνουν μονάχα όταν δεν τα περιμένει κανείς.

Ένα κεφάλαιο (Διαλογισμοί 3.3.1) από το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Ίταλο Καλβίνο με τον τίτλο Παλομάρ.

ΥΓ. Δέστε αν θέλετε ένα ποίημα εδώ και μια ταινία εδώ.

Η θάλασσα που σκέφτεται.

2011-01-25T05:53:00.015+01:00

"Ο άνθρωπος δεν γνωρίζει την κακία του γιου του·

δεν γνωρίζει τα πλούτη του καλαμποκιού του"

- Κομφούκιος (για την μεροληπτική ματιά)

Όλη η γνώση έρχεται από την εμπειρία. Ερχόμαστε στο κόσμο σαν άγραφος πίνακας και οι αισθήσεις μας είναι το μόνο που έχουμε για να εξερευνήσουμε αυτόν τον κόσμο. Τι είναι όμως η εμπειρία;

Γράφει ο Π. Ηλιόπουλος στο "Σχετικά με την Αντίληψη και τη Φύση του Χρόνου": "Η κίνηση είναι αυτή που δημιουργεί την αντίληψη". Βλέπουμε μια εικόνα και την αποθηκεύουμε στη μνήμη μας. Στη συνέχεια υπάρχει κίνηση στο οπτικό μας πεδίο. Τώρα ενθυμούμενοι τις δύο αυτές εικόνες μπορούμε να τις συγκρίνουμε. Κάπως έτσι ξεκινάει η σκέψη και κατά συνέπεια η αντίληψη. Είναι σύγκριση και οφείλεται στην ανάμνηση. Η εμπειρία όπως υποδεικνύει και η ρίζα της (πείρα) είναι ανάμνηση. Συνεπώς αν όλη η γνώση προέρχεται από την εμπειρία τότε όλα υπάρχουν εξαιτίας της μνήμης. Χωρίς την μνήμη δεν θα υπήρχε τίποτα. Γνώση = μνήμη.

"Γι' αυτόν που καταλαβαίνει ό,τι βλέπει

και δεν βλέπει μόνο ό,τι καταλαβαίνει"

- Αγνώστου

"...έτσι συνδέεται ο χρόνος και ο χώρος·

όταν κοιτάμε στο χώρο, κοιτάμε πίσω στο χρόνο."

-Αϊνστάιν

Η μνήμη λοιπόν γίνεται σκέψη, η σκέψη αντίληψη και η αντίληψη με την σειρά της εμπειρία δηλαδή γνώση. Μια αντίληψη όμως καθαρά προσωπική δηλαδή υποκειμενική. Είναι το γνωστό από την κβαντική συμπέρασμα ότι ο παρατηρητής επηρεάζει το παρατηρούμενο. Στην ουσία κάνει το παρελθόν παρόν (μέσω της ενθύμησης) για να μπορέσει να παρατηρήσει δηλαδή να συγκρίνει. Τι συμπέρασμα όμως μπορούμε να βγάλουμε τότε για την ακρίβεια μιας υποκειμενικής παρατήρησης; Με άλλα λόγια κατά πόσο αληθινή είναι η υποκειμενική μας αντίληψη; Πόσο η δεδομένη διαφορετικότητα μας επηρεάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και κατά συνέπεια κατανοούμε μια εμπειρία; Μήπως ζούμε σε ένα μεγάλο τσίρκο αυτοδημιούργητων ψευδαισθήσεων στις οποίες πιστεύουμε τόσο έντονα που δύσκολα πια μπορούμε να δούμε ότι είναι ψευδαισθήσεις;

Κάποιες ερωτήσεις όμως μπορούν να εγερθούν από την ίδια την πείρα μας. Για παράδειγμα, από μια οπτική ψευδαίσθηση. Πως αντιλαμβανόμαστε κάτι ως αληθινό; Πως είμαστε σίγουροι; Πως βλέπουμε κάτι χωρίς να το χρωματίζουμε με την σκέψη μας; Παρατηρήστε τον πίνακα (Rene Magritte - 1933 - La Condition Humaine - Η ανθρώπινη κατάσταση) και θα τα ξαναπούμε παρακάτω.

"Σκέφτομαι άρα υπάρχω"

- Καρτέσιος
(οπωσδήποτε κλικ στον Αρκά)

Ο Descartes ξεκίνησε με το να αμφιβάλλει για τα πάντα. Μετά σκέφτηκε ότι ένα πράγμα είναι σίγουρο: ότι είναι. Γράφει ο Νίτσε:

'Τι κάνει τελικά όλη η μοντέρνα φιλοσοφία; Από τον Descartes - και πράγματι περισσότερο από τους κατοπινούς του παρά από αυτόν τον ίδιο - όλοι οι φιλόσοφοι έχουν κάνει μια επίθεση στην αρχαία έννοια της ψυχής κάτω από τον μανδύα της κριτικής στην έννοια υποκείμενο-και-κατηγόρημα - αυτό θέλει να πει, μια επίθεση στην θεμελιώδη προϋπόθεση του Χριστιανικού δόγματος. Η μοντέρνα φιλοσοφία, σαν επιστημονικός σκεπτικισμός, είναι κρυφά ή φανερά, αντι-χριστιανική: αν και, για να μιλήσω σε πιο εκλεπτυσμένα αυτιά, καθόλου αντι-θρησκευτική. Αλλά στο παρελθόν κάποιος πίστευε στην "ψυχή" όπως κάποιος πίστευε στη γραμματική και το γραμματικό υποκείμενο: κάποιος έλεγε "Εγώ" είναι η προϋπόθεση, "σκέφτομαι" το κατηγόρημα και άρα "εξαρτώμενο από όρους" - η σκέψη είναι μια δραστηριότητα στην οποία το υποκείμενο πρέπει να το σκεφτούμε σαν την αιτία. Τότε ο Καντ προσπάθησε με αξιοθαύμαστη τέχνη και πείσμα να εμβαθύνει στο αν μπορεί κάποιος να ξεφύγει από αυτό το δίχτυ. Μήπως το ανάποδο είναι ίσως αλήθεια: σκέφτομαι η "προϋπόθεση" και το Εγώ "εξαρτώμενο από όρους". Το Εγώ λοιπόν ως μία σύνθεση που παράγεται από την σκέψη. Ο Καντ ήθελε κυρίως να αποδείξει ότι ξεκινώντας από το υποκείμενο, το υποκείμενο δεν μπορεί να αποδειχτεί - ούτε όμως και το αντικείμενο: Η πιθανότητα μιας φαινομενικής ύπαρξης του υποκειμένου, δηλαδή της "ψυχής", ίσως δεν ήταν πάντα μακρυά από αυτόν, ιδέα η οποία, όπως και η φιλοσοφία της Vedanta, είχε ασκήσει τρομερή επίδραση στο κόσμο παλαιότερα'.

"Είχα σκεφτεί τον εαυτό μου όρθιο" είπε·

"Αυτός ήταν και ο μόνος τρόπος για να σηκωθώ"

- Κ. Καστανέντα

Υπάρχω λοιπόν, ως αποτέλεσμα της μνήμης. Άρα υπάρχω αν το σκέφτομαι. Η ερώτηση τι είμαι πάντα απαντιέται ως τι νομίζω (σκέφτομαι) ότι είμαι, δηλαδή πάντα στο παρελθόν. Δεν μπορείς να πεις τι είσαι, μπορείς μόνο να πεις τι σκέφτεσαι ότι είσαι. Γιατί η σκέψη αντλείται από την μνήμη. Αυτή δίνει υπόσταση στο είναι που σκέφτομαι. Δημιουργώ κάθε φορά που σκέφτομαι ένα είναι που είναι ήδη ξεπερασμένο.

Η θάλασσα που σκέφτεται.

Κάποτε ήταν μια θάλασσα. Η θάλασσα ζούσε σε μια τέλεια και φυσική κατάσταση υγρασίας και κυμάτων. Ένα πρωί, έτσι ξαφνικά, της ήρθε να σκεφτεί ότι είναι ένα δέντρο. Αυτή η ιδέα έμεινε για πάντα. Η θάλασσα δεν ήταν πια ευτυχισμένη.

Είναι καλοκαίρι, διακοπές. Όπως κάθε χρόνο πήγα στη θάλασσα να κολυμπήσω. Όταν βούτηξα το κεφάλι μου μέσα με ρώτησε η θάλασσα: "Καλέ μου φίλε, με ξέρεις τόσο καιρό. Είμαι ένα μεγάλο δέντρο. Αλλά κάτι δεν πάει καλά. Τι πρέπει να κάνω για να ξαναγίνω ευτυχισμένη όπως τότε την πρώτη φορά που ήρθες και κολύμπησες σε μένα;

"Τίποτα φυσικά" απάντησα. "Απλά πρέπει να εγκαταλείψεις την ψευδαίσθηση ότι είσαι ένα δέντρο".

Η σκέψη περιορίζει την θάλασσα. Έτσι και εμάς οι ιδέες που έχουμε για τους εαυτούς μας, το πως σκεφτόμαστε ότι είμαστε, μας περιορίζουν. Τι είμαι; Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι είμαι. Μπορώ μόνο να σκεφτώ (μνήμη) τι είμαι.

Λέμε είμαι άνδρας, γυναίκα, πατέρας, ζωγράφος αλλά αυτά είναι ιδέες. Και το τι είμαστε δεν μπορεί να είναι ιδέα ή σκέψη. Είμαστε όμως, υπάρχουμε, αυτό το νιώθουμε όλοι μας. Δεν μπορεί να είμαστε σκέψη όμως γιατί αν είμασταν θα εξαφανιζόμασταν μόλις έφευγε και η σκέψη. Μόλις σκεφτούμε ότι είμαστε κάτι, είναι που ταυτιζόμαστε με μια εικόνα.

Κάποιοι έφτασαν στα άκρα και θέλησαν να σταματήσουν τη σκέψη τους. Πήγε κάποιος σε κάποιον ξακουστό διδάσκαλο και τον ρώτησε αν μπορεί να του μάθει πως. Ο δάσκαλος του είπε ότι ευχαρίστως θα του μάθαινε αν μπορούσε για εξάσκηση, τουλάχιστον να μην σκέφτεται πιθήκους μέχρι την επόμενη μέρα που θα ξεκινούσαν τα μαθήματα. "Μα δεν σκέφτομαι ποτέ πιθήκους!" του απάντησε. Την επόμενη μέρα ο μαθητής εκλιπαρούσε να τον κάνει να σταματήσει να σκέφτεται πιθήκους.
Δεν χρειάζεται προσπάθεια λένε πολλοί δάσκαλοι. Γιατί ποιος θα την έκανε την προσπάθεια; Σκέφτεσαι και μιλάς για μια προσπάθεια που ΕΣΥ θα κάνεις. Στην ουσία δεν μπορείς να επηρεάσεις αυτό που είσαι. Η θάλασσα είναι θάλασσα ότι κι αν σκέφτεται.

"Μη ζήτει τα γινόμενα γίνεσθαι ως θέλεις,

αλλά θέλε τα γινόμενα ως γίνεται και ευροήσεις."

-Επίκτητος

Το εγώ μας ψάχνει να βρει σκοπό στη ζωή του. Ίσως όμως θα έπρεπε όμως να θυσιάσει τον εαυτό του στον σκοπό που έχει η Ζωή γι' αυτό. Αν είναι έτσι τότε είναι σαν να προσπαθούμε να επιβάλλουμε τη θέληση μας πάνω σε μία μεγαλύτερη θέληση: σαν να προσπαθούμε να καλύψουμε με τον σκοπό της ζωής μας, το σκοπό της Ζωής.

"Μια ευχάριστη και χαρούμενη ζωή δεν έρχεται από εξωτερικά πράγματα:

ο άνθρωπος αντλεί από μέσα του, σαν από πηγάδι, ευτυχία και χαρά"

- Πλούταρχος

Ρωτάμε τι πρέπει να κάνουμε για να γίνουμε ευτυχισμένοι. Είναι μια λάθος ερώτηση. Ποιος ρωτάει; Το εγώ ρωτάει. Το εγώ είναι που θέλει να είναι ευτυχισμένο. Είναι η ιδέα που θέλει να είναι ευτυχισμένη. Πως μπορεί μια ιδέα να είναι ποτέ ευτυχισμένη; Αυτό είναι το πρόβλημα και η λύση ταυτόχρονα. Σκεφτόμαστε ότι εξωτερικοί παράγοντες θα μας κάνουν ευτυχισμένους και αυτό είναι μια ψευδαίσθηση.

Κατά αυτή την έννοια είναι πολύ πιθανό ότι όλη η πνευματική γνώση να οδηγεί σε λίγα ή και σε τίποτα. Είναι η γνωστή ιστορία του μουλά Νασρεντίν που είδε κάποιον νύχτα να ψάχνει κάτι κάτω από μια λάμπα. Τον ρώτησε τι ήταν και έμαθε ότι ο άνθρωπος έψαχνε το κλειδί του. Άρχισε να ψάχνει και αυτός λοιπόν όταν τον ρώτησε σε ποιο σημείο ακριβώς το έχασε. Ο άλλος έδειξε πιο πέρα στο σκοτάδι. "Μα τότε γιατί ψάχνεις εδώ κάτω από την λάμπα;" Για να πάρει την απάντηση: "Εδώ τουλάχιστον έχει φως."

Ίσως μάλιστα, η πνευματική γνώση, να έχει και αντίθετα αποτελέσματα αν κάποιος πιστέψει ότι βρίσκεται στο "σωστό δρόμο". Δεν υπάρχει σωστός δρόμος, ή ακόμη καλύτερα δεν υπάρχει δρόμος. Οι λέξεις δεν μπορούν να μεταδώσουν εμπειρίες. Η λέξη σκύλος δεν δαγκώνει. Δεν μπορείς να χορτάσεις διαβάζοντας το μενού ενός εστιατορίου. Κανένας δεν μπορεί να σου εξηγήσει τι γεύση έχει το αλάτι, πρέπει απλά να το δοκιμάσεις ο ίδιος. Δεν υπάρχει δρόμος για την ευτυχία, η ευτυχία είναι δρόμος.

"Τι ασυνέπεια, να φιλοδοξώ

να επαρκώ στον εαυτό μου!"

-Φ. Πεσσόα

Έχουμε κλειδώσει τους εαυτούς μας χωρίς να το πάρουμε χαμπάρι σε μια τεράστια, αόρατη φυλακή. Γι' αυτό μόλις ταυτιζόμαστε με το εγώ μας υπάρχει αυτόματα έγκριση και αποδοκιμασία. Έχουμε μάθει να πιστεύουμε δογματικά στην ύπαρξη του χαρακτήρα μας, του Εγώ. Και λέω δογματικά γιατί έχουμε τα παραδείγματα να δούμε ότι δεν είμαστε ένα Εγώ. Πέρα από ονόματα και ταυτότητες. Τα διαφορετικά συναισθήματα μας; Οι αντικρουόμενες σκέψεις ή επιθυμίες μας; Και αν κάποιος πει: μα έχουμε το σώμα. Θα ρωτήσω: Φυσικά αλλά δεν αλλάζουμε; σωματικά; πνευματικά; ψυχολογικά;
Σίγουρα θα έχετε πει στον εαυτό σας: "Δεν με αντέχω άλλο". Τι περίεργη όμως σκέψη! Είμαι ένας ή δύο; Αν δεν με αντέχω άλλο τότε δεν μπορώ να ζήσω με τον εαυτό μου. Τότε πρέπει να είμαι δύο! "Εγώ" και ο "εαυτός" μου που δεν τον ανέχομαι. Ίσως μόνο ένας από αυτούς να είναι αληθινός...

"Ήμουν πριν άνθρωπος που ονειρεύτηκε ότι ήταν πεταλούδα

ή μήπως είμαι τώρα πεταλούδα που ονειρεύεται ότι είναι άνθρωπος;"

- Τσουάνγκ Τζου

Σκεφτείτε τα όνειρα. Δεν είναι σαν αληθινά; Τι μας κάνει να πιστεύουμε ότι το εγώ είναι αληθινό μόνο όταν είμαστε ξύπνιοι; Δεν είναι τότε ειρωνικό να λέμε ότι εγώ ονειρεύομαι;

"νόησις νοήσεως"

- Αριστοτέλης

"Σοφία είναι η επίγνωση της συνειδητότητας

και της διάκρισής της από το νου"

- Όσσο

Λέει ο Gert de Graaff για την ταινία του "Η Θάλασσα που Σκέφτεται" (η ταινία με αγγλικούς υπότιτλους εδώ): "Η συνείδηση είναι σαν έρημος όπου ξεπηδάν οι σκέψεις σαν κτήρια. Αλλά οι ιδέες πάνε και έρχονται. Κτίσματα εμφανίζονται και εξαφανίζονται. Το άδειο πεδίο (έρημος) είναι μια καλή αναλογία για το τι είμαστε. Αλλά τι γίνεται τώρα; Έρχεται μια ιδέα που λέει: "Εντάξει, είμαι προφανώς αυτό το άδειο πεδίο χωρίς κτήρια" αλλά μόλις το σκεφτείς υπάρχει και το κτήριο...

Και όμως κάτι μέσα μας μπορεί με κάποιο τρόπο να δει τις σκέψεις να έρχονται και να φεύγουν. Μπορούμε να δούμε ότι σκεφτόμαστε, ότι η σκέψη μας συμβαίνει. Η εικόνα που εμφανίζεται πιο συχνά είναι το εγώ. Αλλά το εγώ είναι μια ιδέα. Είμαστε απλά δυνατότητες για εικόνες να δείξουν τον εαυτό τους σε εμάς. Να συγκεντρώσουμε την προσοχή μας όχι στην εικόνα αλλά σε αυτόν που βλέπει την εικόνα. Αυτό που αναζητάμε είναι ο αναζητητής."

Λέει ο ίδιος σκηνοθέτης: "Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είμαστε σαν μια λάμπα προβολής, μια τηλεόραση, μια δυνατότητα, διαθέσιμοι στις εικόνες να εμφανιστούν πάνω μας. Αυτή η λάμπα είναι που δίνει την δυνατότητα σε πράγματα, σκέψεις, συναισθήματα κ.α. να γίνουν φανερά. Είναι λοιπόν λογικό ότι αυτά δεν μπορούν να μας επηρεάσουν. Το πρόβλημα αρχίζει από την στιγμή που τα πιστεύουμε γοητευμένοι από την παρατήρηση τους. Δεν κοιτάμε πια τις εικόνες παρατηρούμε αυτούς που κοιτάνε τις εικόνες. Θέλω να μην παρακολουθήσετε απλά την ταινία αλλά το άτομο που παρακολουθεί, δηλαδή εσάς."

Παρατηρώ αυτόν που παρατηρεί λοιπόν. Μιλάμε για μια στροφή 180 μοιρών του πλάνου: Από το αντικείμενο της παρατήρησης στον παρατηρητή που παρατηρεί το αντικείμενο.

Προσοχή όμως στα ακόλουθα λόγια του σκηνοθέτη: "Αλλά ας σας προειδοποιήσω ότι όλο αυτό είναι επίσης μια ιδέα. Καλύτερα να μην με ακούσετε γιατί πριν το καταλάβετε, θα είστε ένα Εγώ με μια ενδιαφέρουσα ιδέα. Είμαι η δυνατότητα πάνω την οποία οι εικόνες μπορούν να δείξουν τους εαυτούς τους. Αλλά και δεν είμαι. Αυτό παραμένει μια ιδέα. Φτιάχνουμε τις δημιουργίες μας και μετά τις ερωτευόμαστε. Είναι και αυτή η ταινία, προπαγάνδα μιας θεωρίας. Δεν υπάρχει τίποτα να καταλάβεις. Κατάλαβες; Όλα είναι ένα παιχνίδι ιδεών. Δεν υπάρχουν ενδιαφέρουσες ιδέες γιατί δεν υπάρχει εγώ που να μπορεί να ωφεληθεί. Δεν υπάρχει τίποτα για να βρεθεί. Απλά κάτι που πρέπει να χάσουμε. Τις ιδέες μας."

"Εσύ είσαι η πηγή της πραγματικότητας.

Δίνεις πραγματικότητα, αντί να την παίρνεις"

-Shri Nisargadatta

Είναι σαν τον πίνακα που έχω για φωτογραφία: "Η ανθρώπινη κατάσταση". Ο θεατής βλέπει, ενάντια στη θέληση του, το μικρό πίνακα σαν αληθινή αναπαράσταση του τοπίου έξω από το παράθυρο. Λέει ο Magritte: "Για τον θεατή το δέντρο υπάρχει και στον μικρό πίνακα αλλά και έξω στο τοπίο".
Ίσως η "ανθρώπινη κατάσταση" να είναι μια υπενθύμιση ότι είμαστε χαμένοι σε ψευδαισθήσεις και όχι μόνο δεν μπορούμε να αντλήσουμε ικανοποιητικά από τις αισθήσεις μας τις πληροφορίες που υπάρχουν εκεί έξω, αλλά επιβάλλουμε κιόλας την πεποίθηση μας στις αισθήσεις μας.
Όλοι μας έχουμε αρχές, πεποιθήσεις. Άλλες μας τις μεταδώσανε, άλλες βγήκαν εξ' επαγωγής με την λογική μας από εμπειρίες. Είναι δε απαραίτητες για να σκεφτούμε και να δράσουμε. Όμως η εμπειρική λογική κρύβει παγίδες γιατί οι εμπειρίες μας είναι κατά προσέγγιση και αποσπασματικές.
Ο Καντ όριζε την μεταφυσική ως "μια επιστήμη των ορίων της ανθρώπινης κατανόησης". Εξ' ου και η ονομασία Κριτική στα βιβλία του: επειδή δεν αποτελούν μια ολοκληρωμένη θεωρία αλλά κρίσεις πάνω στις πηγές και τα όρια της ανθρώπινης κατανόησης. Όρια και όχι θεωρίες - πρότυπα. Τα όρια αλλάζουν, μεταμορφώνονται, εξελίσσονται και συνεπώς πρέπει διαρκώς να τα επαληθεύουμε και να τα εξερευνούμε. Το πρότυπο είναι στείρο, νεκρό και πάντα επικίνδυνο στα χέρια αδέξιων ή/και άτιμων ανθρώπων.

ΥΓ. Δείτε αν θέλετε και αυτό το ποίημα του Φ. Πεσσόα.

Ντίνος Χριστιανόπουλος: Εναντίον

2010-12-11T14:49:00.000+01:00

Είμαι εναντίον της κάθε τιμητικής διάκρισης, απ΄ όπου και αν προέρχεται....

Είμαι εναντίον των βραβείων γιατί μειώνουν την αξιοπρέπεια του ανθρώπου. Βραβεύω σημαίνει αναγνωρίζω την αξία κάποιου κατώτερου μου - και κάποτε πρέπει να απαλλαγούμε από την συγκατάβαση των μεγάλων. Παίρνω βραβείο σημαίνει παραδέχομαι πνευματικά αφεντικά - και κάποτε πρέπει να διώξουμε τα αφεντικά από την ζωή μας...

Είμαι εναντίον των χρηματικών επιχορηγήσεων, σιχαίνομαι τους φτωχοπρόδρομους που απλώνουν το χέρι τους για παραδάκι. Οι χορηγίες μεγαλώνουν την μανία μας για διακρίσεις και την δίψα μας για λεφτά΄ ξεπουλάνε την ατομική ανεξαρτησία μας.

Είμαι εναντίον των σχέσεων με το κράτος και βρίσκομαι σε διαρκή αντιδικία μαζί του. Πότε μου δεν πάτησα σε υπουργείο, και το καυχιέμαι. Η μόνη μου εξάρτηση από το κράτος είναι η εφορεία, που με γδέρνει.

Είμαι εναντίον των εφημερίδων. Χαντακώνουν αξίες, ανεβάζουν μηδαμινότητες, προβάλλουν ημετέρους, αποσιωπούν τους απροσκύνητους΄ όλα τα μαγειρεύουν, όπως αυτές θέλουν. Δεξιές, αριστερές, κεντρώες - όλες το ίδιο σκατό....

Είμαι εναντίον κάθε ιδεολογίας, σε οποιαδήποτε απόχρωση και αν μας την πασέρνουν. Όσο πιο γοητευτικές και προοδευτικές είναι οι ιδέες, τόσο πιο τιποτένια ανθρωπάκια μπορεί να κρύβονται από πίσω τους. Όσο πιο όμορφα τα λόγια τους, τόσο πιο ύποπτα τα έργα τους. Όσο πιο υψηλοί οι στόχοι, τόσο πιο άνοστοι οι στίχοι.

Είμαι, προπάντων, εναντίον κάθε ατομικής φιλοδοξίας, που καθημερινά μας οδηγεί σε μικρούς και μεγάλους συμβιβασμούς. Αν σήμερα κυριαρχούν παραγοντίσκοι και τσανάκια, δεν φταίει μόνο το κωλοχανείο΄ φταίνε και οι δικές μας παραχωρήσεις και αδυναμίες. Αν πιάστηκε η μέση του οδοκαθαριστή, φταίμε και εμείς που πετούμε το τσιγάρο μας στο δρόμο. Κι αν η λογοτεχνία μας κατάντησε σκάρτη, μήπως δεν φταίει και η δική μας σκαρταδούρα.
Ντίνος Χριστιανόπουλος
κείμενο του 1977
στο περιοδικό ΔΙΑΓΩΝΙΟΣ,
αρ. 1, Ιανουάριος - Απρίλιος 1979

Εδώ ένα ποίημα του Μιχάλη Κατσαρού

Δεν σε SONY...

2010-12-03T22:58:00.000+01:00

- Do you know that we are ruled by TV?

Γνωρίζεις ότι κυβερνιόμαστε από την τηλεόραση;

(J.Morrison from "An American Prayer")

Η ανάρτηση αυτή είναι ένα θέμα που ήθελα εδώ και καιρό να ασχοληθώ. Έχω σταματήσει να βλέπω τηλεόραση εδώ και περίπου 7 χρόνια. Ακόμα και ταινία ή ντοκιμαντέρ που με ενδιαφέρει δεν θα καθίσω να τη δω εξαιτίας των διαφημίσεων. Αν δεν υπήρχε και ένα Βελγικό κανάλι με καλές ταινίες και ντοκιμαντέρ που ΔΕΝ διακόπτονται για διαφημίσεις δεν θα καθόμουν ποτέ μπροστά από το χαζοκούτι που έχω και εγώ στο σπίτι.

Πιστεύω ότι η οποιαδήποτε διαφήμιση είναι μόλυνση. Στο δρόμο μπορούμε να το καταλάβουμε πιο εύκολα. Μολύνεται το οπτικό μας πεδίο δηλαδή το περιβάλλον μας. Μπροστά στην οθόνη όμως τα πράγματα είναι πιο δύσκολα. Ενώ στο δρόμο έχουμε τουλάχιστον την επιλογή να κοιτάξουμε αλλού, στην τηλεόραση έχουμε ήδη προαποφασίσει να γίνουμε δέκτης μιας "επικοινωνίας" που μπαίνει σε ομοιωματικά γιατί δεν είναι αμφίδρομη. Η εξουσία βρίσκεται στον πομπό. Αυτός είναι που πραγματικά αποφασίζει τι θα δεις. Μην ξεγελιέσαι λέγοντας ότι μπορώ να αλλάξω κανάλι. Η εξουσία που σου δίνει το τηλεκοντρόλ είναι ψεύτικη γιατί πάλι τα ίδια θα δεις και θα ακούσεις. ("ποτέ δεν υπήρξε τόση μονοφωνία με τόσα πολλά κανάλια" λέει κάπου η πρώτη εικόνα). Αλήθεια έχετε προσέξει ότι σχεδόν όλα τα κανάλια βάζουν ταυτόχρονα τις διαφημίσεις; Ή την ομοφωνία απόψεων στις ειδήσεις; Μέχρι και η σειρά τους ελάχιστα διαφοροποιείται από κανάλι σε κανάλι...

Ειδικά η διαφήμιση είναι απλά ένας τρόπος για να μας δημιουργεί επιθυμίες που δεν είχαμε, δεν χρειαζόμασταν και από την στιγμή που θα τις αποδεχθήκαμε (θα δούμε κάποιους τρόπους παρακάτω) πλέον δεν μπορούμε να κάνουμε χωρίς αυτές. Ας δούμε κάποια παραδείγματα για το πως λειτουργεί η διαφήμιση (που αν και δεν είναι το άμεσο θέμα μας αποτελεί μεγάλο μέρος του, αφού υπάρχει όχι μόνο μέσα στα στενά όρια του διαφημιστικού χρόνου αλλά και μέσα σε ταινίες, ειδήσεις κ.α.)

Παράδειγμα 1ο. Το φαγητό: Όλες οι διαφημίσεις για το φαγητό μιλάνε για επεξεργασμένο - μεταποιημένο φαγητό. Δεν υπάρχει διαφήμιση για ωμά προϊόντα, λαχανικά ή κρέας για παράδειγμα. Γιατί; Γιατί απλούστατα ο πεινασμένος τα γνωρίζει, όπως γνωρίζει και τον τόπο που θα τα βρει. Είναι το επεξεργασμένο που πρέπει να γίνει γνωστό, για τις "ευεργετικές" του ιδιότητες...

Παράδειγμα 2ο. Η καθαριότητα: Για χιλιετηρίδες οι άνθρωποι καθαρίζανε με νερό και σαπούνι. Πρέπει όμως να μας πουλήσουν τα προϊόντα τους. Και πως το κάνουνε; Πουλάνε λευκότητα, ή αφθαρσία, ή άρωμα, ή απαλότητα ή τέλος ονομασία (εμπιστοσύνη στη μάρκα).

Όλο το "επικοινωνιακό" τρικ βασίζεται λοιπόν στο να προωθηθεί κάποιος συγκεκριμένος τρόπος ζωής. Και ο τρόπος που επιτυγχάνεται είναι πολύ απλός. Ακόμα και όταν γνωρίζουμε ότι αυτό που βλέπουμε, ειδικά στην εποχή μας, μπορεί να "παραχαραχτεί" με άπειρους τρόπους συνεχίζουμε να το πιστεύουμε, αφού αυτό που βλέπουμε με τα μάτια μας, πρέπει να είναι αληθινό.

Κάποιος βέβαια μπορεί να προβάλει το επιχείρημα: "μα εγώ είμαι κριτικός τηλεθεατής". Λοιπόν δεν νομίζω ότι υπάρχει τέτοιο πράγμα. Και θα σας εξηγήσω γιατί. Παρακολουθούμε εικόνες και ήχους με υπερβολική ταχύτητα. Αυτό απαιτεί τεράστια συγκέντρωση και από μόνο του μειώνει την κριτική ικανότητα. Είπαμε και προηγουμένως ότι δεν έχουμε εξουσία πάνω στις εικόνες τις οποίες πρέπει να παρ-ακολουθήσουμε. Η σκέψη είναι εμπόδιο σ' αυτήν την προσπάθεια. Προσθέστε τώρα το γεγονός ότι συνήθως βλέπουμε τηλεόραση το απόγευμα που είμαστε φυσιολογικά περισσότερο κουρασμένοι αλλά κυρίως και λόγω δουλειάς. Και ας μην ξεχνάμε το γεγονός ότι πλέον οι γενιές μεγαλώνουν με την τηλεόραση, κάτι που τουλάχιστον οι μεγαλύτεροι από εμάς απέφυγαν κατά την διάρκεια της τρυφερής ηλικίας. Θέλουμε να κρατήσουμε την επαφή με την ροή των εικόνων - "γεγονότων" και δεν θέλουμε να σπάσει η συνέχεια μη τυχόν και χάσουμε το νόημα. Έτσι αυτο-εκπαιδευόμαστε στο να μην αντιδράμε στην πληροφορία. Αργότερα βέβαια αντιδράμε αφού η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων λειτουργεί με την μνήμη αλλά συνήθως δεν γνωρίζουμε γιατί ακριβώς αντιδράμε.

Εδώ θα πρέπει να προσθέσουμε και έναν άλλο εξίσου σημαντικό λόγο της μείωσης της κριτικής ικανότητας. Είναι ότι εξαρχής αναγνωρίζουμε την τηλεόραση σαν ένα μέσο χαλάρωσης, ένα μέσο διασκέδασης. Και η διασκέδαση είναι κάτι απαραίτητο όταν δεν είσαι ευτυχισμένος μας θυμίζει ο Πασκάλ. Όλη η τηλεόραση είναι διασκέδαση ακόμα και οι ειδήσεις ή ακόμα και ο τελευταίος πόλεμος που μεταδόθηκε τηλεοπτικά. Ξέρω είναι φρικτό να λες κάτι τέτοιο, αλλά γιατί τόσος κόσμος έβλεπε καθημερινά; Για να νιώσει καλύτερα, για να αποσπάσει την προσοχή από τον εαυτό του, για να ξεχαστεί. Είναι βασική ιδιότητα της τηλεόρασης να αποσπά την προσοχή σου από αυτό που ήδη αισθάνεσαι...

Ο Roger Waters (ex Pink Floyd) στο "Amused to Death" (μπορείτε να ακούσετε και να δείτε στίχους εδώ) τίτλος που προήλθε από το βιβλίο του Neil Postman, Amused Ourselves to Death (σύνδεσμος για να το κατεβάσετε) περιγράφει σε συνέντευξη του την ιδέα πίσω από τον τίτλο:

"Και σε ένα σημείο είχα αυτή τη μάλλον καταθλιπτική εικόνα ενός εξωγήινου που βλέποντας το θάνατο αυτού του πλανήτη ήρθε να εξερευνήσει τα αίτια και βρήκε τους σκελετούς μας γύρω από τις τηλεοράσεις μας. Προσπαθώντας να εξηγήσει γιατί το τέλος μας ήρθε πριν την ώρα του κατέληξε στο συμπέρασμα ότι διασκεδάσαμε τους εαυτούς μας μέχρι θανάτου."

Από τους στίχους των τραγουδιών του που αναφέρονται στο παράδειγμα μου με τον πόλεμο του Ιράκ και την διασκέδαση παραθέτω τους πλέον χαρακτηριστικούς:

"Και οι Γερμανοί σκότωσαν τους Εβραίους

Και οι Εβραίοι τους Άραβες

Και οι Άραβες τους ομήρους

Είναι να απορείς

Που ο πίθηκος είναι μπερδεμένος;"

και

"Ε, μπάρμαν εδώ

Δύο ακόμα σφηνάκια

Και δύο ακόμα μπύρες

Κύριε, μπορείτε να δυναμώσετε την ένταση της τηλεόρασης

Ο πόλεμος ξεκίνησε στο έδαφος

Και μου αρέσουν αυτές οι με λέιζερ κατευθυνόμενες βόμβες"

Ο Jerrie Mander λέει στο βιβλίο του "Τέσσερα επιχειρήματα για την κατάργηση της τηλεόρασης":

"Εξάλλου η τηλεόραση δεν ξεκουράζει, ούτε διεγείρει. Αναστέλλει την ικανότητα σου να σκέφτεσαι, αλλά δεν οδηγεί στην ελευθερία του μυαλού, στην ξεκούραση ή στην ανανέωση. Οδηγεί σε ένα πιο εξαντλημένο μυαλό. Μπορεί να σταματά τα προηγούμενα έμμονα πρότυπα σκέψης, αλλά δεν πάει παραπέρα."

Πράγμα που μου θυμίζει ένα τραγουδάκι - μανιφέστο του Gill Heron. Είναι το αρκετά γνωστό The Revolution will not be televised. Βέβαια, όταν το είχα πρωτακούσει νόμιζα ότι μιλούσε για μια επανάσταση ενάντια στο σύστημα, ή για μια επανάσταση των μαύρων για ισότητα.

Όμως πρόσφατα βρήκα αυτό το βίντεο όπου ο ίδιος ο Gill Heron εξηγεί τι εννοούσε. Μιλάει φυσικά για τους μαύρους της Αμερικής αλλά το μήνυμα του νομίζω ότι είναι για όλους μας, σε όλο τον πλανήτη:

"Η πρώτη αλλαγή γίνεται στο μυαλό σου. Θα πρέπει πρώτα να αλλάξεις το μυαλό σου (μετα-νοώ) προτού αλλάξεις τον τρόπο που ζεις ή κινείσαι. Αυτό που εννοούσαμε με το τραγούδι είναι ότι αυτό θα αλλάξει τον κόσμο και αυτό είναι κάτι που κανένας φακός δεν μπορεί να πιάσει. Είναι σαν κάτι που το έβλεπες πάντα αλλά ξαφνικά συνειδητοποιείς ότι είμαι σε λάθος σελίδα ή είμαι στη σωστή σελίδα αλλά σε λάθος νότα. Και πρέπει να συγχρονιστώ με όλους τους άλλους για να μπορέσω να καταλάβω τι συμβαίνει σε αυτή τη χώρα."

Ας επανέρθουμε όμως στο θέμα μας. Έτσι λοιπόν μειώνοντας την κριτική μας ικανότητα, κυριολεκτικά μας κρατά ναρκωμένους, υπνωτισμένους κάνοντας μας απαθείς και ηλίθιους. Είναι το πιο δυνατό ναρκωτικό και όποιος δεν το πιστεύει ας προσπαθήσει να πάρει την τηλεόραση από κάποιον εθισμένο...

Επίσης μας στερεί την φαντασία. Η φαντασία μας, το πολυτιμότερο εργαλείο, για να αυτοσχεδιάζουμε και να ξεπερνούμε καταστάσεις με λίγα λόγια για να δημιουργούμε, εκφυλίζεται. Γίνεται φαντασίωση. Όχι ότι η φαντασίωση είναι κάτι κατ' ανάγκη κακό. Διαβάζοντας ένα βιβλίο για παράδειγμα, πάλι φαντασιώνουμε κάποια σκηνή. Αλλά εκεί έχεις την ελευθερία να την δημιουργήσεις εσύ. Αλλά η φαντασίωση προερχόμενη από εικόνες είναι κοινή για όλους, είναι ένα είδος μαζικής ύπνωσης. Μιμούμενοι την εικόνα φανταζόμαστε τον εαυτό μας στο τελευταίο μοντέλο ενός αμαξιού παίρνοντας μια δύσκολη στροφή με μεγάλη ασφάλεια...το ίδιο πράγμα ΟΛΟΙ ΜΑΣ!

Αλλά μας κλέβει και χρόνο, ποιοτικό χρόνο που θα περνούσαμε με συνανθρώπους μας, γνωστούς, συγγενείς ή φίλους. Εδώ θα σας αναφέρω ένα δικό μου παράδειγμα. Παλιά πριν 30-35 χρόνια το σόι του πατέρα μου (αρκετά αδέλφια) μαζευόταν σε κάθε ονομαστική εορτή και τα ξαδέλφια είμασταν πολύ δεμένα μεταξύ μας. Από τότε όμως που ήρθε αυτός ο εκσυγχρονισμός που ονομάζεται τηλεόραση, οι επισκέψεις και οι γιορτές αραίωσαν και η επαφή σιγά σιγά έσβησε. Αυτό το πράγμα πιστεύω ότι γίνεται καθημερινά από όλους μας.

Άφησα τελευταία τα διάφορα κουτσομπολιά, ριάλιτι αλλά και τις ειδήσεις γιατί είναι ένα τρανταχτό παράδειγμα για το πως η τηλεόραση παραμορφώνει την πραγματικότητα. ΔΕΝ είναι αυτή η πραγματικότητα που σου παρουσιάζουν τέτοια χαμηλής ποιότητας προγράμματα, με χαμηλής ποιότητας παρουσιαστές και χαμηλής ποιότητας συμμετέχοντες. Είναι μια ψευδαίσθηση της πραγματικότητας.

Δεν θα μπορούσε να εκφραστεί αυτό καλύτερα από τον μονόλογο του Howard Beale στην ταινία Network News Hour. (μπορείτε να την δείτε εδώ χωρίς υπότιτλους)

"Χειριζόμαστε ψευδαισθήσεις, άνθρωπε. Τίποτα από αυτά δεν είναι αλήθεια. Αλλά εσείς κάθεστε μπροστά της κάθε μέρα, κάθε νύχτα, όλες οι ηλικίες, όλες οι ράτσες, όλες οι θρησκείες. Είμαστε όλα όσα ξέρετε. Έχετε αρχίσει να πιστεύετε όλες τις ψευδαισθήσεις που πλάθουμε εδώ. Έχετε αρχίσει να πιστεύετε ότι ο καθοδικός σωλήνας είναι πραγματικότητα και ότι οι δικές σας ζωές δεν είναι πραγματικές. Κάνετε ότι σας λέει ο σωλήνας. Ντύνεστε σαν τον σωλήνα. Τρώτε όπως ο σωλήνας. Μεγαλώνετε τα παιδιά σας όπως ο σωλήνας. Σκεφτόσαστε ακόμα όπως ο σωλήνας. Αυτή είναι μαζική τρέλα, τρελοί! Για όνομα του Θεού εσείς οι άνθρωποι είστε αληθινοί, ΕΜΕΙΣ είμαστε η ψευδαίσθηση.
Κλείστε λοιπόν τις τηλεοράσεις σας. Κλείστε τις τώρα. Αυτή τη στιγμή. Κλείστε τις στο μέσον αυτής της πρότασης που σας λέω τώρα. Κλείστε τις! "

Για τις ειδήσεις ειδικά, ο φόβος μαζί την επιθυμία είναι μέσα χειραγώγησης των μαζών. Η θεοποίηση της ελεύθερης αγοράς και ο φόβος κατάρρευσης της κυριαρχεί σήμερα στις ειδήσεις. Πάλι από την συνέντευξη του R. Waters:

"Η τηλεόραση, όταν γίνεται εμπορική και βασισμένη στο χρέος, τείνει να ευτελίζει και να αποκτηνώνει τις ζωές μας. (...) είναι ένα εργαλείο υποτελούς προσκόλλησης μας στην κατεστημένη φιλοσοφία ότι η ελεύθερη αγορά είναι ο Θεός και ότι όλοι θα πρέπει να την προσκυνάμε, είναι ένα πολύ επικίνδυνο μέσο."

Στο προαναφερθέν άλμπουμ του Waters βρίσκουμε τους παρακάτω στίχους που μας δείχνουν αυτή την ευτέλεια και αποκτήνωση των ζωών μας:

"Και οι άνθρωποι του δικτύου ψεύδονται

Και ο στρατιώτης είναι μόνος

Στη μαγνητοσκοπημένη ζώνη

Αλλά ο πίθηκος δεν παρακολουθεί

Ξεγλίστρησε στην κουζίνα

Για να μαζέψει τα πιάτα

Και να απαντήσει το τηλέφωνο."

Και κάτι ακόμα: Λέμε το πρόγραμμα της τηλεόρασης. Σκεφτείτε: η λέξη πρόγραμμα έχει κοινή ρίζα με την λέξη προγραμματίζω. Το μυαλό, που ούτως ή άλλως ποτέ δεν αφήνουμε να αδειάσει, μέσω της τηλεόρασης γεμίζει. Αλλά το χειρότερο είναι ότι γεμίζει με ιδέες και εικόνες που είναι εμμονές κάποιου άλλου. Μην ξεχνάς: Το σαλόνι σου είναι το εργοστάσιο. Το προϊόν που κατασκευάζεται είσαι ΕΣΥ!

Αν θέλετε διαβάστε και αυτό το ποίημα του R. Dahl εδώ.

Πηγές:
http://www.turnoffyourtv.com/
Howard Beale στην ταινία Network News Hour
Roger Waters (ex Pink Floyd) στο "Amused to Death"
Jerrie Mander, "4 Agreements for the elimination of TV"
Neil Postman, "Amused Ourselves to Death"
Ποίημα του R. Dahl "Television"

ΥΓ. Θέλω να ζητήσω συγνώμη που δεν αναφέρω τις πηγές των φωτογραφιών αλλά επειδή είναι αρκετός καιρός που τις μαζεύω, τις έχω ξεχάσει. Αν κάποιος δημιουργός θέλει να εμφανίζεται η πηγή ή δεν θέλει η δουλειά του να φαίνεται εδώ ας επικοινωνήσει.

Κούφιοι Άνθρωποι

2010-11-23T19:22:00.000+01:00

Από το ιστολόγιο: Αιμόφιλος Τ. Ινφλουέντζα
Μουσική: Ωχρά Σπειροχαίτη

Βίντεο: ΣΥΝΕΡΓΕΙΟ – Υπόγειες Κινηματογραφικές Παραγωγές
Στίχοι: http://monopoihmata.blogspot.com/2010/11/blog-post_23.html

ΝΙΡΒΑΝΑ: Ο Καταρράκτης

2010-11-12T08:40:00.003+01:00

Αν πάτε στην Ιαπωνία και επισκεφτείτε το μοναστήρι του Eiheiji λίγο πριν την είσοδο θα δείτε μια μικρή γέφυρα που ονομάζεται Hanshaku-kyo, που σημαίνει "γέφυρα μισής κουτάλας."

Όποτε ο δάσκαλος Dogen έπαιρνε νερό από το ποτάμι, χρησιμοποιούσε μια μισογεμάτη κουτάλα, επιστρέφοντας το υπόλοιπο στο ποτάμι, χωρίς να το πετάει. Γι' αυτό ονομάζουμε την γέφυρα Hanshaku-kyo, " Γέφυρα μισής Κουτάλας." Στο μοναστήρι όταν πλένουμε το πρόσωπο μας, γεμίζουμε την λεκάνη κατά το 70% της χωρητικότητας. Και αφού πλυθούμε αδειάζουμε το νερό αντί για μακριά , προς το σώμα μας. Αυτό εκφράζει σεβασμό για το νερό.

Αυτού του είδους η άσκηση δεν βασίζεται πάνω στην ιδέα του να είσαι οικονομικός. Μπορεί να είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί ο Dogen γυρνούσε το μισό νερό που έπαιρνε στο ποτάμι. Αυτού του είδους η πράξη είναι πέρα από την σκέψη μας.

Όταν αισθανόμαστε την ομορφιά του ποταμού, όταν είμαστε ένα με το νερό, το κάνουμε διαισθητικά με τον τρόπο του Dogen. Είναι η αληθινή μας φύση να το κάνουμε έτσι. Αλλά αν η αληθινή σου φύση είναι καλυμμένη από ιδέες οικονομίας ή αποτελεσματικότητας, o τρόπος του Dogen δεν γίνεται κατανοητός.

Πήγα στο εθνικό πάρκο Yosemite (Αμερική), και είδα κάτι τεράστιους καταρράκτες. Ο μεγαλύτερος είχε περίπου 400 μέτρα ύψος, και από αυτό το ύψος το νερό πέφτει σαν μια κουρτίνα που ρίχνεται από την κορυφή του βουνού. Δεν μοιάζει να πέφτει γρήγορα, όπως θα περιμένατε· μοιάζει να πέφτει πολύ αργά λόγω της απόστασης. Και το νερό δεν πέφτει σαν ένα ρεύμα, αλλά διαχωρίζεται σε πολλά μικρά ρεύματα. Από μακριά μοιάζει με κουρτίνα. Και σκέφτηκα ότι θα πρέπει να είναι μια πολύ δύσκολη εμπειρία για κάθε σταγόνα νερού να πέφτει από την κορυφή

ενός τόσο ψηλού βουνού. Παίρνει χρόνο, ξέρετε, πολύ χρόνο, ώστε το νερό τελικά να φτάσει στο κάτω μέρος του καταρράκτη.

Και μου φαίνεται ότι η ζωή μας μπορεί να μοιάζει με αυτό. Έχουμε πολλές δύσκολες εμπειρίες στη ζωή μας. Αλλά την ίδια στιγμή, σκέφτηκα, το νερό δεν ήταν αρχικά χωρισμένο, αλλά ήταν ένας ολόκληρος ποταμός. Μόνο όταν είναι χωρισμένο έχει μια δυσκολία στο να πέσει. Είναι σαν το νερό να μην έχει καθόλου αισθήσεις όταν είναι ένας ολόκληρος ποταμός. Μόνο όταν έχει χωριστεί σε πολλές σταγόνες μπορεί να έχει ή να εκφράζει κάποιο συναίσθημα. Όταν βλέπουμε ένα ολόκληρο ποταμό δεν νιώθουμε την ζωντανή δραστηριότητα του νερού, αλλά όταν πιάσουμε ένα μέρος του νερού με την κουτάλα, έχουμε την εμπειρία κάποιας αίσθησης του νερού, και επίσης νιώθουμε την αξία του ατόμου που χρησιμοποιεί το νερό. Νιώθοντας τον εαυτό μας και το νερό με αυτόν τον τρόπο, δεν μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε μόνο με υλιστικό τρόπο. Είναι ζωντανό.

Πριν γεννηθούμε δεν είχαμε κανένα συναίσθημα· είμασταν ένα με το σύμπαν. Αυτό ονομάζεται "μοναδικός νους", ή "ουσία του νου," ή "μεγάλος νους." Αφού έχουμε χωριστεί με τη γέννηση μας από αυτήν την μοναδικότητα, όπως το νερό που πέφτει από τον καταρράκτη χωρίζεται από τον αέρα και τους βράχους, αποκτούμε συναίσθηση. Έχετε δυσκολία επειδή έχετε συναίσθημα. Ταυτίζεστε με το συναίσθημα που έχετε χωρίς να ξέρετε πως αυτού του είδους το συναίσθημα δημιουργείται. Όταν δεν συνειδητοποιείτε ότι είστε ένα με τον ποταμό, ή ένα με το σύμπαν, τότε νιώθετε πόνο. Είτε είναι χωρισμένος σε σταγόνες είτε όχι, το νερό είναι νερό.

Η ζωή μας και ο θάνατος είναι το ίδιο πράγμα. Όταν συνειδητοποιήσουμε αυτό το γεγονός,

δεν έχουμε πλέον φόβο για το θάνατο, και δεν έχουμε πλέον πραγματική δυσκολία στη ζωή μας.

Όταν ο ποταμός ξαναγυρνά στην αρχική του ενότητα, δεν έχει πια ατομικό συναίσθημα· ξαναπαίρνει την φύση του, και βρίσκει ηρεμία. Πόσο χαρούμενο πρέπει να είναι το νερό που ξαναγύρισε στον αρχικό ποταμό! Αν έχουν έτσι τα πράγματα, τι συναίσθημα θα έχουμε όταν πεθαίνουμε; Νομίζω ότι είμαστε σαν το νερό στην κουτάλα. Θα έχουμε ηρεμία τότε, τέλεια ηρεμία.

Μπορεί να είναι πολύ τέλεια για εμάς ακόμα, επειδή ταυτιζόμαστε τόσο πολύ με το συναίσθημα μας, στην ατομική μας ύπαρξη. Εμείς, τώρα, έχουμε κάποιο φόβο θανάτου, αλλά αφού ξαναβρούμε την αυθεντική μας φύση, υπάρχει Νιρβάνα. Γι' αυτό λέμε, "Για να αποκτήσεις Νιρβάνα πρέπει να πεθάνεις." "Να πεθάνεις" δεν είναι μια τόσο επαρκής έκφραση. Ίσως "να περάσεις" ή "να συνεχίσεις", ή "να ενωθείς" θα ήταν καλύτερη.

Θα προσπαθήσετε να βρείτε κάποια καλύτερη έκφραση για το θάνατο; Όταν θα την βρείτε, θα έχετε μια καινούργια ερμηνεία στη ζωή σας. Θα είναι σαν την εμπειρία μου όταν είδα το νερό στο μεγάλο καταρράκτη. Φανταστείτε! Είχε 400 μέτρα ύψος!

Λέμε, "Όλα προέρχονται από την κενότητα." Ένας ενιαίος ποταμός ή ένα ενιαίο μυαλό είναι κενότητα. Όταν φτάσουμε αυτή την κατανόηση βρίσκουμε την αληθινή σημασία της ζωής μας. Όταν φτάσουμε αυτήν την κατανόηση μπορούμε να δούμε την ομορφιά στην ανθρώπινη ζωή. Προτού συνειδητοποιήσουμε αυτό το γεγονός, όλα αυτά που βλέπουμε είναι απλά πλάνη. Μερικές φορές υπερτιμούμε την ομορφιά· μερικές φορές υποτιμούμε ή αγνοούμε την ομορφιά επειδή ο μικρός νους μας δεν βρίσκεται σε συμφωνία με την πραγματικότητα. Το να μιλάμε για αυτό με αυτόν τον τρόπο είναι εύκολο, αλλά το να έχουμε το πραγματικό συναίσθημα δεν είναι τόσο εύκολο. Αλλά με την εξάσκηση στο ζαζέν μπορείτε να καλλιεργήσετε αυτό το αίσθημα. Όταν μπορέσετε να "καθίσετε" με ολόκληρο το σώμα και τον νου, και με την ενότητα σώματος και νου υπό τον έλεγχο του συμπαντικού νου, μπορείτε εύκολα να αποκτήσετε αυτού του είδους την σωστή κατανόηση. Η καθημερινή σας ζωή θα ανανεωθεί χωρίς να ταυτίζεστε με μια λανθασμένη ερμηνεία της ζωής. Όταν συνειδητοποιήσετε αυτό το γεγονός, θα ανακαλύψετε πόσο χωρίς νόημα ήταν η παλιά σας ερμηνεία, και πόσο πολύ άχρηστη προσπάθεια είχατε καταβάλλει. Θα βρείτε το αληθινό νόημα της ζωής, και ακόμα και αν έχετε δυσκολία κατά την πτώση από την κορυφή του καταρράκτη στο κάτω μέρος του βουνού, θα χαίρεστε την ζωή σας.

- Shunryu Suzuki
(original text in english)

ΝΙΡΒΑΝΑ: Ο Καταρράκτης from Iptamenos Ollandos on Vimeo.

Suzuki from Iptamenos Ollandos on Vimeo.

Quotations

"Strictly speaking, there are no enlightened people, there is only enlightened activity."
"Our tendency is to be interested in something that is growing in the garden, not in the bare soil itself. But if you want to have a good harvest, the most important thing is to make the soil rich and cultivate it well."
"So the secret is just to say 'Yes!' and jump off from here. Then there is no problem. It means to be yourself, always yourself, without sticking to an old self."
"When you do something, you should burn yourself completely, like a good bonfire, leaving no trace of yourself."
"Zazen practice is the direct expression of our true nature. Strictly speaking, for a human being, there is no other practice than this practice; there is no other way of life than this way of life."
"Take care of things, and they will take care of you."
"In the beginner's mind there are many possibilities, in the expert's mind there are few." - Shunryu Suzuki
"Life and death are the same thing. When we realize this fact, we have no fear of death anymore, nor actual difficulty in our life."
"As soon as you see something, you already start to intellectualize it. As soon as you intellectualize something, it is no longer what you saw."
"The way that helps will not be the same; it changes according to the situation."
“That bird is free – you owe me a bird.”
"Without accepting the fact that everything changes, we cannot find perfect composure. But unfortunately, although it is true, it is difficult for us to accept it. Because we cannot accept the truth of transience, we suffer."

Ένα ΟΧΙ, όχι πολλά...

2010-10-28T16:11:00.000+02:00

Λέγεται ότι όλοι αυτοί που διαφωνούν με μνημόνιο και Καλλικράτη θα πρέπει να διαμαρτυρηθούν ψηφίζοντας μικρό κόμμα. (δημοτικές και κομματικός χαρακτήρας αλλουνού παπά ευαγγέλιο αυτό, αλλά εδώ που έχουμε φτάσει ας το καταπιούμε.)
Και ερωτώ: πως είναι δυνατόν να το πράξουν ΜΑΖΙ και ομόφωνα ψηφίζοντας ένα μικρότερο κόμμα; Το μικρό κόμμα δεν είναι ένα, είναι πολλά. Οι διαφορές τους μεγάλες. Επομένως η καραμέλα της συμμετοχής κατακερματίζοντας το ΌΧΙ ισχυροποιεί το ΝΑΙ.

Επειδή λοιπόν δεν υπάρχει ούτε ένας υποψήφιος που μπορεί να συσπειρώσει γύρω του όλα αυτά τα ΟΧΙ (όσα κι αν είναι αυτά) γι' αυτό και ο πρώτος ποδηλάτης της χώρας έκανε αναφορά σε εκλογές/δημοψήφισμα. Το δημοψήφισμα παμπόνηρε λαοπλάνε είναι μία αντρίκεια απόφαση ανάμεσα σε ένα ΝΑΙ και ένα ΟΧΙ και όχι ένα ΝΑΙ και πολλά μικρά ΟΧΙ.

Άρα όποιος λέει ΟΧΙ και κατεβαίνει στις εκλογές για εμένα είναι το ΙΔΙΟ προδότης με τον αρχιψεύταρο και τον θίασο των "αντιεξουσιαστών" του, όποια και αν είναι τα κίνητρα του.

Γι' αυτούς τους λόγους είναι προσωπική μου άποψη ότι το καλύτερο κόμμα που εκφράζει αυτό το ένα ΟΧΙ είναι η ΑΠΟΧΗ.

Καλό βόλι αδέλφια...

Asian Dub Foundation - Naxalite*
Album: Rafi's Revenge

Brothers and sisters of the soul unite
We are one indivisible and strong
They may try to break us but they dare not under estimate us
They know our memories are long
A mass of sleeping villages
That's how they're pitching it
At least that's what they try to pretend
But check out our history
So rich and revolutionary
A prophecy that we will rise again
That we will rise again...

Again and again until the land is ours
Again and again until we have taken the power
Again and again until the land is ours
Again and again until we have taken the power

Deep in the forest
High up in the mountains
To the future we will take an oath
Like springing tigers we encircle the cities
Our home is the undergrowth
Because I am just a naxalite warrior
Fighting for survival and equality
Police man beating up me, my brother and my father
My mother crying can't believe this reality
And we will rise again
And we will rise again...

Again and again until the land is ours
Again and again until we have taken the power
Again and again until the land is ours
Again and again until we have taken the power

Jump into the future dub zone

Roots rockers

And we have taken the power
And the land is ours
And we have taken the power
And the land is ours
And we have taken the power
And the land is ours
And we have taken the power
And the land is ours
It's ours

Because I am just a naxalite warrior
Fighting for survival and equality
Police man beating up me, my brother and my father
My mother crying can't believe this reality

Iron like a Lion from Zion
This one going all the youth, man and woman
Orginal Master D upon the microphone stand
Cater for no skeptical man- me no give a damn

'Cos me a naxalite warrior

* Naxalites: Είναι κίνημα στην Ινδία που ιδρύθηκε το 1967. Οι ρίζες είναι αριστερές και ο λόγος της ύπαρξης του είναι να δώσει δουλειά και γη σε άνεργους και ακτήμονες, με λίγα λόγια βασικά δικαιώματα για ελευθερία και ανθρώπινη ζωή. Φυσικά το σύστημα τους έχει ανάγει σε τρομοκράτες, Μαοϊστές κοκ. Περισσότερες πληροφορίες εδώ.

Άνθρωπε τα πάντα εν σοφία εποίησες!

2010-10-07T11:04:00.000+02:00

"Από τότε που κατάλαβες ότι δεν μπορείς πλέον να αναμετρηθείς με το υπερφυσικό, το απέβαλλες σαν κάτι ξένο από εσένα. Παραήταν επικίνδυνα και περίπλοκα όλα αυτά για εσένα". Σε ξεπερνούσαν γιατί κανείς δε μπορεί να τα φτάσει με το μυαλό ή τις λέξεις. Επέλεξες λοιπόν την ματιά που κάνει θρύψαλα την καρδιά σου. Μια ματιά πολυδιασπασμένη και ευάλωτη ακόμα και σε ασήμαντα πράγματα. Τα διαίρεσες και τα κατηγοριοποίησες όλα. Έτσι προσανατόλισες την πυξίδα της ύπαρξης σου στις απαιτήσεις της χρηστικότητας, της επίδοσης και της απόδοσης. Ότι δεν ταίριαζε στο "δημιούργημα" σου το πέταξες ως άχρηστο, ως κάτι που δεν ανήκει σε αυτό τον κόσμο, χωρίς δεύτερη σκέψη. Έτσι μόνο μπορούσες να απωθήσεις προβλήματα όπως οι θεοί και ο θάνατος. Η φύση όμως αγνοεί επιδεικτικά αυτήν την απώθηση. Το δέος και ο θαυμασμός για το Άμετρο, όπως και "ο θάνατος βρίσκονται πάντα τόσο κοντά μας ώστε να μην είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε την απόσταση που τα χωρίζει απ' το εσώτερο κέντρο της ζωής που υπάρχει μέσα μας. Σου έμεινε βέβαια και ο Έρωτας που ποτέ δεν σεβάστηκε τις κατηγοριοποιήσεις που επιχείρησες". Σε αρπάζει από την ασφάλεια του κάστρου που έκτισες και σε ρίχνει τρεμάμενο στην συναίσθηση του Όλου. Είναι επειδή τότε έρχεσαι σε επαφή με την απέραντη καρδιά σου σαν να μην είχε γίνει ποτέ κομμάτια.

Κι όμως έχεις ακόμα ένα βοήθημα. Είναι ο εγκέφαλος, αυτό το όργανο που σε ξεχωρίζει απ' όλα τα ζώα, και που τόσο πίστεψες για να μπορέσεις να ξαναφτιάξεις το σύμπαν στα δικά σου μέτρα. Μπορεί να σε βοηθήσει με την σωστή χρήση και τους κατάλληλους συνδυασμούς να αποκτήσεις μια πανοραμική θέα της δημιουργίας σου. Να καταλάβεις δηλαδή Άνθρωπε ότι τα πάντα εν σοφία εποίησες!

"Βλέπεις τα πράγματα που καλούμαστε να βάλουμε σε μια τάξη και να κατανοήσουμε συνεχίζουν να είναι αμέτρητα και ποτέ δεν μπόρεσαν να γίνουν αυστηροί διαχωρισμοί μεταξύ των λυμένων προβλημάτων και εκείνων που προσωρινά μόνο είχαμε υπερπηδήσει, δεν σημειώσαμε καμιά σαφή και αξιόπιστη πρόοδο. Αντιθέτως ζούμε όπως να' ναι στηριζόμενοι σε αληθείς και εσφαλμένους υπολογισμούς".

ΥΓ. Με πλάγιους χαρακτήρες η βοήθεια που μου έδωσε ο Ρίλκε.
Περισσότερες λεπτομέρειες για την ταινία εδώ.

Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν;

2010-09-30T11:54:00.001+02:00

"Αδικία οπουδήποτε,

είναι απειλή για τη δικαιοσύνη παντού."

- Μ. Λ. Κίνγκ

Η ερώτηση βρίσκεται στο κατά Λουκά ευαγγέλιο 3:10. Την απευθύνουν όλοι όσοι έρχονται να βαφτιστούν στον Ιωάννη τον πρόδρομο ο οποίος δεν άφηνε σε χλωρό κλαρί τον άρχοντα Ηρώδη για τις ανομίες του. Το τι έπαθε ο Ιωάννης (παρά το φόβο του Ηρώδη) φαντάζομαι ότι οι μετέχοντες της "ελληνικής" παιδείας το ξέρουν.

Την ίδια ερώτηση έθεσε ο Τολστόι στο βιβλίο του (κλικ για να το κατεβάσετε στα αγγλικά) με τον ομώνυμο τίτλο. Στο πρώτο μέρος περιγράφει αριστοτεχνικά ένα ταξίδι του το 1886 στη Μόσχα όπου είδε την φτώχεια και την πείνα των συνανθρώπων του. Στο δεύτερο μέρος προσπαθεί να δώσει κάποιες απαντήσεις (η αλήθεια είναι όχι και τόσο ικανοποιητικές) αλλά το σημαντικό είναι ότι αποφάσισε να γίνει με την πένα του πολέμιος του Τσάρου. Ο Τσάρος είπε να μην πειραχτεί ούτε μια τρίχα από τα μαλλιά του Τολστόι, ο οποίος είχε μεγάλη απήχηση στο λαό, γιατί ως έξυπνος άνθρωπος που ήταν δεν ήθελε να τον κάνει μάρτυρα ξεσηκώνοντας και άλλο την κοινή γνώμη.

Ακόμα πιο πρόσφατα υπάρχει το παράδειγμα των κατοίκων χωριών της βόρειας Χαλκιδικής οι οποίοι κατάφεραν με τις κινητοποιήσεις τους να εμποδίσουν μεγάλες εταιρίες εξόρυξης χρυσού να καταστρέψουν τον πραγματικό θησαυρό της γης τους που βρίσκεται πάνω και όχι στα σπλάχνα της γης, τη φύση. Το ντοκιμαντέρ "Κυνήγι Θησαυρού" όπου περιγράφεται αυτή η προσπάθεια των κατοίκων (ας είναι καλά ο Θόδωρος που το ανάρτησε στο ιστολόγιο του) μπορείτε να το δείτε και εδώ.

Αν και διαφορετικές εποχές, διαφορετικοί λαοί και διαφορετικά αποτελέσματα υπάρχουν κάποια κοινά στοιχεία στις παραπάνω ιστορίες (που είναι απλά μια μικρή επιλογή ανάμεσα στις χιλιάδες γνωστές και άγνωστες που υπάρχουν). Είναι η διαμαρτυρία όλων αυτών που η συνείδησή τους δεν τους επέτρεπε να γίνονται βουβοί μάρτυρες αδικίας και ανομίας. Και ίσως το σημαντικότερο όχι αδικίας ή ανομίας που γινόταν σε αυτούς, αλλά αδικίας ή ανομίας που γινόταν σε τρίτους! Γιατί η συνείδηση αν και αναπτύσσεται από "μέσα" έχει κατάληξη "έξω". Δηλαδή, αν και ασχολείσαι με το να αναλύεις και να ψάχνεις τον εαυτό σου καλλιεργώντας την συνείδηση σου καταλήγεις (ανεξάρτητα του δρόμου που θα πάρεις) στον Άλλο. Η συνείδηση που καλλιεργείται σπάει τα στενά όρια του Εγώ όταν κατανοήσει ότι ο Άλλος είμαι Εγώ. Και αυτός ο Άλλος δεν είναι αποκλειστικά ο Συνάνθρωπος. Υπάρχει ένα μεγαλύτερο σύνολο που περιέχει το Όλο, και συνήθως το αποκαλούμε Φύση.

Αυτή η "αδικία και ανομία" υπάρχει από αρχαιοτάτων χρόνων οι πλειοψηφία των ανθρώπων την έχει συνηθίσει και τη θεωρεί "φυσιολογική" από την άποψη ότι δεν τη θεωρεί σημαντική για να της αφιερώσει λίγο χρόνο για μια δεύτερη σκέψη. Έτσι μας μάθανε, έτσι βλέπουμε και κάνουμε από το παράδειγμα γύρω μας. Όποιος όμως μπόρεσε να ξυπνήσει λίγο την κοιμισμένη του συνείδηση σίγουρα αναρωτήθηκε τα παρακάτω: Ως πότε οι Άρχοντες μας θα συνεχίζουν τις ανομίες τους; Πότε θα γυρίσει η δικαιοσύνη; Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν;

Η απάντηση με ένα παραμύθι από το τέλος της ταινίας "Κυνήγι Θησαυρού" το οποίο διηγείται αριστοτεχνικά μια σύγχρονη παραμυθού η Ανθή με την συνοδεία μουσικής του Παναγιώτη.

Δικαιοσύνη from Iptamenos Ollandos on Vimeo.

ΥΓ. Αυτοί που δεν φοβούνται τις λέξεις που στάζουν πανικό μπορούν να διαβάσουν ίσως μια απάντηση και σε αυτό το ποίημα.